Yetişkin bireylerde üstbilişler ile somatizasyon belirtileri arasındaki ilişkide aleksitimi ve bedensel duyumları abartmanın sıralı aracılık rolü
The serial mediating role of alexithymia and somatosensory amplification in the relationship between metacognitions and somatization symptoms in adults
- Tez No: 1022327
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR ÖZDEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Aleksitimi, Bedensel duyumları abartma, Somatizasyon, Üstbiliş, Alexithymia, Somatosensory amplification, Metacognitive
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, yetişkinlerde üstbilişlerin somatizasyon belirtileri üzerindeki etkisinde aleksitimi ve bedensel duyumları abartmanın sıralı aracı rolünü incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, kesitsel ilişkisel tarama deseninde yapılandırılmış olup veriler çevrim içi ortamda toplanmıştır. Katılımcıları, 18-69 yaş aralığında 364 yetişkin birey (Ort. yaş = 30.96, SS = 11.02; %59.1'i kadın, %40.7'si erkek) oluşturmaktadır. Veri toplama amacıyla Sosyodemografik Bilgi Formu, Hasta Sağlık Ölçeği - Somatizasyon Alt Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30, Toronto Aleksitimi Ölçeği-20 ve Bedensel Duyumları Abartma Ölçeği kullanılmıştır. Sıralı aracılık modeli, PROCESS Macro v5.0 eklentisi ile Model 6 üzerinden, 5000 bootstrap örneklemi ve %95 güven aralıkları temelinde test edilmiş; yaş ve cinsiyet kovaryant olarak modele dahil edilmiştir. Bulgular, üstbilişlerin somatizasyon belirtileri üzerindeki etkisinde aleksitimi ve bedensel duyumları abartmanın hem ayrı ayrı hem de sıralı biçimde yer aldığı üç dolaylı yolun da istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, üstbilişler ile somatizasyon belirtileri arasındaki ilişkinin aleksitimi ve bedensel duyumları abartma üzerinden çok aşamalı bir mekanizma çerçevesinde anlaşılabileceğine işaret etmekte; üstbilişsel kuramın somatizasyon belirtilerini açıklayıcı potansiyeline ampirik düzeyde destek sunmaktadır. Bulgular, somatizasyon belirtileriyle başvuran yetişkinlerle çalışan ruh sağlığı uzmanlarına, üstbilişler, aleksitimi ve bedensel duyumları abartma düzeylerini birlikte ele alan bütüncül bir değerlendirme ve müdahale yaklaşımının önemine dair klinik öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the sequential mediating role of alexithymia and somatosensory amplification in the effect of metacognitions on somatic symptoms in adults. The study employed a cross-sectional correlational survey design, and data were collected online. Participants were 364 adults aged between 18 and 69 years (M age = 30.96, SD = 11.02; 59.1% female, 40.7% male). Data were obtained using a Sociodemographic Information Form, the Patient Health Questionnaire - Somatic Symptoms Scale, the Metacognitions Questionnaire-30, the Toronto Alexithymia Scale-20, and the Somatosensory Amplification Scale. The serial mediation model was tested with the PROCESS Macro v5.0 (Model 6), using 5000 bootstrap samples and 95% confidence intervals; age and gender were included in the model as covariates. The findings revealed that all three indirect pathways tested in the effect of metacognitions on somatic symptoms were statistically significant: the pathway operating solely through alexithymia, the pathway operating solely through somatosensory amplification, and the sequential pathway operating through both mediating variables. These results suggest that the relationship between metacognitions and somatic symptoms may be understood within a multi-stage mechanism operating through alexithymia and somatosensory amplification, providing empirical support for the explanatory potential of metacognitive theory with respect to somatic symptoms. The findings offer clinical implications for mental health professionals working with adults presenting with somatic symptoms by highlighting the importance of a holistic assessment and intervention approach that jointly addresses metacognitions, alexithymia, and somatosensory amplification.
Benzer Tezler
- Yetişkin bireylerde üstbilişler dürtüsellik ve çocukluk çağı olumsuz yaşantıların duygusal yemeye etkisinin incelenmesi
Examination of the effect of metacognitions, impulsivity and negative childhood life on emotional eating in adult individuals
AYŞE NUR ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul Okan ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARİF HALDUN SOYGÜR
- Yetişkin bireylerde kişilik özellikleri ile bilişsel ve üstbilişsel faktörlerin erteleme eğilimi üzerindeki etkisi
The effect of personality traits and cognitive and metacognitive factors on procrastination tendency in adults
GİZEM YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Kültür ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR ÖZDEN
- Obezitenin yetişkin bağlanma stilleri, duygudurum belirtileri ve üstbilişsel faktörler açısından incelenmesi
An examination of obesity in relation to adult attacment styles, mood symptoms and metacognitive factors
KORAY AKKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiDokuz Eylül ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
- Travma sonrası bilişler ve travma sonrası büyüme arasında duyguları yönetme becerilerinin aracı rolü
The mediating role of emotion management skills between post-traumatic cognition and post-traumatic growth
ŞEYMANUR KIRICI ERCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAKBULE KALI SOYER
- Sosyal fobi ve panik bozukluk tanılı hastalarda üstbiliş ve bilinçli farkındalık arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Examination of relationships between metacognition and mindfulness in patients diagnosed with social phobia and panic disorder
ZEYNEP TİFTİKÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİzmir Tınaztepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİKRET POYRAZ ÇÖKMÜŞ