Engelli bireylerin sosyal dışlanma deneyimleri üzerine fenomenolojik bir araştırma: Sakarya örneği
A phenomenological study on the social exclusion experiences ofindividuals with disabilities: The case of Sakarya
- Tez No: 1022035
- Danışmanlar: PROF. DR. CİHAN SELEK ÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Engellilik, Fenomenoloji, Sakarya, Sosyal dışlanma, Disability, Phenomenology, Sakarya, Social exclusion
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada engelli bireylerin sosyal dışlanma deneyimleri fenomenolojik yaklaşım çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, engelli bireylerin toplumsal yaşam içerisinde karşılaştıkları sosyal dışlanma biçimlerini ve bu deneyimlerin gündelik yaşamlarına etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma, Sakarya ilinde yaşayan farklı engel gruplarına mensup 10 kadın ve 10 erkek olmak üzere toplam 20 engelli birey ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri-ler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 2024 nitel veri analiz programı kullanılarak kodlanmış ve tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesinde engellilik kavramı, engelliliğe ilişkin temel yaklaşımlar, engelli bireylerin karşılaştıkları toplumsal sorunlar ve engellilik ile sosyal politika ilişkisi ele alınmıştır. Ayrıca sosyal dışlanma kavramı ve engellilikle ilişkisi ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal boyutla-rıyla incelenmiştir. Araştırma bulguları; fiziki erişilebilirlik, ekonomik yaşam, kamu hizmetlerine erişim, sosyal ve kültürel yaşam ile siyasal ve bürokratik alanlarda yaşanan dışlanma deneyimlerinin engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımını önemli ölçüde sınırlandırdığını göstermektedir. Katı-lımcılar erişilebilir olmayan fiziksel çevre, toplumsal önyargılar, ayrımcı tutumlar, istihdam olanakla-rının yetersizliği ve bürokratik engeller nedeniyle çeşitli dışlanma deneyimleri yaşadıklarını ifade et-mişlerdir. Ayrıca bu süreçlerin yalnızlık, değersizlik hissi, özgüven kaybı ve sosyal izolasyon gibi psiko-sosyal sonuçlar doğurduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda erişilebilirlik politikalarının güçlendirilmesi, ayrımcılıkla mücadele mekanizmalarının geliştirilmesi, kamu hizmetlerinin daha kapsayıcı hale getirilmesi ve hak temelli sosyal politika uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the social exclusion experiences of individuals with disabilities through a phenomenological approach. The primary aim of the research is to explore the forms of social exclusion encountered by individuals with disabilities in social life and to reveal the effects of these experiences on their everyday lives. The study was conducted with a total of 20 participants, consisting of 10 women and 10 men from different disability groups residing in Sakarya, Türkiye. A qualitative research design was adopted, and data were collected through semi-structured interviews. The collected data were coded using the MAXQDA 2024 qualitative data analysis software and analyzed through thematic analysis. The theoretical framework of the study addresses the concept of disability, major approaches to disability, the social challenges faced by individuals with disabilities, and the relationship between disability and social policy. In addition, the concept of social exclusion and its relationship with disability were examined through economic, social, cultural, and political dimensions. The findings reveal that exclusion experienced in physical accessibility, economic life, access to public services, social and cultural life, as well as political and bureaucratic processes significantly restricts the participation of individuals with disabilities in society. Participants reported various experiences of exclusion resulting from inaccessible physical environments, social prejudices, discriminatory attitudes, limited employment opportunities, and bureaucratic barriers. Furthermore, these processes were found to produce psychosocial consequences such as loneliness, feelings of worthlessness, loss of self-confidence, and social isolation. The study concludes that strengthening accessibility policies, enhancing anti-discrimination mechanisms, improving the inclusiveness of public services, and expanding rights-based social policy practices are essential for ensuring the full and effective participation of individuals with disabilities in society.
Benzer Tezler
- İşitme engelli bireylerin sosyal medya kullanım amaçları ve deneyimleri üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on the purposes and experiences of social media use among deaf individuals
YAĞMUR ERİKEL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-TelevizyonBaşkent ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU AKÇAY
- Sembolik etkileşimcilik dolayımında sosyal medya kullanım pratikleri: Engellilerin TikTok deneyimleri ve benlik sunumları
Social media use practices through symbolic interactionism: Disabled people's TikTok experiences and self-presentations
SELİN VAROL
Doktora
Türkçe
2025
İletişim BilimleriAnadolu ÜniversitesiBasın ve Yayın Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İNCİLAY CANGÖZ
- Engelli çocuğa sahip ailelerin görünmeyen hayatları: Dışlanma, toplumsal cinsiyet, devlet politikaları üzerine nitel bir araştırma
The invisible lives of families with disabled children: A qualitative research on exclusion, gender, state policy
ZAHİDE BUHŞEM GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
AntropolojiAnkara ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL ÇAĞLAR ENNELİ
- Engelli birey ve ailesinin ötekileştirilmesi: Aksaray ili örneği
Otherization of disabled people and their families: The case of Aksaray
SEHER DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR NUROL
- Görme engellilerle baskı karşıtı uygulama: Kesişimsel perspektif temelinde niteliksel bir araştırma
Anti-oppressive practice with people with visual impairments: A qualitative research based on intersectional perspective
KİBAR SEYHUN SARI
Doktora
Türkçe
2021
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN KÜÇÜKKARACA