İnflamatuvar bağırsak hastalığı olan adölesanların beslenme sorunlarının karma metod ile analizi ve beslenmeye yönelik kılavuz hazırlanması
Analysis of nutritional problems of adolescents with inflammatory bowel disease using a mixed-methods approach and the development of a nutritional guideline
- Tez No: 1022935
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKHAN BAYSOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Çocuk beslenmesi, İnflamatuar bağırsak hastalıkları, Child nutrition, Inflammatory bowel diseases
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH) adölesan dönemde; beslenme örüntüsü, yaşam kalitesi ve psikososyal uyum açısından çok katmanlı güçlükler doğuran kronik bir gastrointestinal hastalıktır. Bu çalışmada, pediatrik İBH tanılı adölesanların yaşam kalitesi ve beslenme durumlarının çok boyutlu biçimde incelenmesi ve elde edilen bulgulardan Türk adölesan İBH popülasyonuna özgü, kültüre duyarlı bir beslenme ve yaşam yönetimi kılavuzunun geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, yakınsayan paralel karma yöntem deseninin nitel baskın bir varyantı ile yürütülmüştür. Nitel aşamada; beş odak grup görüşmesi aracılığıyla 20 adölesan ve 20 ebeveynden veri toplanmış, veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Nicel aşamada, ölçüm bataryasını eksiksiz tamamlayan 17 adölesandan antropometrik veriler ile TrIBDQ ve PHQ-9 puanları elde edilmiştir; nicel ayağın amacı hipotez sınamak değil, nitel temaları sayısal göstergelerle bağlamlandırmak ve yaygınlık örüntülerini betimlemektir. Nitel analiz ile; beslenme yönetiminde belirsizlik ve kişiselleştirme, tetikleyiciler ve hastalık aktivitesi, okul-akran bağlamı, tuvalet kaygısı, psikolojik yük ve aile dinamikleri, sağlık sistemiyle etkileşim ve destek açıkları, bilgi ekosistemi ve kılavuz beklentisi olmak üzere yedi ana tema ortaya koyulmuştur. Adölesanlar ve ailelerinin beslenmeyi bir“yasak listesi”olarak değil, deneme-yanılma yoluyla şekillenen kişisel bir tolerans yönetim süreci olarak deneyimlemekte olduğu, okul ortamı, tuvalet kaygısı ve bilgi kirliliği gibi faktörlerin bu süreci belirleyici biçimde etkilemekte olduğu görülmüştür. Nicel bulgularda PHQ-9 ile TrIBDQ arasında güçlü negatif yönlü önemli ilişki (r=-0,829; p<0,001) saptanmış; ara öğün atlama, ev dışında yeme ve besin kaçınma davranışlarının örneklemde yaygın olduğu belirlenmiştir. Bulguların entegrasyonuyla dört meta-çıkarım ve sekiz tasarım ilkesi türetilmiş; bu ilkeler temelinde adölesan İBH'ye özgü Türkçe bir beslenme ve yaşam yönetimi kılavuzu prototipi geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Inflammatory bowel disease (IBD) is a chronic gastrointestinal disorder that poses multilayered challenges for adolescents in nutritional patterns, quality of life, and psychosocial adjustment. This study examined the quality of life and nutritional status of adolescents with pediatric IBD multidimensionally and, from the findings, developed a culturally sensitive nutrition and life management guideline prototype for the Turkish adolescent IBD population. A qualitatively driven convergent parallel mixed-methods design (QUAL + quan) was used. In the qualitative phase, data from 20 adolescents and 20 parents in five focus groups were analyzed thematically. In the quantitative phase, anthropometric data and TrIBDQ and PHQ-9 scores were obtained from 17 adolescents; the quantitative strand was descriptive rather than confirmatory, contextualizing the qualitative themes with numerical indicators. Qualitative analysis yielded seven main themes: uncertainty and individualization in nutritional management, triggers and disease activity, school-peer context, toilet-related anxiety, psychological burden and family dynamics, interaction with the healthcare system, and the information ecosystem and guideline expectations. Adolescents and their families experienced nutrition not as a“list of prohibitions”but as a personal tolerance management process shaped by trial and error, decisively influenced by the school environment, toilet-related anxiety, and misinformation. Quantitatively, PHQ-9 and TrIBDQ scores showed a strong negative correlation (r=-0.829; p<0.001); skipping snacks, eating outside the home, and food avoidance were prevalent. Integration of the findings produced four meta-inferences and eight design principles, on which a Turkish-language nutrition and life management guideline prototype specific to adolescent IBD was built.
Benzer Tezler
- İnflamatuvar bağırsak hastalığı tanısı almış 13-18 yaş çocuk hastaların beslenme bilgi düzeylerinin yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of nutritional knowledge lelels on quality of patients aged 13-18, diagnosed with i̇nflammatory bottom disease
AYŞE TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul Okan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞADİYE DUR
- Samsun ili ve çevresinde inflamatuar barsak hastalığı tanısı alan çocuk ve adolesanların retrospektif incelemesi
Retrospective analysis of children and adolescents in Samsun and the region around the city, WHO were diagnosed with inflammatory bowel disease
AYŞE İREM SOFUOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
GastroenterolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN GAZİ KALAYCI
- İnflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda fiziksel büyümenin değerlendirilmesi
Nutritional status and linear growth in children with inflammatory bowel disease
SİNEM NALÇACI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZARİFE KULOĞLU
- İnflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda büyümenin değerlendirilmesi
Evaluation of growht in children with inflammatory bowel disease
UĞUR ALTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıMarmara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ ERTEM ŞAHİNOĞLU
- İnflamatuvar bağırsak hastalığı olan ergenlerde hastalık aktivitesi, depresyon ve yaşam kalitesi ilişkisi
The relationship of disease activity, depression and quality of life in adolescents with inflammatory bowel diseases
MURAT BEĞENİK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul Medipol ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN BAYSOY