Özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynlerin dijital farkındalığının belirlenmesi
Measuring the digital awareness of parent of children with special needs
- Tez No: 1023046
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KADRİYE KOBAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde dijital teknolojilerin hızla gelişmesiyle birlikte çocukların yeni medya ortamlarıyla erken yaşlarda etkileşime girdiği görülmektedir. Bu durum, ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyadaki deneyimlerini yönlendirme ve onları olası risklerden koruma sorumluluğunu artırmaktadır. Özellikle özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynler açısından dijital farkındalık ve dijital ebeveynlik becerileri daha kritik bir önem taşımaktadır. Dijital ebeveynlik, çocukların gelişen iletişim araçlarıyla içinde bulunduğu yeni medya ortamlarındaki varlıklarını takip etmeyi ve onları siber risklere karşı korumayı kapsamaktadır. Bostancı (2023), dijital ebeveynliği, ebeveynlerin çocuklarının dijital medya kullanımını anlamalarını, onlara destek olmalarını, gerektiğinde müdahalede bulunmalarını ve bu kullanımı düzenlemelerini içeren bir çaba olarak tanımlamaktadır. Bu çocuklar, çevrimiçi ortamlarda karşılaşabilecekleri risklere karşı daha hassas bir konumda olabilmektedir. Nitekim Sonia Livingstone ve Alicia Blum-Ross (2018, s.755), çevrimiçi riskleri davranışsal, içerik, iletişim ve ticari riskler olarak sınıflandırmaktadır. Bunlar, davranış riskleri (zorbalık,“cinsel içerikli yazışmalar”veya kişisel bilgilerin kötüye kullanımı); içerik riskleri (pornografik, şiddet içeren, ırkçı, yanlış ve yanıltıcı içerik); iletişim riskleri (yabancı tehlikesi, taciz etme, rahatsızlık ve kimliğe bürünme) ve ticari riskler (reklam, aşırı veya örtük pazarlama, uygulama içi satın almalar veya dolandırıcılık) olarak belirtilmektedir. Bu risklerin farkında olunması, ebeveynlerin çocuklarını koruma süreçlerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynlerin dijital farkındalık düzeylerini incelemektir. Araştırma nitel araştırma deseninde tasarlanmış olup veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, ebeveynlerin dijital ortamların sunduğu risklerin genel olarak farkında olduklarını, ancak bu riskleri yönetme ve çocuklarının dijital kullanımını kontrol etme konusunda çeşitli zorluklar yaşadıklarını göstermektedir. Ayrıca ebeveynlerin dijital okuryazarlık düzeylerinin farklılık gösterdiği ve bu durumun çocukların dijital deneyimlerine doğrudan yansıdığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, Kabakçı Yurdakul ve arkadaşlarının (2013) dijital ebeveynlik kapsamında vurguladığı farkındalık, kontrol ve etik rollerin önemini destekler niteliktedir. Sonuç olarak, özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynlerin dijital farkındalıklarının artırılmasına yönelik eğitim ve destek programlarının geliştirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
With the rapid development of digital technologies today, it is observed that children interact with new media environments at an early age. This situation increases the responsibilities of parents in guiding their children's experiences in the digital world and protecting them from potential risks. Digital awareness and digital parenting skills are of greater importance, especially for parents with children with special needs. Digital parenting encompasses monitoring children's presence in new media environments shaped by evolving communication technologies and protecting them against cyber risks. Bostancı (2023) defines digital parenting as an effort that includes understanding children's digital media use, supporting them, intervening when necessary, and regulating this use. Children with special needs may be more vulnerable to risks encountered in online environments. As Sonia Livingstone and Alicia Blum-Ross (2018, p. 755) classify, online risks can be grouped into behavioral, content, communication, and commercial risks. These include behavioral risks (bullying,“sexting,”or misuse of personal information); content risks (pornographic, violent, racist, false, or misleading content); communication risks (stranger danger, harassment, discomfort, or identity impersonation); and commercial risks (advertising, excessive or covert marketing, in-app purchases, or fraud). Awareness of these risks plays a decisive role in parents' efforts to protect their children. The aim of this study is to examine the digital awareness levels of parents with children with special needs. The study was designed as qualitative research, and the data were collected through semi-structured interviews. Participants were selected using purposive sampling, and the obtained data were analyzed through thematic analysis. The findings indicate that parents are generally aware of the risks presented by digital environments; however, they experience various difficulties in managing these risks and controlling their children's digital use. In addition, it was determined that parents' levels of digital literacy vary, and this situation directly reflects on children's digital experiences. These findings support the importance of awareness, control, and ethical roles emphasized by Kabakçı Yurdakul et al. (2013) within the scope of digital parenting. As a result, it is concluded that training and support programs should be developed to increase the digital awareness of parents with children with special needs.
Benzer Tezler
- Bağımsız yaşam becerisi gösteremeyen özel gereksinimli bireylerin ailelerindeki kaygı düzeylerinin incelenmesi
An examination of anxiety levels in families of individuals with special needs who lack independent living skills
ASLIHAN ARIKAN KAYNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiUygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAMİ VAROL ÜLKER
- Özel gereksinimli çocuğu olan ve olmayan ebeveynlerin siberkondri ve e-sağlık okuryazarlığı düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of cyberchondria and e-health literacy levels between parents of children with and without special needs
HİLAL YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Fizyoterapi ve RehabilitasyonMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU CAMCIOĞLU YILMAZ
- Collectr: A gamified emotional data collection and labelling platform for children
Collectr: Çocuklar için oyunlaştırılmış duygu verisi toplama ve etiketleme aracı
TURGUT CAN AYDINALEV
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. HATİCE KÖSE
- Özel gereksinimli öğrenciler için müzik ve oyun dersine yönelik dijital materyal tasarımı
Designing a digital material for music and play lesson targeting students with special needs
AYDIN ERDEM
- Özel gereksinimli çocuklara sahip ebeveynlerin aile stres düzeyi ile aile yılmazlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of family stress level and family resilience levels of parents with children with special needs in terms of various variables
CHAIRI APTOUL CHALIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiEngelli Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP AKKUŞ ÇUTUK