Fonksiyonel besin farkındalığının beslenme okuryazarlığı ve sağlık kaygısı ile ilişkisi
The relationship between functional food awareness, nutrition literacy and health anxiety
- Tez No: 1023184
- Danışmanlar: PROF. HAYDAR ÖZPINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Fonksiyonel Besin, Beslenme Okuryazarlığı, Sağlık Kaygısı, Farkındalık, Üniversite Öğrencileri, Functional Food, Nutrition Literacy, Health Anxiety, Awareness, University Students
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, fonksiyonel besin farkındalığının beslenme okuryazarlığı ve sağlık kaygısı ile ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Günümüzde bireylerin beslenme davranışları yalnızca fizyolojik gereksinimleri karşılamakla sınırlı kalmayıp sağlığı koruma ve geliştirme amacıyla da şekillenmektedir. Bu bağlamda fonksiyonel besinlere yönelik farkındalık, bilinçli besin tercihleri geliştirmede önemli bir belirleyici olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu farkındalığın oluşmasında beslenme okuryazarlığı ve sağlık kaygısı gibi bilişsel ve psikolojik faktörlerin rolü henüz yeterince açıklığa kavuşmamıştır. Araştırmanın amacı, bireylerin fonksiyonel besin farkındalığı, beslenme okuryazarlığı ve sağlık kaygısı düzeyleri arasındaki ilişkileri ve bu değişkenlerin birbirleri üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Problem alanı, özellikle genç yetişkinlerde fonksiyonel besinlere yönelik bilgi, tutum ve davranışların bilgi düzeyi ve sağlıkla ilgili kaygı gibi faktörlerle nasıl şekillendiğine dair literatürdeki sınırlı bulgulara dayanmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup örneklemi İstanbul Aydın Üniversitesi'nde öğrenim gören üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. G*Power 3.1 programı ile gerçekleştirilen a priori güç analizi sonucunda minimum örneklem büyüklüğünün 107 olması gerektiği belirlenmiş; istatistiksel gücü artırmak amacıyla araştırma 330 katılımcı ile yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde demografik bilgi formu ile birlikte Fonksiyonel Besin Farkındalığı Ölçeği, Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği ve Sağlık Kaygısı Envanteri kullanılmıştır. Elde edilen veriler parametrik testlerden Anova, t testi, Pearson korelasyon analizi, regresyon analizi ve PROCESS Macro aracılık analizi (Model 4) ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, beslenme okuryazarlığı ile fonksiyonel besin farkındalığı arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir (r = 0.191, p < .01). Buna karşılık sağlık kaygısının fonksiyonel besin farkındalığı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı saptanmıştır (r = -0.028, p > .05). Aracılık analizi sonuçlarına göre sağlık kaygısının, beslenme okuryazarlığı ile fonksiyonel besin farkındalığı arasındaki ilişkide anlamlı bir aracılık rolü üstlenmediği belirlenmiştir (%95 GA: -0.008, 0.009). Beslenme okuryazarlığının fonksiyonel besin farkındalığı üzerindeki doğrudan etkisinin anlamlı olduğu görülmüştür (B = 0.144, p < .001). Sonuç olarak bu çalışma, beslenme okuryazarlığının fonksiyonel besin farkındalığını artırmada belirleyici bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır. Sağlık kaygısının bu süreçte beklenen düzenleyici ya da aracı etkiyi göstermemesi, bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik tutumlarının duygusal temelli sağlık endişelerinden ziyade bilgi temelli süreçler tarafından şekillendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the relationship between functional food awareness, nutrition literacy, and health anxiety. Today, dietary behaviors are not limited to meeting basic physiological needs but are also shaped by the goal of maintaining and improving health. In this context, awareness of functional foods has emerged as a key determinant in developing conscious food choices. However, the role of cognitive and psychological factors such as nutrition literacy and health anxiety in shaping this awareness has not yet been sufficiently clarified. The aim of the research is to determine the relationships between individuals' levels of functional food awareness, nutrition literacy, and health anxiety, and to reveal the effects of these variables on each other. The problem area is based on limited evidence in the literature regarding how knowledge, attitudes, and behaviors toward functional foods—particularly among young adults—are shaped by factors such as knowledge level and health-related anxiety. The study adopted a quantitative research approach, and the sample consisted of university students enrolled at Istanbul Aydın University. An a priori power analysis conducted using the G*Power 3.1 programme determined that the minimum sample size required was 107; to increase statistical power, the study was conducted with 330 participants. During the data collection process, the Functional Food Awareness Scale, the Nutrition Literacy Scale and the Health Anxiety Inventory were used alongside a demographic information form. The data obtained were analysed using parametric tests, including ANOVA, t-tests, Pearson correlation analysis, regression analysis and PROCESS Macro mediation analysis (Model 4). The findings indicate a positive and statistically significant relationship between nutrition literacy and functional food awareness (r = 0.191, p < .01). In contrast, health anxiety was found to have no statistically significant effect on functional food awareness (r = -0.028, p > .05). Mediation analysis revealed that health anxiety did not play a significant mediating role in the relationship between nutrition literacy and functional food awareness (95% CI: -0.008, 0.009). The effect of nutrition literacy on functional food awareness was found to occur directly (B = 0.144, p < .001). In conclusion, this study demonstrates that nutrition literacy plays a decisive role in enhancing functional food awareness. The absence of a significant moderating or mediating effect of health anxiety suggests that individuals' attitudes toward functional foods are shaped more by knowledge-based processes than by emotionally driven health concerns.
Benzer Tezler
- Yetişkinlerde fonksiyonel besin tüketim oranının, bu besinler üzerine bilgi düzeyinin ve farkındalığın saptanması
Determination of functional food consumption rate, knowledge level and awaraness on these foods on adults
BERSU NUR HACIFETTAHOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE SARİYE AKAN
- Babaeski ilçesinde yaşayan obez veya obez olmayan bireylerin fonksiyonel besinler hakkındaki bilgi ve tutumlarına dair araştırma
Research on knowledge and attitudes of obese or NON-obese individuals living in Babaeski district on functional foods
NESİBE ARMAĞAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Beslenme ve DiyetetikTrakya ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA TEVFİKOĞLU PEHLİVAN
- Menstrual siklus fazlarının hedonik açlık, besin seçimi ve aşırı besin isteği üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of menstrual cycle phases on hedonic hunger, food choice, and excessive food desire
EBRU CANDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiToplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERCAN MERVE TENGİLİMOĞLU METİN
- Türkiye'deki sağlıklı beslenme ve diyet danışmanlığı yapan diyetisyenlerin fonksiyonel besinlere yönelik farkındalığının, bilgi düzeyleri ve tercih nedenlerinin belirlenmesi
Determination of awareness, knowledge levels and reasons for preference of functional foods of dietitians who provide healthy nutrition and diet counseling in Turkey
NESLİŞAH ERATALAY KAYIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikHasan Kalyoncu ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÜNLÜ
- Masabaşında çalışan bireylerin fonksiyonel gıda bilgi ve tutumlarının, uyku kalitesi ve beslenme bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of functional food knowledge and attitudes, sleep quality and nutrition knowledge levels of successful desk workers
FEHMİYE ÇİSEM BÜKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Atlas ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGE NUR ÇÖL ÇETİNKAYA