İlk Kalkolitik dönemde Kuzeybatı Anadolu ve Aktopraklık Höyük (MÖ 5800-5600) çanak çömleğinin değerlendirilmesi
Evaluation of pottery from Northwestern Anatolia and Aktopraklik (5800-5600 BC) during the Early Chalcolithic period
- Tez No: 1009940
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN, PROF. DR. NECMİ KARUL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Prehistorya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, yerleşik üretici yaşam biçiminin Kuzeybatı Anadolu'da benimsenmesi ve bölgenin bu yaşam biçiminin yayılımındaki rolünün, Aktopraklık Höyük'ün MÖ 6600-5500 yılları arasındaki tabakalanması ve çanak çömlek malzemesi üzerinden analiz etmektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu, Aktopraklık B II ve I tabakalarına ait çanak çömlek verisini sadece kronolojik belirteç olmaktan çıkararak; üretim organizasyonu, teknolojik bilgi aktarımı, bölgeler arası etkileşimler ve toplumsal kimliğin inşasındaki rolünü süreçsel bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında, Aktopraklık B II ve I tabakalarından toplam 78.500 adet çanak çömlek parçası; ham madde seçimi, şekillendirme teknikleri, pişirme atmosferi ve yüzey işlemleri gibi parametreler doğrultusunda makro gözlem metoduyla sistematik olarak incelenerek sınıflandırılmıştır. Malzeme içinden tanımlı parçalar teknik çizimleri yapılarak biçim grupları oluşturulmuştur. Makro gözlem ve istatistikle elde edilen veriler bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yerleşimin daha önceki ve daha sonraki dönemlerini yansıtan tabaka çanak çömleği verileriyle süreçsel olarak değerlendirilmiştir. Söz konusu 1000 yıllık süreçte başlangıcından itibaren üretim süreçlerinde belirgin bir standartlaşma ve uzmanlaşmanın geliştiğini, özellikle İlk Kalkolitik Dönem ile birlikte üretim süreçleri, fırınlama teknikleri ve işlevsel kap formlarındaki çeşitlenmenin, kurumsallaşmış kültürü işaret ettiğini kanıtlamaktadır. Bölgesel bağlamda yapılan karşılaştırmalı analizler, Aktopraklık'ın Anadolu ve Balkanlar arasında pasif bir kültürel köprü değil; Orta Anadolu ile olan güçlü bağlarını kendi yerel dinamikleriyle yorumlayan aktif bir sentez merkezi olduğunu göstermektedir. Çalışma, Kuzeybatı Anadolu'nun Neolitikleşme sürecinin tek merkezli bir yayılımdan ziyade, yerel Epipaleolitik / Mezolitik altyapı ile dış etkileşimlerin seçici bir adaptasyonla bütünleştiği çok katmanlı bir süreç olduğunu teyit etmektedir. Sonuç olarak bu tez, Aktopraklık verileri üzerinden Anadolu ve Balkanlar arasındaki kültürel ağların dinamik yapısına dair yeni bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the adoption of a settled, producer-based way of life in North-West Anatolia and the region's role in the spread of this way of life, through an analysis of the stratigraphy and pottery material from Aktopraklık Höyük dating to 6600-5500 BC. The central research question of the study is to move beyond treating the pottery data from the Early Chalcolithic Period II and I strata of Aktopraklık Höyük merely as chronological markers; instead, it seeks to reveal, through a processual approach, the role of this pottery in production organisation, the transfer of technological knowledge, interregional interactions, and the construction of social identity. Within the scope of the research, a total of 78,500 pottery shards from the Early Chalcolithic Period II and I strata of the Aktopraklık Mound were systematically examined and classified using macro-observation methods, based on parameters such as raw material selection, shaping techniques, firing atmosphere, and surface treatments. Technical drawings were produced of identified fragments to establish form groups. Data obtained from macro-observation and statistical analysis of the Early Chalcolithic Period II and I strata were analysed holistically. The findings were evaluated in a processual manner alongside pottery data from the settlement's earlier and later periods. This 1000-year period demonstrates that, from the very beginning, clear standardisation and specialisation developed within production processes; in particular, the diversification of production processes, firing techniques, and functional vessel forms, especially from the Early Chalcolithic Period onwards, indicates the establishment of an institutionalised culture. Comparative analyses within the regional context demonstrate that Aktopraklık was not a passive cultural bridge between Anatolia and the Balkans, but rather an active centre of synthesis that interpreted its strong ties with Central Anatolia through its own local dynamics. This study confirms that the Neolithisation process in North-Western Anatolia was not a unidirectional diffusion but a multi-layered process in which external interactions were integrated through selective adaptation with the local Epipalaeolithic / Mesolithic foundations. Consequently, this thesis presents a new framework for understanding the dynamic structure of cultural networks between Anatolia and the Balkans based on the Aktopraklık data.
Benzer Tezler
- Aktopraklık verileri ışığında Kuzeybatı Anadolu'da Son Neolitik İlk Kalkolitik geçiş sorunu
The transition problem of late neolithic and Early Chalcolithic in Northwestern Anatolia under the Light of Aktopraklik data's
ORKUN HAMZA KAYCİ
- Kuzeybatı Anadolu'da Neolitik Dönem geçim ekonomisinde hayvanların ve hayvansal ürünlerin yeri
The context of animals and animal products in Neolithic Period subsistance economy in Northwestern Anatolia
BAHAR İZDAL ÇAYDAN
- Arkeolojik veriler ışığında Bursa kentinin kuruluşunun araştırılması
Investigation of the founding Bursa in the light of archaeological data
MUHAMMET YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ArkeolojiKapadokya ÜniversitesiKent, Çevre ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RUŞEN KELEŞ
- Batı ve Orta Anadolu'da ilk Tunç Çağı'nda siyah ağız kenarlı (Black-topped) kaseler
Black-topped bowls in the West and Central Anatolian Early Bronze Age
OSMAN DENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ SARI
- Başlangıcından M.Ö. III. Binyılın sonuna kadar Batı Anadolu madenciliği (2 cilt)
West Anatolian metalworking from it's beginning to the end of the Third Millenium B.C.
H. LEVENT KESKİN