Detective fiction and translation: Genre-specific features in the film adaptation of Agatha Christie's Murder on the Orient Express
Polisiye kurmaca ve çeviri: Agatha Christie'nin Murder on the Orient Express adlı film uyarlamasında türe özgü özellikler
- Tez No: 1022463
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELEN TEKALP
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İngiliz Dili ve Edebiyatı, English Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Altyazı çevirisi, Christie, Agatha, Subtitle translation, Christie, Agatha
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dedektif kurgu, her daim popülerliğini koruyan ve insanların ilgisini çeken bir tür olmuştur. Bu sebeple film sektörünün de dikkatini çekmiş ve türün kendine özgü özelliklerinin korunmasına yönelik çalışmalarla ekrana taşınmıştır. Bu aşamada farklı dil konuşan izleyici kitlesine yönelik çeviri yapılırken altyazı çevirisinde dikkat edilmesi gereken hususlara ek olarak dedektif kurgu türünün yapısından kaynaklanan ve üzerinde yoğunlaşılması gereken birtakım unsurlar olduğu görülmektedir. Literatürde dedektif kurgu türüne yönelik edebi çeviri çalışmaları yer alırken, bu türe yönelik altyazı çevirisi konusunda araştırmaya ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışma, Murder on the Orient Express (2017) filminin Türkçe altyazı çevirisini dedektif kurgu türünün ortaya çıkardığı özgül zorluklar ve bu zorluklar karşısında kullanılan stratejiler bağlamında incelemektedir. Gottlieb'in (1992) altyazı çeviri stratejileri çerçevesi bağlamında yürütülen bu çalışma, filmden elde edilen belirli diyalog örnekleri ve bunların Türkçe altyazı karşılıkları üzerinden, dedektif kurgu türüne ait belirleyici unsurlar olan ipucu dağılımı, belirsizlik, karakterizasyon ve anlatı gerilimi gibi türe özgü özelliklerin çeviri sürecinde nasıl ve ne derece korunup aktarıldığını analiz etmektedir. Yapılan inceleme sonucunda altyazı çevirmeni tarafından kullanılan en yaygın stratejinin paraphrase (yeniden ifade etme) olduğu ve buna zaman zaman farklı stratejilerin de eşlik ettiği görülmektedir. Bu stratejiler hedef kitle için anlaşılırlık ve akıcılık gibi özellikleri arttırsa da, çoğu zaman kaynak metinde bulunan ve izleyici tarafından yorumlanan dinamikleri yeniden şekillendirmeye sebep olan anlam kaymalarına yol açabildiği tespit edilmiştir. Ayrıca, çoklu modalite gibi unsurların kaybı, belirsizliğin azalması, standart dışı dil kullanımlarının nötrleştirilmesi ve konuşma tonundaki değişimler gibi durumlarda görülen anlamsal kaymalar ve sapmaların, ipuçları ve yorumlamaya dayalı bir tür olan dedektif kurguda izleyici algısını etkileyebileceği gözlemlenmiştir. Çalışma, dedektif kurgu türünde altyazı çevirisinin yalnızca dilsel aktarımdan ibaret olmadığını, aynı zamanda yorumlayıcı bir aracılık süreci olduğunu ortaya koymuştur. Bu bağlamda, altyazı çevirisinde ipuçları, belirsizlik ve karaktere ait konuşma tarzı gibi unsurların dengeli bir biçimde korunmasının türün gerilim temelli yapısını sürdürebilmesi açısından ne derece önemli olduğu anlaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Detective fiction has long remained a popular genre that attracts the audience interest. For this reason, it has also drawn the attention of the film industry and has been adapted for the screen with efforts to preserve its distinctive features. In this context, when translating for audiences who speak different languages, it becomes evident that, in addition to general subtitling considerations, certain elements inherent to detective fiction require particular attention. While literary translation studies on this genre exist, research on its subtitling remains limited. This study examines the Turkish subtitle translation of Murder on the Orient Express (2017) in relation to the specific challenges of detective fiction and the strategies used to address them. Based on Henrik Gottlieb's (1992) framework for subtitling strategies, the study analyses selected dialogue examples and their Turkish subtitle equivalents to explore how and to what extent genre-specific features, such as clue distribution, ambiguity, characterization, and narrative tension, are preserved in translation. The findings indicate that paraphrase is the most frequently used strategy, sometimes accompanied by other strategies. Although these strategies increase clarity and fluency for the target audience, they may also lead to shifts that reshape the source text's interpretive dynamics. In addition, shifts and diversions in cases of loss of multimodal elements, reduced ambiguity, neutralization of non-standard language, and changes in tone may influence audience perception in detective fiction, a genre that relies heavily on clues and interpretation. The study shows that subtitling in detective fiction is not merely a linguistic transfer but also a mediating process. It is therefore understood that maintaining a balance in preserving clues, ambiguity, and character-specific speech is essential for sustaining the genre's tension-driven structure.
Benzer Tezler
- Translation of forensic novel as a hybrid genre: A case study on Trace by Patricia Cornwell
Adli tıp romanlarının melez metin türü olarak çevirisi: Patricia Cornwell'ın Trace adlı romanı üzerine bir vaka çalışması
ABDULLAH ERTAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Mütercim-TercümanlıkHacettepe Üniversitesiİngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ERSÖZLÜ
- Türkçede Arsène Lupın çevirileri üzerine betimleyici bir çalışma
A descriptive translation study on Arsène Lupin translations in Turkish
GÜLAY GÜLER
Doktora
Türkçe
2022
Mütercim-TercümanlıkYıldız Teknik ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE BANU KARADAĞ
- Ümit Deniz'in Murat Davman karakterli 'Telif' polisiye serisinin çeviribilim bağlamında değerlendirilmesi
An analysis of Ümit Deniz's 'Original' Murat Davman crime fiction series within the context of translation studies
EMİNE KARABULUT
Doktora
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkYıldız Teknik ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE BANU KARADAĞ
- On the road to nowhere: Chasing the self in postmodern detective novels
Hiçliğe gidiş: Postmodern detektif romanlarında benlik arayışı
ORKUN KOCABIYIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2005
İngiliz Dili ve EdebiyatıEge Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NEVİN YILDIRIM KOYUNCU
- Çağatay Yaşmut'un polisiye eserleri üzerine bir inceleme
A study upon the detective works of Çağatay Yaşmut
SERAP FIŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ULUSOY TUNÇEL