Çok işlenmiş besin tüketiminin 18-65 yaş arası bireylerde metabolik belirteçler üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of ultra-processed food consumption on metabolic markers in individuals aged 18–65
- Tez No: 1022261
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA MERT BİBEROĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bahçeşehir Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çok işlenmiş besinlerin (ÇİB) tüketimi, metabolik sağlık üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle giderek artan bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Bu çalışma, 18–65 yaş arası yetişkin bireylerde ÇİB tüketim düzeylerini değerlendirmeyi ve ÇİB tüketimi ile sosyodemografik özellikler, yaşam tarzı faktörleri, beslenme alışkanlıkları ve seçilmiş metabolik belirteçler arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamıştır. Kesitsel tasarıma sahip araştırmaya toplam 109 birey dahil edilmiştir. Çok işlenmiş besin tüketimi, 11 maddelik Çok İşlenmiş Besin Tüketimi Kısa Tarama Testi (ÇİBTKT) ile değerlendirilmiştir. Antropometrik ölçümler, yaşam tarzı değişkenleri ve besin tüketim davranışları yüz yüze görüşme yöntemiyle elde edilmiştir. Katılımcıların açlık glikozu, insülin, HbA1c, lipit profili, C-reaktif protein ve karaciğer enzimlerine ait biyokimyasal verileri analiz edilmiştir. İstatistiksel analizlerde ki-kare testi ve Spearman sıra korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırmaya 68 kadın, 41 erkek olmak üzere toplam 109 yetişkin birey dahil edilmiştir. Vücut kütle indeksi sınıflamasına göre hafif şişman ve obezite sınıfında yer alan bireylerde yüksek düzeyde çok işlenmiş besin tüketiminin daha yaygın olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bunun yanı sıra, sigara ve alkol kullanımının yüksek çok işlenmiş besin tüketimi grubunda daha sık görüldüğü saptanmıştır. Spearman korelasyon analizleri sonucunda, çok işlenmiş besin tüketim toplam skorunun yaş ile negatif yönde; vücut ağırlığı, son altı aydaki vücut ağırlığı değişimi ve trigliserit düzeyleri ile pozitif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Yüksek ÇİB tüketimi sağlıksız beslenme örüntüleri ve bazı olumsuz metabolik göstergelerle ilişkilidir. Çok işlenmiş besin tüketiminin azaltılmasına yönelik bireysel ve toplumsal beslenme müdahaleleri, metabolik risklerin azaltılmasında önemli bir strateji olabilir.
Özet (Çeviri)
Consumption of ultra-processed foods (UPFs) has become an increasing public health concern due to their adverse effects on metabolic health. This study aimed to evaluate UPF consumption levels in adults aged 18–65 years and to examine the relationships between UPF consumption and sociodemographic characteristics, lifestyle factors, dietary habits, and selected metabolic biomarkers. A total of 109 adults (68 females and 41 males) were included in this cross-sectional study. Ultra-processed foods consumption was assessed using the 11-item Short Ultra-Processed Food Consumption Screening Test. Anthropometric measurements, lifestyle variables, and dietary behaviors were collected through face-to-face interviews. Biochemical parameters, including fasting glucose, insulin, HbA1c, lipid profile, C-reactive protein, and liver enzymes, were analyzed. Chi-square test and Spearman rank correlation analysis were used for statistical analysis. According to body mass index classification, high UPF consumption was more prevalent among individuals classified as overweight and with obesity (p<0.05). In addition, smoking and alcohol consumption were more frequent in the high UPF consumption group. Spearman correlation analysis showed that total UPF consumption score was negatively correlated with age and positively correlated with body weight, body weight change in the last six months, and triglyceride levels. High UPF consumption is associated with unhealthy dietary patterns and adverse metabolic indicators. Individual and population-based nutritional interventions aimed at reducing UPF consumption may be an important strategy for lowering metabolic risk.
Benzer Tezler
- Migren tanısı almış 18-65 yaş arası yetişkin bireylerde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile migren arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of the relationship between ultra-processed food consumption and migraine in adult individuals aged 18-65 with migraine diagnosis
MERVE KARABACAKOĞULLARINDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALPASLAN
- Farklı vücut ağırlığındaki bireylerin diyetlerinin ultra işlenmiş besin tüketimi ve çevresel etkiler açısından karşılaştırılması
Comparison of diets of individuals with different body weights in terms of ultra-processed food consumption and environmental impacts
MEHMETCAN KEMALOĞLU
Doktora
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikErciyes ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜGE YILMAZ
- Beyaz yaka çalışanlarda iş-yaşam dengesinin Akdeniz diyeti kalitesi, çok işlenmiş gıda tüketimi ve fiziksel aktivite üzerine etkileri
The effects of work-life balance on Mediterranean diet quality, ultra-processed food consumption, and physical activity among white-collar workers
ŞEVVAL ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikHaliç ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET MURAT GÜNAL
- Beyaz yaka çalışanlarda sağlıklı beslenme okuryazarlığı, ultra işlenmiş besin tüketimi ve pişirme becerisi ilişkisi
Relationship between healthy nutrition literacy, ultra-processed food consumption and cooking skills in white-collar workers
AYŞE BAŞAÇIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikÜsküdar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA TAYHAN KARTAL
- Aşırı işlenmiş besin tüketiminin tükürük hormonları, beden kütle indeksi ve aşırı besin isteğine etkisinin incelenmesi
Examination of the effect of ultra-processed food consumption on salivary hormones, body mass index and food craving
SOLMAZ ECE YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Sağlık ve Teknoloji ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRETTİN MUTLU