Lise öğrencilerinin ruhsal hastalıkların damgalanmasına ilişkin algı ve deneyimlerinin incelenmesi
Examining high school students' perceptions and experiences of mental illness stigma
- Tez No: 1022050
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ruhsal hastalıklara yönelik damgalama, bireylerin ruh sağlığına ilişkin tutumlarını, psikolojik yardım alma davranışlarını ve sosyal ilişkilerini etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Ergenlik döneminde kimlik gelişimi ve sosyal kabul ihtiyacının ön plana çıkması, damgalama süreçlerini daha görünür hale getirmektedir. Bu araştırmada lise öğrencilerinin ruhsal hastalıklara yönelik içselleştirilmiş damgalanma düzeyleri, psikolojik yardım almaya ilişkin tutumları ve psikoterapiye yönelik düşünceleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi; ayrıca damgalama deneyimlerinin psikolojik yardım arama süreçlerine etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma gömülü karma desen doğrultusunda yürütülmüştür. Nicel çalışmanın örneklemini Türkiye'de öğrenim gören 13-18 yaş aralığındaki 209 lise öğrencisi oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde Kişisel Bilgi Formu, Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutum Ölçeği Kısa Formu ve Psikoterapi Hakkındaki Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Nitel çalışmada ise içselleştirilmiş damgalanma puanı 72 ve üzerinde olan 8 öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında çalışma değişkenlerinin sosyodemografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Bulgular, psikolojik yardım almaya ilişkin tutumun cinsiyet ve psikolojik yardım aramayı düşünme durumuna göre anlamlı biçimde farklılaştığını; yaş, yaşanılan yer, lise türü ve travmatik yaşantı geçmişine göre ise farklılaşmadığını göstermiştir. İkinci aşamada gerçekleştirilen korelasyon analizleri, içselleştirilmiş damgalanma ile psikoterapiye yönelik olumsuz düşünceler arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu, buna karşın psikolojik yardım almaya ilişkin tutumun diğer araştırma değişkenleriyle anlamlı ilişki göstermediğini ortaya koymuştur. Ayrıca Aracılık Analizi, bireylerdeki içselleştirilmiş damgalanmanın psikolojik yardım almaya yönelik olumsuz düşünceler aracılığıyla şekillendiğini göstermiştir. Nitel bulgular, öğrencilerin ruhsal hastalıkları çoğunlukla dışlanma, sosyal işlevsellikte bozulma ve görünür olma kaygısı üzerinden anlamlandırdıklarını; aile ve okul çevresinden gelen damgalayıcı tutumların ise psikolojik yardım arama davranışını zorlaştırdığını göstermiştir. Araştırma bulguları ilgili alan yazın doğrultusunda tartışılmış ve damgalama karşıtı müdahale programları ile okul temelli ruh sağlığı hizmetlerine yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Stigma toward mental illness is a significant public health concern affecting individuals' attitudes, help-seeking behaviors, and social relationships. During adolescence, development of identity and the need for social acceptance make stigma- related processes more salient. This study aimed to examine the relationships among high school students' internalized stigma, attitudes toward seeking psychological help, and thoughts about psychotherapy. Additionally, it explored adolescents' experiences of stigma and their impact on help-seeking processes. Conducted with an embedded mixed-methods design, the quantitative sample comprised 209 Turkish high school students aged 13–18. Data were collected using a Personal Information Form, the Internalized Stigma of Mental Illness Scale, the Attitudes Toward Seeking Psychological Help Scale-Short Form, and the Thoughts About Psychotherapy Survey. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with eight students scoring 72 or above on the stigma scale, and data were analyzed via Interpretative Phenomenological Analysis. Initially, differences in research variables across sociodemographic characteristics were examined. Findings indicated that help-seeking attitudes differed significantly based on gender and prior consideration of seeking help, whereas age, residence, school type, or trauma history yielded no significant differences. Correlation analyses revealed significant associations between internalized stigma and negative thoughts about psychotherapy; however, help-seeking attitudes were not directly associated with other variables. Furthermore, mediation analysis demonstrated that negative thoughts about psychotherapy mediated the relationship between internalized stigma and help-seeking attitudes. Qualitative findings showed that students predominantly conceptualized mental illness through themes of social exclusion, impaired functioning, and visibility concerns. Moreover, stigmatizing attitudes from family and school environments hinder help-seeking behavior. These findings were discussed alongside relevant literature, offering recommendations for anti-stigma interventions and school-based mental health services.
Benzer Tezler
- Ankara Üniversitesinin bazı fakültelerinde öğrenim gören üçüncü sınıf öğrencilerinde uyku kalitesinin genel ruhsal sağlık durumları ve diğer bazı etmenler ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Assessment of the sleep quality with regard to general mental health status and some other factors in third grade students who study at some faculties of Ankara University
PELİN ERKALMA PARSAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Halk SağlığıAnkara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ESİN OCAKTAN
- Tokat ilinde öğrenim görmekte olan lise öğrencilerinde duygusal ve davranışsal sorun prevalansı ve ilişkili faktörler
The prevalence of emotional and behavioral problems and associated factors in high school students educating in the province of tokat
YUNUS EMRE BULUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Halk SağlığıGaziosmanpaşa ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜCAHİT EĞRİ
YRD. DOÇ. DR. HASAN BOZKURT
- Farklı sosyo-ekonomik düzeydeki lise öğrencilerinin benlik saygısı ile ruhsal durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
The Relation between the self esteem and mental state of high school students from different socio-economic levels
GÜLDEN UYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERRİN AKMAN
- İstanbul Fatih ilçesindeki lise öğrencilerinin ve öğretmenlerinin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin araştırılması
Research of high students' and teachers' mental health literacy levels in fatih district of iİstanbul
ŞEYMA ARSLAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Halk Sağlığıİstanbul ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELMA KARABEY
- Lisede ve üniversitede okuyan kız öğrencilerinin sınav kaygıları ile premenstrual sendrom ve çocukluk çağı travmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between test anxiety, premenstrual syndrome, and childhood trauma among female high school and university students
MERVE ÖZGÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Kadın Hastalıkları ve DoğumMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVGÜL DÖNMEZ