Tuzlu sulama suyu uygulanan kivircik salata bitkisinde (Lactuca sativa L. var. crispa) salisilik asit ve deniz yosunu ekstrakti kullaniminin etkileri
The effects of salicylic acid and seaweed extract on curly lettuce (Lactuca sativa L. var. crispa)
- Tez No: 1023134
- Danışmanlar: PROF. DR. SUAT ŞENSOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Ziraat, Management Information Systems, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Artan iklim değişikliği etkileri, yanlış sulama uygulamaları ve yetersiz toprak yönetimi, özellikle yarı kurak ve kurak bölgelerde tuzluluk problemini küresel ölçekte önemli bir tarımsal kısıt haline getirmiştir. Tuzluluk stresi, bitkilerde iyon dengesinin bozulması, ozmotik stres ve oksidatif hasar gibi mekanizmalar yoluyla büyüme, verim ve kaliteyi olumsuz etkilemekte; bu durum sürdürülebilir tarım sistemleri açısından ciddi riskler oluşturmaktadır. Bu çalışma, kıvırcık salata (Lactuca sativa L. var. crispa)'da tuzluluk stresinin etkilerini azaltmaya yönelik çevre dostu ve uygulanabilir stratejilerin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada, farklı tuzluluk düzeyleri (0.8 ve 3.6 dS m⁻¹) ile salisilik asit (SA; 0 ve 1 mM) ve deniz yosunu ekstraktı (DYE; 0 ve 60 ml/100 L) uygulamalarının bitkide morfolojik, fizyolojik, biyokimyasal, kalite ve mineral beslenme parametreleri üzerindeki etkileri faktöriyel deneme desenine göre incelenmiştir. Elde edilen bulgular, tuzluluk stresinin kıvırcık salatada öncelikle iyon dengesi üzerinden etkili olduğunu göstermiştir. Özellikle sodyum (Na) birikiminin artması, K/Na ve Ca/Na oranlarında belirgin düşüşlere yol açarak iyon homeostazını bozmuştur. Morfolojik parametrelerde önemli değişimlerin gözlenmemesi, stres etkisinin ilk aşamada büyümeden ziyade fizyolojik ve biyokimyasal süreçlerde ortaya çıktığını göstermiştir. Biyokimyasal değerlendirmelerde, salisilik asit uygulamasının malondialdehit (MDA) içeriğini anlamlı düzeyde azaltarak hücre zar stabilitesini koruduğu belirlenmiştir. Antioksidan enzim aktivitelerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar belirlenmemekle birlikte, elde edilen eğilimler bitkilerin stres koşullarında savunma mekanizmalarını aktive ettiğini göstermiştir. Ayrıca suda çözünür kuru madde (SÇKM) değerlerinin salisilik asit uygulaması ile artış göstermesi, kalite oluşumu ile stres adaptasyonu arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Deniz yosunu ekstraktı uygulamalarının tek başına sınırlı etkiler oluşturduğu, ancak bazı etkileşimlerde destekleyici rol oynadığı belirlenmiştir. Bu durum, biyostimülantların sürdürülebilir tarımda entegre uygulama stratejileri içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kıvırcık salatada tuzluluk stresinin yönetiminde iyon dengesi ve biyokimyasal göstergelerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirlenmiş; salisilik asidin stres azaltıcı etkisiyle sürdürülebilir üretim sistemlerinde önemli bir potansiyele sahip olduğu ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, tuzluluk riski altındaki alanlarda çevre dostu uygulamalarla bitki stresinin azaltılmasına yönelik bilimsel ve pratik katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Increasing impacts of climate change, improper irrigation practices, and inadequate soil management have made soil salinity a major constraint to agricultural productivity, particularly in arid and semi-arid regions. Salinity stress negatively affects plant growth, yield, and quality through mechanisms such as ionic imbalance, osmotic stress, and oxidative damage, posing a serious challenge to sustainable agricultural systems. This study was conducted to determine environmentally friendly and practical strategies to mitigate the adverse effects of salinity stress in curly lettuce (Lactuca sativa L. var. crispa). The experiment was designed as a factorial trial under controlled conditions, evaluating the effects of different salinity levels (0.8 and 3.6 dS m⁻¹), salicylic acid (SA; 0 and 1 mM), and seaweed extract (SWE; 0 and 60 mL 100 L⁻¹) applications on morphological, physiological, biochemical, quality, and mineral nutrition parameters. The results indicated that salinity stress primarily affected curly lettuce through disruption of ionic balance. A significant increase in sodium (Na) accumulation led to marked decreases in K/Na and Ca/Na ratios, indicating impaired ion homeostasis. The absence of significant changes in morphological parameters suggested that the initial effects of salinity stress occur at physiological and biochemical levels rather than directly affecting plant growth. Biochemical analyses revealed that salicylic acid significantly reduced malondialdehyde (MDA) content, demonstrating its protective role in maintaining membrane stability under stress conditions. Although no statistically significant differences were observed in antioxidant enzyme activities, the observed trends indicated activation of defense mechanisms against oxidative stress. Furthermore, the increase in total soluble solids (TSS) with SA application highlighted the relationship between stress adaptation and quality-related metabolic processes. Seaweed extract applications showed limited effects when applied alone; however, they exhibited supportive roles under certain interaction conditions. This suggests that biostimulants should be incorporated into integrated management strategies rather than used alone in sustainable agriculture. In conclusion, effective management of salinity stress in curly lettuce requires a combined evaluation of ionic balance and biochemical indicators. Salicylic acid demonstrated strong potential as a stress-mitigating agent, while seaweed extract played a supportive role within integrated approaches. The findings provide both scientific insights and practical implications for improving plant performance under saline conditions and enhancing sustainability in agricultural production systems.
Benzer Tezler
- Tuzlu sulama suyu oksijen içeriğinin biber bitkisi verimi ve gelişmesine etkisi
Effect of oxygen content in saline irrigation water on pepper yield and growth
ALPER TEZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. FATİH SELENAY
- Yağış ve tuzlu sulama suyu döngülerinin toprak fiziksel ve hidrolik özelliklerine etkileri
Effects of rainfall and saline irrigation water cycles on soil physical and hydraulic properties
MAHMUT HİLMİ SEÇMEN
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLÜZAR DUYGU SEMİZ
- Akdeniz bölgesinde damla sistemiyle tatlı ve tuzlu su kullanılarak uygulanan farklı sulama stratejilerinin quinoa bitkisinin verimiyle toprakta tuz birikimine etkileri ve saltmed modelinin test edilmesi
Effects of various irrigation strategies using fresh and saline water applied with drip irrigation system on yield of quinoa and salt accumulation in soil in the Mediterranean region and evaluation of saltmed model
ÇİĞDEM İNCE KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATTİLA YAZAR
- Farklı gelişme dönemlerinde uygulanan değişik tuzluluktaki sulama sularının domateste meyve verimi ve kalitesi üzerine etkileri
The effect of irrigation water salinity levels for different crop development stages on fruit yield and quality of tomato
ALİ ÜNLÜKARA
Doktora
Türkçe
2004
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ENGİN YURTSEVEN
- Farklı mandarin anaçlarına farklı dozlarda uygulanan tuzlu suların topraktaki tuz dağılımına ve toprağın fiziksel özellikleri üzerine etkileri
Effect of salinity levels and mandarin rootstocks on salt distribution and physical properties of soil
HÜSEYİN HÜSNÜ KAYIKÇIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
ZiraatEge ÜniversitesiToprak Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BÜLENT OKUR
PROF.DR. RAFET KILINÇ