Anadolu'nun neolitikleşme sürecinde insan ve çevre etkileşimi
Human and environment interaction during the neolithization process of Anatolia
- Tez No: 1023399
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURCAN KAYACAN, DOÇ. DR. GÜNEŞ DURU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Arkeometri, Archeology, Archaeometry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsan ve çevre arasındaki modernist ayrımın karşısında bütüncül bir perspektife sahip bu tez çalışması Anadolu'da MÖ 23.000 – 7000 aralığını Neolitikleşme süreci bağlamında ele almıştır. Tez kapsamında paleoçevre, kronoloji, yerleşim örüntüleri, geçim stratejileri ve topluluklar arası etkileşimlere odaklanılmış, son aşamada da toplumsal organizasyonun dönüşümü tartışılmıştır. İklim değişiklikleri, popülasyonların ekolojik ortamlara göre hareketliliği, geçim stratejileri arasındaki ilişkilerin incelenmesi sonucunda Son Buzul Maksimum'dan itibaren Anadolu avcı toplayıcılarının yerelleşme sürecine girdikleri, art arda gelen sıcak-soğuk iklim değişiklikleri sırasında da bölgesel bağlamlarda farklı tepkiler verdikleri anlaşılmıştır. Holosen başında yerelleşme sürecine paralel şekilde bölgesel olarak farklı kültürel organizasyonlar gelişmiş ve geçim stratejisinden toplumsal örgütlenmeye değin bütüncül dönüşüm süreci hızlanmıştır. Ancak Holosen'in ani bir kültürel değişime neden olmadığı Güneydoğu Anadolu ve Küçük Asya avcı toplayıcılarının kendi içlerinde yerleşikliği, ardından da besin üretimini bilinçli şekilde aşamalı olarak kabul ettikleri ya da benimsemedikleri önerilmiştir. Besin üretimine dair bilginin mevcut olmasına karşın tam anlamıyla benimsenmesinin 3000 yıl sürdüğü, bunun da bitki ya da hayvanların fizyolojik süreçlerinden ziyade tarımla ortaya çıkan kültürel kimliğin kabulüyle ilişkili olduğu savunulmuştur. Kültürel kimlik tercihinin çevreyle olan etkileşimin sonucunda insan algısındaki değişime dayandığı ve avcı toplayıcılar ile ilk çiftçi toplulukların da bu açıdan farklılaştığına dikkat çekilmiştir. Anadolu özelinde sınanan bu hipotezin değerlendirilmesi sonucunda beş aşamalı bir değişim/dönüşüm sürecine ulaşılmış, MÖ >MÖ 8300< civarının Neolitikleşme süreci açısından bir kırılma noktasını temsil ettiği önerilmiştir. Bu aşamadan itibaren yerleşimlerin çiftçi, avcı toplayıcı veya karma geçim stratejisini yönelik kurulduğuna dikkat çekilmiştir. Karma geçim stratejisine sahip topluluklarda çevreyi algılama biçiminden kaynaklanan organizasyon farklılığının (avcı toplayıcı, tarımcı, pastoral) topluluk içi gerilime yol açmış olabileceği ve MÖ 7000'lere doğru da çözülmelerin meydana geldiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Positioned against the modernist dichotomy between humans and nature, this thesis adopts a holistic perspective to examine the period between 23,000 and 7000 BC in Anatolia within the context of the Neolithization process. The study focuses on paleoenvironment, chronology, settlement patterns, subsistence strategies, and inter-community interactions, culminating in a discussion on the transformation of social organization. Through the analysis of climatic fluctuations, population mobility in response to ecological conditions, and the relationships between subsistence strategies, it is understood that Anatolian hunter-gatherers entered a process of localization from the Last Glacial Maximum onwards, and that they responded differently in regional contexts during successive warm-cold climatic oscillations. At the beginning of the Holocene, in parallel with the localization process, regionally distinct cultural organizations emerged, and a holistic transformation accelerated, ranging from subsistence strategies to social organization. However, it is proposed that the Holocene did not bring about an rapid cultural change; rather, the hunter-gatherers of Southeastern Anatolia and Asia Minor gradually and deliberately adopted sedentism and subsequently food production in a phased manner. It is argued that although knowledge of food production existed, its full adoption took some 3000 years, and that this delay was associated not with the full domestication processes of plants or animals, but with the acceptance of the cultural identity engendered by agriculture. It is highlighted that the preference for cultural identity was based on a change in human perception resulting from interaction with the environment, and that hunter-gatherers and farming communities differed in this respect. As a result of testing this hypothesis specifically within the Anatolian context, a five-stage process of change/transformation has been identified, and it is proposed that around >8300 BC< represents a turning point in the Neolithization process. From this stage onwards, it is noted that settlements were established with an orientation towards farming, hunter-gatherer, or mixed subsistence strategies. It is concluded that in communities with mixed subsistence strategies, organizational differences arising from the perception of the environment (hunter-gatherer, agriculturalist, pastoral) may have led to intra-community tensions, resulting in dissolution towards 7000 BC.
Benzer Tezler
- Güneydoğu Anadolu Bölgesi çanak çömlek öncesi Neolitik dönem yerleşimlerinin konumlarında coğrafi mekânın etkisi ve önemi
The impact and importance of geographic space on the locations of akeramik Neoli̇thic settlements in the Southeastern Anatolia Region
EMRE TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiBatman ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT GÜNDOĞAN
- Batı anadolu neolitik dönem toplumunun kültürel gelişimi
Cultural development of western anatolian neolithic society
OZAN ŞAHİN
- İlk Kalkolitik dönemde Kuzeybatı Anadolu ve Aktopraklık Höyük (MÖ 5800-5600) çanak çömleğinin değerlendirilmesi
Evaluation of pottery from Northwestern Anatolia and Aktopraklik (5800-5600 BC) during the Early Chalcolithic period
SERAP ALA ÇELİK
Doktora
Türkçe
2026
ArkeolojiBursa Uludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
PROF. DR. NECMİ KARUL
- Bilecik ili Bahçelievler kazısı hayvan kemik kalıntıları ışığında kuzeybatı anadolu bölgesi'nin neolitikleşme sürecini anlamak
To understand the neolithization process of the northwestern anatolian region in the light of the animal remains of the Bahçelievler excavation in Bilecik
SULTAN SARI ERTAŞTAN
- Kıyı Ege Neolitik Dönem yerleşimleri ve yerleşme düzeni
Coastal Eagean Neolithic settlements and settlement system
KEMAL BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
ArkeolojiDokuz Eylül ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. A. SEMİH GÜNERİ