XIX. YÜZYIL ORTALARINDA İZVORNİK SANCAĞI(İdari ve Demografik Yapı)
The Zvornik Sanjak in the Mid-Nineteenth Century(Its Administrative and Demographic Structure)
- Tez No: 1022665
- Danışmanlar: PROF. DR. MUCİZE ÜNLÜ, DOÇ. DR. FATMA SEL TURHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Belirtilmemiş.
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Bosna, İzvornik, İdari Yapı, Nüfus, Ottoman Empire, Bosnia, Zvornik, Administration, Population
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma XIX. yüzyılın ortalarında İzvornik sancağının idarî ve demografik panoramasını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Nüfus defterleri gibi dönemin önemli kaynakları temel alınarak hazırlanan bu çalışmada, öncelikle coğrafi ve siyasi bir arka plan sunulmakta; İzvornik sancağının oluşumu ve gelişimine odaklanılarak söz konusu dönemde sancağın yerleşim yerleri belirlenmeye çalışılmaktadır. XIX. yüzyıl, Bosna coğrafyası açısından olduğu kadar genel olarak Osmanlı Devleti için de siyasi istikrarsızlıkların, askerî çatışmaların ve iç isyanların yoğunlaştığı bir dönemdir. Merkezî idarenin güçlendirilmesine yönelik politikalar ile Bosnalı yerel elitlerin ve muhafazakâr toplumsal yapının talepleri arasındaki gerilim, bölgedeki siyasal atmosferi daha da karmaşık hâle getirmiştir. Bu siyasal dalgalanmalar, İzvornik sancağının yalnızca idarî yapısını değil, aynı zamanda demografik düzenini de derinden etkilemiştir. Siyasi otoritenin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkan idare boşluğu, kamu düzeninde ciddi aksaklıklara yol açmıştır. Güvenlik sorunlarının artması, halkın merkezî yönetime duyduğu güvenin sarsılması ve kamu görevlerinin ehliyet yerine rüşvet ve nüfuz ilişkileri üzerinden dağıtılması, toplumsal yapıda belirgin bir çözülmeye neden olmuştur. Eğitim ve hukuk alanlarında gözlemlenen bozulmalar, yalnızca kurumsal düzeyde değil, gündelik hayat pratiklerinde de hissedilen bir dönüşümü beraberinde getirmiştir. Bu süreçte, Bosna toplumunun sosyal dokusunda komşuluk ilişkilerinden mahalle düzenine kadar pek çok alanda gerilimlerin arttığı ve geleneksel dengelerin hızla değiştiği tespit edilmektedir. Çalışmada nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılarak, İzvornik sancağındaki idarî ve demografik yapı analiz edilmiştir. Nüfus defterleri temel alınarak 1851'li yıllardaki tahmini nüfus ve nüfus hareketliliği hesaplanmış; hane yapıları ve ortalama hane büyüklüğü ortaya konulmuştur. Bu araştırma İzvornik sancağı örneği üzerinden XIX. yüzyılın ortalarında Bosna eyaletinin idarî ve demografik yapısını anlamaya katkı sunmayı da amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to reconstruct the administrative and demographic panorama of the Zvornik Sanjak in the mid-nineteenth century. Based primarily on key contemporary sources such as population registers (nüfus defterleri), the study first provides a geographical and political background, and then focuses on the formation and development of the Zvornik Sanjak in order to identify and analyze its settlement structure during the period under examination. The nineteenth century represents a period marked by intense political instability, military conflicts, and internal revolts, not only for the Bosnian region but also for the Ottoman Empire as a whole. The tension between policies aimed at strengthening central authority and the demands of local Bosnian elites within a conservative social framework further complicated the political landscape of the region. These political fluctuations profoundly affected not only the administrative organization of the Zvornik Sanjak but also its demographic structure. Periods characterized by the weakening of political authority gave rise to administrative vacuums, leading to serious disruptions in public order. The escalation of security problems, the erosion of public trust in the central government, and the allocation of public offices through bribery and patronage rather than merit contributed to a visible disintegration of the social order. The deterioration observed in the fields of education and law manifested itself not only at the institutional level but also in the practices of everyday life. During this process, it can be observed that tensions increased across various aspects of Bosnian social life—from neighborhood relations to communal organization—and that traditional balances underwent rapid transformation. Employing both quantitative and qualitative research methods, this study analyzes the administrative and demographic characteristics of the Zvornik Sanjak. On the basis of population registers, estimates of population size and mobility around the year 1851 are calculated, and household structures as well as average household size are reconstructed. Through the case of the Zvornik Sanjak, this research seeks to contribute to a deeper understanding of the administrative and demographic conditions of the Bosnia eyalet in the mid-nineteenth century.
Benzer Tezler
- XIX. yüzyıl ortalarında Beydağ (Balyambolu) kazasının sosyal ve ekonomik yapısı
In the middle of the ninteenth century, social and economic structure of the district of Beydağ (Balyambolu)
ÖZLEM YILDIZ
- XIX. yüzyıl ortalarında Birgi kazasının sosyal ve ekonomik durumu
In the Middle of the ninteenth century, social and economic structure of the district of Birgi
AYŞE BEYTAŞ
- XIX. yüzyıl ortalarında Bozdoğan kazası köylerinin sosyal ve ekonomik durumu
Social and economical conditions of the villagers of Bozdoğan district in the middle of the nineteenth century
RENGİN ATAMAN
- XIX. yüzyıl ortalarında Ankara vilayetine bağlı Ayaş kazasının sosyal ve iktisadi durumu
Social and economical situation of Ankara's borough Ayaş in the middle of 19th century
ALİ FUAT KARAMAN
