Rivâyet asrında kitâbullah kavramı
The concept of the book of Allah in the transmission period
- Tez No: 1022953
- Danışmanlar: PROF. DR. ERDİNÇ AHATLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Hadith
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, rivâyet asrında kullanılan kitâbullah kavramı incelenmiştir. Kitap kavramı üzerine çeşitli çalışmalar yapıldığı tespit edilmekle birlikte, kitâbullah kavramını hadis alanı da dâhil olmak üzere müstakil şekilde ele alan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışmada öncelikle kavramın kimler tarafından ve hangi bağlamlarda kullanıldığı tespit edilmeye çalışılmış; esas olarak kavramın delâlet ettiği anlamlar ortaya konularak anlam alanı belirlenmiştir. Araştırma iki aşamalı şekilde yürütülmüştür. İlk olarak kitâbullah kavramının Kur'ân-ı Kerîm'de geçtiği âyetler incelenmiştir. Bu inceleme rivâyet ve lügavî tefsirler ışığında yapılmıştır. Ardından rivâyet asrındaki kullanım örnekleri Hz. Peygamber, sahâbe ve tâbiûn rivâyetleri çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada rivâyetler Kütüb-i Tis'a merkezli araştırılmıştır. Elde edilen veriler altı ana başlık altında tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Ayrıca şerh literatüründen yararlanılarak kavramın farklı bağlamlardaki kullanım biçimleri mukayeseli şekilde incelenmiştir. Bu yöntemle kavramın anlam alanı tespit edilmekle birlikte hangi dinî ve sosyal bağlamlarda kullanıldığı da ortaya konmuştur. Şerh literatüründe yer almakla birlikte metni Kütüb-i Tis'a'da tespit edilemeyen rivâyetler ise araştırma kapsamına dâhil edilmemiştir. Ayrıca kitâbullah kavramının Hemmâm b. Münebbih'in sahîfesinde yer aldığı görülmüştür. Bu durum kavramın erken dönemde sözlü geleneğin yanında yazılı rivâyet geleneğinde de kullanıldığını göstermiştir. Araştırma sonucunda kitâbullah kavramının tek bir anlamla sınırlandırılamayacağı anlaşılmıştır. Kavramın, yer aldığı rivâyete göre farklı anlamlar kazandığı görülmüştür. Bu çerçevede kitâbullah kavramının hüküm, kaza, vahiy, farz, vacip, âyet, Levh-i Mahfûz, Tevrat, Kur'ân-ı Kerîm ve sünnet anlamlarında kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmanın önemli sonuçlarından biri, bazı rivâyetlerde sünnetin de kitâbullah kavramı kapsamında değerlendirildiğinin görülmesidir.
Özet (Çeviri)
This study examines the concept Kitābullāh (Book of Allah) as used in the transmission period (riwāyah period). Although various studies have been conducted on the concept of“book”(kitāb), no independent study specifically addressing the concept of Kitābullāh, including within the field of hadith, has been identified. The study first aims to determine by whom and in which contexts the concept was used; its primary objective, however, is to identify the meanings denoted by the concept and thereby establish its semantic field. The research was conducted in two stages. First, the Qurʾānic verses in which the concept of Kitābullāh appears were examined through the lens of narrational (riwāyah) and linguistic (lughawī) tafsīr literature. Subsequently, examples of its usage during the narration era were analyzed within the framework of narrations transmitted from the Prophet Muhammad, the Companions, and the Tābiʿūn. The narrations examined in the study were researched primarily through the Kutub al-Tisʿa and the collected data were classified and evaluated under six main headings. In addition, commentarial (sharḥ) literature was utilized in order to comparatively analyze the various contextual usages of the concept. Through this method, not only the semantic field of the concept but also the religious and social contexts in which it was employed were identified. Narrations mentioned in the commentarial literature but whose texts could not be located in the Kutub al-Tisʿa were excluded from the scope of the study. Furthermore, the presence of the concept of Kitābullāh in the Ṣaḥīfa of Hammām b. Munabbih was identified, demonstrating that the concept existed not only within the oral tradition but also within the written narrational tradition during the early period. The study concludes that the concept of Kitābullāh cannot be confined to a single meaning. Rather, its meaning varies according to the context of the narration in which it appears. In this framework, the concept of Kitābullāh was found to be used in the meanings of judgment (ḥukm), decree (qaḍāʾ), revelation, obligation (farḍ), religious duty (wājib), verse, al-Lawḥ al-Maḥfūẓ, the Torah, the Qurʾān, and the Sunnah. One of the significant findings of the study is that, in some narrations, the Sunnah was also regarded as being within the scope of the concept of Kitābullāh.
Benzer Tezler
- Rivayet asrında hadisciler ve içtimai hayat
The Social lives of the transmitters in the transmission conturies
SELAHATTİN DERELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH AYDINLI
- Rivayet asrında illet: Bezzar örneği
Al-'illah in transmission period: Sample of Abū Bakr al-Bazzār
ÖMER FARUK AKPINAR
Doktora
Türkçe
2018
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH AYDINLI
- Rivâyet asrında ravi kimlik bilgisi: Kütüb-i Sitte örneği
Identity information of narrators in the era of narration: The example of al-Kutub al-Sitta
ALİ CAN KANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYATİ YILMAZ
- Rivâyet asrında hadisçi-yönetici ilişkisi (Merfu hadisler bağlamında)
The relationship between hadithist and ruler in the century of narration (In the context of marfu hadith)
ÖMER FARUK YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2024
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİRZA TOKPUNAR
- Hadis lafızlarının tespiti: Sahîhu'l-Buhârî örneği
Assessment of the wordings of the hadiths: The example of Sahih al-Bukhari
NOUR ALHILA
Doktora
Türkçe
2021
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN HANSU