Türkiye' de coğrafi faktörlerin firma performansı üzerindeki etkisi
The impact of geographic factors on firm performance in Turkey
- Tez No: 1023644
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA BAL KÜLAHİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kent Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, coğrafi yakınlık ve dış çevresel faktörlerin firma performansı üzerindeki etkilerini incelemek ve bu ilişkilerde özümseme kapasitesi (absorptive capacity)nin aracı rolünü değerlendirmektir. Araştırma modelinde coğrafi yakınlık ve dış çevresel faktörler bağımsız değişken, firma performansı bağımlı değişken, özümseme kapasitesi (absorptive capacity) ise aracı değişken olarak ele alınmıştır. Çalışma, firma performansının yalnızca işletmenin içsel kaynakları ve yönetsel yetenekleriyle açıklanamayacağı; coğrafi konum, dış çevre koşulları, bilgi ağları, pazar yapısı, bölgesel altyapı ve tedarikçi-müşteri ilişkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği düşüncesine dayanmaktadır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi; küme teorisi, bilgi yayılımı teorisi, bölgesel inovasyon sistemleri, koşul bağımlılık teorisi, endüstriyel organizasyon teorisi, kaynak temelli yaklaşım ve dinamik yetenekler yaklaşımı üzerine kurulmuştur. Bu çerçevede coğrafi yakınlığın firmalara bilgiye, uzmanlaşmış iş gücüne, tedarikçilere ve bölgesel aktörlere erişim imkânı sağladığı; dış çevresel faktörlerin ise pazar koşulları, rekabet yoğunluğu, altyapı olanakları ve kurumsal ilişkiler üzerinden firmaların stratejik kararlarını etkilediği kabul edilmiştir. Bununla birlikte, dış çevreden sağlanan bilgi ve imkânların performansa dönüşmesinde firmanın bilgiyi edinme, özümseme, dönüştürme ve kullanma kapasitesinin belirleyici olduğu değerlendirilmiştir. Araştırma nicel yöntemle gerçekleştirilmiş ve veriler Türkiye'de faaliyet gösteren 190 firmadan anket yoluyla elde edilmiştir. Verilerin analizinde IBM SPSS ve Hayes PROCESS Macro kullanılmış; güvenirlik, açımlayıcı faktör, korelasyon, regresyon ve aracılık analizleri uygulanmıştır. Analiz sonuçları, coğrafi yakınlık ve dış çevresel faktörlerin hem firma performansı hem de özümseme kapasitesi (absorptive capacity) üzerinde pozitif ve anlamlı etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Özümseme kapasitesi (absorptive capacity)nin firma performansı üzerindeki etkisinin de pozitif ve anlamlı olduğu belirlenmiştir. Aracılık analizleri alt boyutlar temelinde incelendiğinde, aktörlere yakınlık ve kaynaklara yakınlığın firma performansı üzerindeki doğrudan etkileri anlamlı bulunmuş; ancak bu ilişkilerde özümseme kapasitesi (absorptive capacity)nin aracı rolü desteklenmemiştir. Dış çevresel faktörler açısından ise özümseme kapasitesi (absorptive capacity)nin dış altyapı koşulları ile firma performansı arasındaki ilişkide tam aracı rol üstlendiği belirlenmiştir. Buna karşılık, makroekonomik koşullar ile firma performansı arasındaki ilişkide anlamlı bir aracılık etkisi tespit edilmemiştir. Sonuçlar, özümseme kapasitesi (absorptive capacity)nin bütün coğrafi ve çevresel koşullar için ortak bir aktarım mekanizması olmadığını; özellikle dış altyapı koşullarının firma performansına dönüşmesinde işlevsel bir rol oynadığını göstermektedir. Genel olarak çalışma, coğrafi ve çevresel avantajların firma performansına yansımasında dışsal koşulların yanı sıra firma içi bilgi işleme ve örgütsel öğrenme kapasitesinin de önemli olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the effects of geographical proximity and external environmental factors on firm performance and evaluates the mediating role of absorptive capacity in these relationships. In the research model, geographical proximity and external environmental factors are treated as independent variables, firm performance as the dependent variable, and absorptive capacity as the mediating variable. The study is based on the view that firm performance cannot be explained solely by internal resources and managerial capabilities but should also be assessed in relation to geographical context, external environmental conditions, knowledge networks, market structure, regional infrastructure, and supplier–customer relationships. The theoretical framework of the study is grounded in cluster theory, knowledge spillover theory, regional innovation systems, contingency theory, industrial organization theory, the resource-based view, and the dynamic capabilities approach. Within this framework, geographical proximity is expected to facilitate firms' access to knowledge, specialized labour, suppliers, and regional actors, whereas external environmental factors may shape firms' strategic decisions through market conditions, competitive intensity, infrastructure opportunities, and institutional relationships. However, the transformation of external knowledge and opportunities into performance outcomes depends largely on firms' capacity to acquire, assimilate, transform, and exploit knowledge. The study adopted a quantitative research design, and data were collected through a survey administered to 190 firms operating in Türkiye. The data were analysed using IBM SPSS and Hayes PROCESS Macro. Reliability analysis, exploratory factor analysis, correlation analysis, regression analysis, and mediation analysis were conducted. The results indicate that geographical proximity and external environmental factors have positive and significant effects on both firm performance and absorptive capacity. Absorptive capacity also has a positive and significant effect on firm performance. The mediation analyses were conducted separately for the subdimensions of geographical proximity and external environmental factors. Actor proximity and resource proximity were found to have significant direct effects on firm performance; however, the mediating role of absorptive capacity in these relationships was not supported. Regarding external environmental factors, absorptive capacity fully mediated the relationship between external infrastructure conditions and firm performance. In contrast, no significant mediating effect was found in the relationship between macroeconomic conditions and firm performance. These findings demonstrate that absorptive capacity does not function as a common transmission mechanism for all geographical and environmental conditions. Instead, it plays a particularly important role in transforming external infrastructure conditions into firm performance. Overall, the study shows that the conversion of geographical and environmental advantages into firm performance depends not only on external conditions but also on firms' internal knowledge-processing and organisational learning capacities.
Benzer Tezler
- Ar-Ge faaliyetlerinin firmaların finansal performansına olan etkileri üzerine bir araştırma
A research on the effects of R&D activities on the financial performance of firms
PELİN LATİFOĞLU ÇİFTÇİ
- İnşaat projelerinde akıllı mobil cihazlarla desteklenen verimlilik kontrol sistemi önerisi ve kullanım deneyimleri hakkında inceleme
Smart mobile devices integrated productivity control system proposal and analysis of user experiences in the construction projects
ONUR KEREM ÖRENLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ARTAN
- Lojistik servis kalitesini belirleyen faktörlerin elektronik ticarette müşteri memnuniyeti ve bağlılığı üzerine etkisi
The effect of factors determining logistics service quality on customer satisfaction and loyalty in electronic commerce
SİBER AKIL
- KOBİ'lerde en uygun teknolojiyi finanse edecek kaynaklara ulaşmada aşılması gereken engeller
Obstacles to access to resources to finance the most appropriate technology for SME's
SERPİL DEDEOĞLU
- Evaluating the LCA of two buildings with close embodied energy which have different functions
Farklı işlevlere sahip olan iki binanın üç tür duvar kullanarak yaşam döngüsünün değerlendirilmesi
POOYA PAKMEHR
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ERKAN KARAGÜLER