Hikâye ile Zenginleştirilmiş Bilişsel Gelişim Programının (COGENT) okul öncesi çocuklarının erken okuryazarlık becerilerine etkisinin incelenmesi
An examination of the effects of the Story-enriched Cognitive Development Program (COGENT) on preschool children's early literacy skills
- Tez No: 1023048
- Danışmanlar: PROF. DR. BELMA TUĞRUL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Hikâye ile Zenginleştirilmiş Bilişsel Gelişim Programı'nın (HZ-COGENT), okul öncesi eğitim döneminde bulunan 60 ay ve üzeri çocukların erken okuryazarlık becerileri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, erken okuryazarlık becerilerinin çocukların ilkokula hazırbulunuşluk düzeyleri ve ilerleyen akademik başarıları açısından belirleyici olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bu doğrultuda PASS Teorisi temelli Bilişsel Gelişim Programı (COGENT), çocukların gelişim özelliklerine uygun hikâyelerle zenginleştirilmiş ve erken okuryazarlık becerilerini destekleyecek biçimde yeniden yapılandırılmıştır. Araştırma, karma yöntem araştırmalarından açıklayıcı sıralı desen kullanılarak yürütülmüştür. Nicel boyutta deney–kontrol gruplu ön test–son test yarı deneysel desen tercih edilmiş, nitel boyutta ise durum çalışması yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma grubunu, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir anaokulunda öğrenim gören tipik gelişim gösteren deney grubu (n = 22) ve kontrol grubu (n = 22) olmak üzere toplamda 44 çocuk oluşturmuştur. Deney grubundaki çocuklara 12 hafta süreyle haftada iki gün, HZ-COGENT programı uygulanırken, kontrol grubunda mevcut okul öncesi eğitim programı sürdürülmüştür. Araştırmada nicel ve nitel veri toplama yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Nicel veriler, Erken Okuryazarlık Testi (EROT) ile Erken Okuryazarlık Becerileri Değerlendirme Aracı'nın (EOBDA) alt testleri aracılığıyla elde edilmiştir. Nitel veriler ise çocuk, öğretmen ve ebeveyn görüşme formlarında elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde Mann-Whitney U Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Araştırma bulguları, HZ-COGENT programının deney ve kontrol gruplarının ön test–son test puanları karşılaştırıldığında deney grubu lehine; ayrıca deney grubunun ön test ve son test puanları karşılaştırıldığında son test lehine istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar oluşturduğunu göstermiştir. Bu farklılıklar, sözcük bilgisi, ses bilgisi farkındalığı, harf ve alfabe farkındalığı, dinlediğini anlama, yazı farkındalığı ve yazı yazma öncesi beceriler alanlarında ortaya çıkmıştır. Nitel bulgular, nicel sonuçları destekler nitelikte olup öğretmen ve ebeveyn görüşlerinden elde edilen veriler doğrultusunda erken okuryazarlık becerilerine ilişkin yedi ana tema belirlenmiştir. Ayrıca“HZ-COGENT programının etkisinin ebeveyn ve öğretmen gözlemlerine yansıması”ile“programın çocuklara yönelik diğer etkileri”olmak üzere iki ek tema daha ortaya çıkmıştır. Öğretmen ve ebeveynler, program sonrasında çocukların ses iletim hatalarında azalma, dikkat sürelerinde artış ve sosyal becerilerinde gelişim (paylaşma, özgüven, kendini ifade etme) gözlemlediklerini belirtmişlerdir. Bunun yanı sıra, bazı problem davranışlarda azalma ve matematik becerilerinde olumlu yönde gelişim olduğu ifade edilmiştir. Çocuklara ilişkin nitel verilerde ise iki ana tema belirlenmiş olup bunlar,“program etkinliklerine yönelik görüşler”ve“okuma-yazma öğrenmeye yönelik algı ve farkındalık”olarak adlandırılmıştır. Elde edilen bulgular, çocukların erken okuryazarlık becerilerinde çok boyutlu ve belirgin gelişimler olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, hikâye temelli ve bilişsel süreçleri bütüncül biçimde ele alan HZ-COGENT programının, okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesinde etkili bir müdahale yaklaşımı olduğu öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the effects of the Story-Enriched Cognitive Development Program (SE-COGENT) on the early literacy skills of children aged 60 months and older attending preschool education. The study is based on the assumption that early literacy skills are a significant determinant of children's school readiness and their subsequent academic achievement. Within this framework, the PASS Theory-based Cognitive Development Program (COGENT) was enriched with stories appropriate to children's developmental characteristics and restructured to support early literacy skills. The study was carried out using an explanatory sequential mixed-methods design. In the quantitative dimension, a quasi-experimental pretest–posttest design with experimental and control groups was employed, while in the qualitative dimension, a case study approach was adopted. The study group consisted of a total of 44 typically developing children attending a preschool institution affiliated with the Ministry of National Education, including an experimental group (n = 22) and a control group (n = 22). The SE-COGENT program was implemented with the children in the experimental group two days a week for 12 weeks, whereas the control group continued with the existing preschool education program. Both quantitative and qualitative data collection methods were utilized in the study. Quantitative data were obtained through the Early Literacy Test (EROT) and the subtests of the Early Literacy Skills Assessment Tool (EOBDA). Qualitative data consisted of the views of children, teachers, and parents. Quantitative data were analyzed using the Mann–Whitney U Test and the Wilcoxon Signed-Rank Test. The findings of the study indicated that the SE-COGENT program produced statistically significant differences in favor of the experimental group in the comparison of the pretest–posttest scores between the experimental and control groups. In addition, statistically significant differences in favor of the posttest scores were observed when the experimental group's pretest and posttest scores were compared. These differences emerged in the areas of vocabulary knowledge, phonological awareness, letter and alphabet awareness, listening comprehension, print awareness, and pre-writing skills. The qualitative findings supported the quantitative results, and seven main themes related to early literacy skills were identified based on the data obtained from teachers' and parents' views. In addition, two further themes emerged:“the reflection of the effects of the SE-COGENT program on parent and teacher observations”and“other effects of the program on children.”Teachers and parents reported reductions in children's speech sound errors, increases in attention span, and improvements in social skills such as sharing, self-confidence, and self-expression following the program. Furthermore, decreases in certain problem behaviors and positive developments in mathematical skills were also reported. In the qualitative data related to children, two main themes were identified, namely“views on the program activities”and“perceptions and awareness regarding learning to read and write.”The findings obtained demonstrated multidimensional and substantial improvements in children's early literacy skills. As a result, it is anticipated that the SE-COGENT program, which holistically addresses story-based practices and cognitive processes, may serve as an effective intervention approach in supporting early literacy skills during the preschool period.
Benzer Tezler
- Okul öncesi dönem çocuklarının sosyo-bilimsel olaylara yönelik bilimsel muhakeme yaklaşımları
Preschool children's scientific reasoning approaches towards socio-scientific events
BETÜL KILINÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimKastamonu ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN KAYA
- Çevrimiçi sunulan bilişsel ögelerle zenginleştirilmiş hikâye yapısı öğretiminin koklear implantlı öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisi
The effect of online story structure instruction enriched with cognitive elements on reading comprehension in students with cochlear implants
HATİCE AKÇAKAYA
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVRİYE ERGÜL
- Hikâyelerle zenginleştirilmiş fen bilimleri derslerinin dördüncü sınıf öğrencilerin akademik başarıları ve fen öğrenme motivasyonları üzerindeki etkisi: Bir karma yöntem araştırması
The effect of story‑enriched science lessons on fourth‑grade students' academic achievement and motivation for learning science: A mixed‑methods study
SEDA DELAL KALIÇLI
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKİF SÖZER
- Bilimsel yazma etkinliklerinin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin bitki ve hayvanlarda üreme, büyüme gelişme konusunda akademik başarılarına, fen bilimleri dersine ve yazılı anlatıma yönelik tutumlarına etkisi
The effects of scientific writing activities on academic successes, science and course attitute of secondary school 6th grade students on the subject of reproduction, growth and development of plants and animals
EMİNE ÖZBEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ŞAHİN
- Revealing the semantic and spatial evolution of historical landscapes through the mixed-method approach: A case study of Alaca Höyük
Tarihsel peyzajların anlamsal ve mekansal evriminin karma yöntem yaklaşımıyla ortaya konulması: Alaca Höyük örneği
ARZU TÜRK
Doktora
İngilizce
2025
Arkeolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT ARIKAN
PROF. DR. SAM TURNER