Türk ceza hukukunda adli para cezalarının kamu bütçesine maliyeti ve çözüm önerileri
The cost of judicial fines on the public budget in Turkish criminal law and proposed solutions
- Tez No: 1022328
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GONCA GÜNGÖR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mali Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesiyle düzenlenen gün-para (tagessatz) sisteminin Türkiye uygulamasında hem eşitlik hem de mali etkinlik açısından işlevsiz hale geldiğini ve devlete net mali yük bindirdiğini ileri sürmektedir. Araştırmanın temel problemi; teorik olarak üstün kabul edilen gün-para sisteminin, uygulamada anayasal eşitlik ilkesini ve mali rasyonaliteyi eş zamanlı olarak ihlal etmesidir. Çalışmada nitel doküman incelemesi, dogmatik hukuk analizi, karşılaştırmalı hukuk yöntemi ve nicel ikincil veri analizi bir arada kullanılmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçe gerçekleşme raporları ile Adalet Bakanlığı infaz istatistikleri esas alınarak tahakkuk-tahsilat açığı ve kişi başı infaz maliyetleri ampirik olarak hesaplanmıştır. Bulgular üç temel sorunu ortaya koymaktadır: Birincisi, failin sosyo-ekonomik durumunun tespitindeki yöntem yetersizlikleri nedeniyle mahkemeler büyük çoğunlukla kanuni alt sınırdan hüküm kurmakta ve bu durum sistemi fiilen maktu para cezasına dönüştürmektedir. İkincisi, kronik enflasyon karşısında güncellenemeyen gün birimi sınırları, yaptırımın caydırıcılığını yüksek gelir grupları için ortadan kaldırmaktadır. Üçüncüsü ve en kritik olanı ise tahsil edilemeyen cezaların hapis cezasına çevrilmesi sonucunda devletin üstlendiği infaz maliyetleri, beklenen kamu gelirini aşmakta ve derin bir mali irrasyonalite paradoksu doğurmaktadır. Ayrıca 5018 sayılı Kanun'un ademi tahsis ilkesi gereği ceza gelirlerinin genel bütçeye aktarılması, cezalandırma yetkisinin mali amaçlara alet edilmesi riskini beraberinde getirmektedir. Tezde bu sorunlara karşı üç somut reform önerisi sunmaktadır: Sosyal ve Ekonomik Durum (SED) araştırmasının dijital veri sistemleriyle güçlendirilmesi, gün birimi sınırlarının enflasyona endekslenmesi ve hapis cezasına çevirme yerine kamu yararına çalışmanın önceliklendirilmesidir. Bu yönüyle çalışma, adli para cezalarını salt bir ceza hukuku kurumu olarak değil, kamu maliyesi perspektifinden bir mali araç olarak ele alan ve Türkiye özelinde tahsilat açığı ile infaz maliyetlerini sayısal verilerle ilk kez sistematik biçimde ortaya koyan özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study argues that the day-fine (tagessatz) system, regulated under Article 52 of the Turkish Penal Code No. 5237, has become dysfunctional in Turkish practice, both in terms of equality and fiscal efficiency, imposing a net financial burden on the state. The central problem is that the day-fine system, despite its theoretical superiority, simultaneously violates the constitutional principle of equality and the principle of fiscal rationality in practice. The study employs a mixed-methods approach combining qualitative document analysis, dogmatic legal analysis, comparative law, and quantitative secondary data analysis. The accrual-collection gap and per capita enforcement costs are calculated empirically using budget realisation reports from the Ministry of Treasury and Finance and enforcement statistics from the Ministry of Justice. The findings reveal three core problems. First, due to methodological inadequacies in determining offenders' socio-economic status, courts predominantly impose fines at the statutory minimum, effectively reducing the system to a fixed-fine model. Second, the failure to update day-unit limits to account for chronic inflation eliminates the deterrent effect for high-income offenders. Third, and most critically, the enforcement costs incurred by the state when uncollected fines are converted to imprisonment exceed the anticipated public revenue, creating a profound fiscal irrationality paradox. Additionally, the transfer of penal revenues to the general budget under the non-allocation principle of Law No. 5018 raises the risk that the state's punitive authority is being exploited for fiscal purposes. The thesis proposes three concrete reforms to address these problems: strengthening the socio-economic assessment process through digital data integration, indexing day-unit limits to inflation, and prioritising community service over imprisonment as an enforcement alternative. In this respect, the study offers an original contribution by examining judicial fines not merely as a criminal law instrument but as a fiscal tool from a public finance perspective, and by systematically demonstrating for the first time in the Turkish context, the accrual-collection gap and enforcement costs through empirical data.
Benzer Tezler
- Türk ceza hukukunda adli para cezası
Judicial fine in Turkish criminal law
OĞUZ BANDIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Hukukİstanbul ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR TALAS
- Hayvanların Ceza Hukuku yoluyla korunması
Protection of animals by Criminal Law
AYBİGE SİNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukErciyes ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET HULUSİ AKKAŞ
- Türk Ceza Hukuku'nda hapis cezasının ertelenmesi (TCK m.51)
Suspension of prison sentence in Turkish Criminal Law (TCL article 51)
ÖZGE NACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR BACAKSIZ
- Türk ceza hukukunda koşullu salıverilme
La libération conditionnelle en Droit Pénal Turc
FURKAN ALİ ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE EYLEM AKSOY RETORNAZ