Göç öncesi ve göç sonrası yaşanan mutfak kültürü değişikliklerinin sürdürülebilir gastronomiye etkisi; Balıkesir'deki etnik grupların incelenmesi
The impact of changes in culunary culture before and after migration on sustainable gastronomy; A study of ethnic groups in Balıkesir
- Tez No: 1022607
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİBEL AYYILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mutfak kültürü, göçle birlikte taşınan ve yeni yaşam alanlarında yeniden şekillenen en önemli kültürel miras unsurlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Etnik topluluklar göç ettikleri bölgelerde geleneksel yemeklerini, pişirme tekniklerini, özel gün ritüellerini ve gastronomik uygulamalarını sürdürerek kültürel kimliklerini korumakta ve gelecek kuşaklara aktarmaktadır. Türkiye, tarihsel süreç boyunca yoğun göç hareketlerine sahne olmuş ve farklı kültürlerin etkileşimi sonucunda zengin bir gastronomik yapıya sahip olmuştur. Bu kültürel çeşitliliğin belirgin biçimde gözlemlendiği bölgelerden biri olan Balıkesir, Balkanlar, Kafkaslar ve Anadolu'nun farklı bölgelerinden gelen toplulukların yerleşimi sonucunda çok kültürlü bir toplumsal yapıya kavuşmuştur. Balıkesir gastronomisi üzerine gerçekleştirilen çalışmaların çoğunlukla yöresel ürünler ve gastronomi turizmi ekseninde yoğunlaştığı, etnik toplulukların mutfak kültürlerinin sürdürülebilirliği ve bölgesel gastronomiye etkilerini bütüncül biçimde ele alan araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu araştırma, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Buna istinaden araştırmanın temel amacı, Balıkesir'de yaşayan farklı etnik grupların mutfak kültürlerinin sürdürülebilirliğini incelemek, kültürel aktarım süreçlerini ortaya koymak ve bu kültürlerin Balıkesir gastronomisine olan katkılarını değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve araştırma deseni olarak fenomenoloji (olgubilim) kullanılmıştır. Veriler Kasım 2024-Mayıs 2025 tarihleri arasında yarı yapılandırılmış görüşme tekniği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında Balıkesir'in Altıeylül ve Karesi ilçelerinde yaşayan farklı etnik kökenlere mensup toplam 50 katılımcı ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş olup araştırmaya Çerkez, Gürcü, Muhacir, Pomak, Roman, Yerli (Manav) ve Yörük topluluklarından bireyler dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş ve araştırma soruları doğrultusunda temalar ile kodlar oluşturulmuştur. Araştırma bulguları, Balıkesir'in coğrafi özelliklerinin yanı sıra gastronomik açıdan da güçlü birçok kültürlü yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlara göre araştırmaya katılan tüm etnik gruplar geleneksel mutfak kültürlerini önemli ölçüde korumaya devam etmektedir. Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de, gastronomik bilginin büyük ölçüde aile içerisinde ve deneyimsel öğrenme yoluyla aktarılmasıdır. Katılımcıların büyük çoğunluğu geleneksel yemekleri annelerinden, anneannelerinden, babaannelerinden veya aile büyüklerinden öğrendiklerini ifade etmiştir. Bununla birlikte kentleşme, modern yaşamın hızlanması, hazır gıda tüketiminin yaygınlaşması ve genç kuşakların geleneksel mutfak uygulamalarına daha az ilgi göstermesi gibi faktörlerin kültürel aktarım sürecini olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Özellikle genç nesillerin geleneksel mutfak uygulamalarından uzaklaşma eğilimi göstermesi, kültürel sürdürülebilirlik açısından dikkat çekici bir risk unsuru olarak değerlendirilmiştir. Modern yaşam koşullarının etnik mutfak kültürleri üzerindeki etkileri incelendiğinde ise çift yönlü bir tablo ortaya çıkmıştır. Bir yandan ulaşım ve iletişim olanaklarının gelişmesi geleneksel malzemelere erişimi kolaylaştırırken, diğer yandan kentleşme, tüketim alışkanlıklarındaki değişim ve ekonomik koşullar bazı geleneksel uygulamaların dönüşmesine neden olmaktadır. Buna rağmen etnik toplulukların büyük çoğunluğunun geleneksel mutfak kültürünü tamamen terk etmek yerine yeni koşullara uyarlayarak sürdürdüğü belirlenmiştir. Bu durum, kültürel sürdürülebilirliğin katı bir koruma anlayışından ziyade değişime uyum sağlayabilme kapasitesiyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Araştırmanın son bölümünde etnik mutfak kültürlerinin Balıkesir gastronomisine katkıları değerlendirilmiştir. Sonuç olarak araştırma, Balıkesir gastronomisinin farklı etnik toplulukların tarihsel birikimleri ve kültürel etkileşimleri sonucunda şekillenen çok kültürlü bir gastronomik miras olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, etnik mutfak kültürlerinin kültürel sürdürülebilirlik açısından taşıdığı önemi vurgulamakta; bu kültürlerin kayıt altına alınması, gastronomi turizmine entegre edilmesi, eğitim faaliyetleriyle desteklenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik koruma politikalarının geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Böylece Balıkesir'in sahip olduğu çok kültürlü gastronomik mirasın korunması ve sürdürülebilir biçimde gelecek nesillere aktarılması mümkün olabilecektir.
Özet (Çeviri)
Culinary culture is one of the most significant elements of cultural heritage that is carried through migration and reshaped within new living environments. By maintaining their traditional foods, cooking techniques, ceremonial practices, and gastronomic traditions in their host regions, ethnic communities preserve their cultural identities and transmit them to future generations. Türkiye has experienced extensive migration movements throughout its history and has consequently developed a rich gastronomic structure shaped by intercultural interactions. Balıkesir, one of the regions where this cultural diversity is particularly evident, has acquired a multicultural social structure through the settlement of communities originating from the Balkans, the Caucasus, and various regions of Anatolia. Existing studies on Balıkesir gastronomy have primarily focused on local products and gastronomic tourism, while research comprehensively addressing the sustainability of ethnic culinary cultures and their contributions to regional gastronomy remains limited. Therefore, this study aims to examine the sustainability of the culinary cultures of different ethnic groups living in Balıkesir, explore the processes of cultural transmission, and evaluate their contributions to the gastronomic heritage of the region. A qualitative research approach was adopted, and phenomenology was employed as the research design. Data were collected through semi-structured interviews conducted between November 2024 and May 2025. Face-to-face interviews were carried out with 50 participants from different ethnic backgrounds residing in the Altıeylül and Karesi districts of Balıkesir. Participants were selected through purposive sampling and included individuals from Circassian, Georgian, Muhacir, Pomak, Romani, Native (Manav), and Yörük communities. The collected data were analyzed using descriptive analysis, and themes and codes were developed in accordance with the research objectives. The findings revealed that Balıkesir possesses a strong multicultural structure not only in geographical and social terms but also in its gastronomic heritage. All ethnic groups participating in the study were found to have largely preserved their traditional culinary cultures. One of the most significant findings was that gastronomic knowledge is predominantly transmitted within families through experiential learning. Most participants reported learning traditional recipes and culinary practices from their mothers, grandmothers, or other elder family members. However, factors such as urbanization, the acceleration of modern lifestyles, the increasing consumption of convenience foods, and the declining interest of younger generations in traditional culinary practices were identified as major challenges to cultural transmission. In particular, the tendency of younger generations to distance themselves from traditional culinary practices emerged as a significant risk factor for cultural sustainability. The effects of modern living conditions on ethnic culinary cultures were found to be twofold. While improvements in transportation and communication have facilitated access to traditional ingredients, urbanization, changing consumption patterns, and economic conditions have contributed to the transformation of certain traditional practices. Nevertheless, most ethnic communities have not abandoned their culinary heritage; rather, they have adapted it to contemporary conditions. This finding suggests that cultural sustainability is associated not only with preservation but also with the capacity to adapt to change. The final stage of the study evaluated the contributions of ethnic culinary cultures to Balıkesir gastronomy. The results demonstrate that Balıkesir's gastronomy represents a multicultural gastronomic heritage shaped by the historical experiences and cultural interactions of diverse ethnic communities. The study highlights the importance of ethnic culinary cultures for cultural sustainability and emphasizes the need to document these traditions, integrate them into gastronomic tourism, support them through educational initiatives, and develop preservation policies aimed at ensuring their transmission to future generations. Such efforts will contribute to safeguarding Balıkesir's multicultural gastronomic heritage and promoting its sustainable continuity.
Benzer Tezler
- Urban transformation as political and ideological intervention in space: A case study in Diyarbakır
Mekana politik ve ideolojik bir müdahale olarak kentsel dönüşüm: Diyarbakır örneği
DİREN TAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BARIŞ MÜCEN
- İstanbul'daki üniversite öğrencilerinin konut şartları: Fenomenolojik bir yaklaşım
Housing issue for the university students in İstanbul: A phenomenological approach
YUSUF MERT ÜSTÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EDA YÜCESOY
- Dynamic narratives of migration: The changing urban experiences of Georgian migrant women in Turkey
Süregelen bir anlatı olarak göç: Sovyet sonrası dönemde Gürcistan'dan Türkiye'ye göç eden kadınların değişen kent deneyimleri
YEŞİM ALPAYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKadir Has ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EZGİ TUNCER
- İstanbul'da yaşayan bir grup Arnavut kökenli göçmenin göç deneyimleri ve yurttaşlık algıları. Niteliksel bir araştırma
Migration experiences and citizenship perceptions of a group of Albanian migrants residing in İstanbul. A qualitative research
BERRİN ÇALIŞKAN
- Kıbrıs'ta 1878 sonrası yaşanan göç hareketlerinin Kıbrıs Türk toplumunun sosyolojik yapısı üzerine etkileri ve Türkiye'ye sosyo-politik yansımaları
The effects of the migration movements after 1878 in Cyprus on the sociological structure of the Turkish Cyprus society and its socio-political reflections to Turkey
MURAT CİHAN