Geri Dön

Yapay zekâ teknolojilerinin özel hayatın gizliliği hakkına etkisi: AİSH'nin 8. maddesi ışığında AİHM içtihatlarının dinamik yorumu ve uluslararası hukukla karşılaştırmalı bir analizi

The impact of artificial intelligence technologies on the right to privacy: A dynamic interpretation of the case law of the European Court of Human Rights in the light of article 8 of the European Convention on Human Rights and a comparative analysis with international law

PDF İndir

  1. Tez No: 1023400
  2. Yazar: EMİNE ESTEL GEZER
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA AYTAÇ ÖZELÇİ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Hukuk, Law
  6. Anahtar Kelimeler: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Mahremiyet, Özel hayatın gizliliğinin korunması, İnsan-yapay zeka etkileşimi, European Court Human Rights, European Convontion on Human Rights, Privacy, Right of privacy and its protection, Human-artificial intelligence interaction
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin veri toplama, otomatik karar alma ve üretken YZ mekanizmaları, birey ile teknoloji şirketleri ve devlet kurumları arasında sert bir güç dengesizliği yaratmakta ve bireyin mahremiyetini ciddi biçimde tehdit etmektedir.Bu çalışma; algoritmik sistemlerin doğasında barındırdığı kitlesel gözetim, davranışsal profil çıkarma, insan denetimini dışlayan otonomi, sistematik önyargı, şeffaflıktan uzak“kara kutu”opaklığı ve karanlık desenler aracılığıyla yürütülen bilişsel manipülasyon tehditlerini temel problematik olarak kurgulamaktadır. Çalışmanın ana amacı, mevcut yasal düzenlemelerin bu çok katmanlı tehditler karşısındaki etkinliğini ve yeterliliğini sorgulamaktır. Bu bağlamda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 8. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkının yeni teknolojik gerçekliğe uyarlanma kapasitesi incelenmekte ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM)“yaşayan belge”ilkesine dayanan dinamik yorum metodu analitik bir yaklaşımla değerlendirilmektedir. Yargısal denetimin hız ve etkinlik açısından yetersiz kaldığı noktalarda, Avrupa veri koruma otoritelerinin (özellikle EDPB ve İtalyan Veri Koruma Otoritesi Garante) algoritmik ihlallere karşı geliştirdiği proaktif ve tavizsiz refleksleri, yeni normların inşasında yol gösterici referans noktaları olarak ele alınmaktadır.Bu yaklaşım, bireylerin mahremiyetini korumada yalnızca normatif düzenlemelerin değil, aynı zamanda idari otoritelerin hızlı ve kararlı müdahalelerinin de belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Tezin hukuki odak noktası, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası ve Avrupa insan hakları ile veri koruma rejimi merkezli olmakla birlikte, karşılaştırmalı bir metodolojiyle küresel perspektife genişletilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nin piyasa odaklı ve sektörel esnekliği, Çin'in devlet merkezli algoritmik otoriterliği, OECD'nin yumuşak hukuk standartları, Güney Kore'nin inovasyon odaklı hibrit regülasyon modeli ile Türkiye'nin KVKK ve Ulusal YZ Stratejisi eksenindeki statükosu incelenerek farklı ekollerin güçlü ve zayıf yönleri karşılaştırmalı biçimde analiz edilmektedir. Bu bütüncül değerlendirme, otonom algoritmaların insan onurunu araçsallaştırmasına karşı, 'insan merkezli' ve 'tasarımdan itibaren hak temelli' bir İnsan Merkezli Hukuk Devleti prensibinin inşa edilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Özet (Çeviri)

Artificial intelligence (AI) technologies—through data collection, automated decision-making (ADM), and generative mechanisms—create a clear power imbalance between individuals, tech companies, and state institutions. This deeply threatens personal privacy. The core focus of this study revolves around the inherent risks of algorithmic systems. These include mass surveillance, behavioral profiling, autonomy without human oversight, systemic bias, opaque“black box”models, and cognitive manipulation driven by dark patterns. The primary aim of this research is to evaluate whether existing legal frameworks are effective and sufficient against these multi-layered threats. In this context, the thesis examines how well the right to respect for private life, safeguarded by Article 8 of the European Convention on Human Rights (ECHR), adapts to new technological realities. It analytically assesses the European Court of Human Rights' (ECtHR) dynamic interpretation method, which views the Convention as a“living instrument.”Since judicial review often lacks speed and efficiency, the study treats the proactive and firm responses of European data protection authorities (especially the EDPB and the Italian Garante) to algorithmic violations as guiding references for building new legal norms. This perspective highlights that protecting individual privacy depends not only on written regulations but also on the swift and determined interventions of administrative bodies. While the legal core of the thesis revolves around the European Union's Artificial Intelligence Act (AI Act) alongside the European human rights and data protection regime, it expands to a global perspective through a comparative methodology. It analyzes the strengths and weaknesses of different approaches by examining the market-driven sectoral flexibility of the United States, the state-centered algorithmic authoritarianism of China, the soft law standards of the OECD, the innovation-focused hybrid regulatory model of South Korea, and the status quo of Türkiye structured by the KVKK and its National AI Strategy. Through this holistic evaluation, the thesis advocates for establishing a principle of a 'Humanistic Rule of Law' that is 'human-centric' and 'human rights by design,' countering the instrumentalization of human dignity by autonomous algorithms.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    669349

    Karşılaştırmalı örnekler üzerinden yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması

    Artificial intelligence and personal data protection through comparative examples

    YILIYAER ABUDUREYIMU

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Hukukİstanbul Ticaret Üniversitesi

    Uluslararası Ticaret Hukuku ve Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    PROF. DR. YÜCEL OĞURLU

  2. Tez No

    960360

    Internet domain name infringements within the framework of unfair competition law and WIPO ICANN UDRP procedure

    İnternet alan adı ihlallerinin haksız rekabet hukuku kapsamında incelenmesi ve WIPO ICANN UDRP prosedürü

    GÖKÇE HİLAL ALDEMİR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Hukukİstanbul Medeniyet Üniversitesi

    Özel Hukuk Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ECE DENİZ GÜNAY

  3. Tez No

    774698

    İşçinin işyerinde elektronik yöntemlerle izlenmesi

    Monitoring of the employee in workplace by electronic methods

    RÜMEYSA SAVRAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    HukukHacettepe Üniversitesi

    Özel Hukuk Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İŞTAR URHANOĞLU

  4. Tez No

    637308

    Implementation of data-driven decisions in urban governance and planning

    Kent yönetişim ve planlamasında veri odaklı kararların uygulanması

    JAFAR NAJAFLI

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2020

    Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik Üniversitesi

    Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZHAN ERTEKİN

  5. Tez No

    1017738

    5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenen koruma tedbirlerinin icrasında kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin hukuki zemininin incelenmesi

    Examination of the legal basis of artificial intelligence technologies used in the implementation of protective measures regulated in the Criminal Procedure Law number 5271

    YÜKSEL BURAK PEKER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    HukukAfyon Kocatepe Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ BUMİNHAN DUMAN

Geri Dön