Elfiyye geleneği bağlamında es-Suyuti'nin el-Ferîde adlı eseri
Al-Suyuti's al-Farīdah within the tradition of alfiyya literature
- Tez No: 1023660
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİS DEDE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgatı, Nahiv, Elfiyye geleneği, Manzum nahiv, es-Süyûtî, el-Ferîde, Arabic Language and Rhetoric, Arabic Syntax (Nahw), Alfiyyah Tradition, Didactic Versified Grammar, al-Suyuti, al-Faridah
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
III YÜKSEK LİSANS TEZ ÖZETİ ELFİYYE GELENEĞİ BAĞLAMINDA es-SUYUTİ'NİN el-FERÎDE ADLI ESERİ Zeki TURĞUT Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Uşak Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Danışman: Dr. Öğretim Üyesi Halis Dede Arap dili ve edebiyatının temel yapı taşlarından biri olan nahiv (gramer) ilmi, dilin doğru anlaşılması, korunması ve sonraki nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılması amacıyla erken dönemlerden itibaren sistematik bir disiplin hâline getirilmiştir. Özellikle İslâmî ilimlerin ana kaynakları olan Kur'an-ı Kerîm ve sünnetin doğru yorumlanabilmesi, dil kurallarının sağlam bir zemine oturtulmasını zorunlu kılmıştır. Bu doğrultuda nahiv ilminin öğretimini kolaylaştırmak ve öğrenim sürecini daha verimli hâle getirmek amacıyla çeşitli pedagojik yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerin en dikkat çekici örneklerinden biri, gramer kurallarını manzum bir yapı içerisinde sunan ve yaklaşık bin beyitten oluşan elfiyye türü eserlerdir. Söz konusu eserler, bilgiyi ezberlenebilir ve sistematik bir forma dönüştürmeleri sayesinde eğitim geleneğinde önemli bir yer edinmiştir. Bu çalışma, İslâm ilim tarihinde çok yönlü ilmî birikimiyle öne çıkan Celâleddîn es-Süyûtî'nin, elfiyye geleneğine kazandırdığı el-Ferîde adlı eserini merkeze alarak, söz konusu geleneğin tarihsel gelişimini ve nahiv öğretimindeki fonksiyonunu incelemeye tabi tutmaktadır. Bu bağlamda araştırmada, hem elfiyye literatürünün teorik çerçevesi ortaya konulmuş hem de el-Ferîde'nin bu gelenek içerisindeki özgün konumu analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle elfiyye kavramı ele alınmış; bu terimin“bin”anlamına gelen elf kökünden türediği ve genellikle recez vezniyle kaleme alınan didaktik nitelikli IV manzum metinleri ifade ettiği belirtilmiştir. Bununla birlikte elfiyyelerin yalnızca öğretimi kolaylaştıran metinler olmadığı, aynı zamanda şerh, haşiye ve ta'lîkât gibi çalışmalarla genişleyen zengin bir ilmî geleneğin temelini oluşturduğu vurgulanmıştır. Bu çerçevede söz konusu eserin, elfiyye türünün ilk örneklerinden biri kabul edilen İbn Mu'tî'nin eseri ile geleneğin en yaygın ve etkili metni olan İbn Mâlik'in el-Elfiyye'sindeki birikimi değerlendirerek, es-Süyûtî'nin kendi tasnif ve tercihleri doğrultusunda yeniden düzenlediği ve bu yönüyle özgün bir sentez niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Bu durum, elfiyye geleneğinin zaman içerisinde geçirdiği gelişim sürecini ve ulaştığı kurumsal yapıyı ortaya koymaktadır. Araştırmanın ana eksenini oluşturan es-Süyûtî'nin el-Ferîde adlı eseri ise yapı, muhteva ve metodoloji açısından detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Bu kapsamda müellifin ilmî şahsiyeti, eğitim hayatı ve nahiv ilmindeki yeri kısaca ele alınmış; el-Ferîde'nin, önceki elfiyye birikimini yeniden düzenleyen ve sistematik bir çerçevede sunan bir eser olduğu ortaya konulmuştur. es-Süyûtî'nin bu eserinde, klasik nahiv kurallarını özlü ve yoğun bir anlatımla ele aldığı; bununla birlikte Kur'an-ı Kerîm başta olmak üzere güvenilir dil malzemesine dayalı örneklendirmelerle (istişhâd) konuları temellendirdiği tespit edilmiştir. Ayrıca eserin tertip ve üslup bakımından, öğretimi kolaylaştırmayı hedefleyen bilinçli bir metodolojik tercih içerdiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, es-Süyûtî'nin el-Ferîde adlı eserinin elfiyye geleneği içerisinde hem sürekliliği devam ettiren hem de yenilikçi unsurlar barındıran önemli bir çalışma olduğu görülmektedir. Eser, nahiv öğretimini kolaylaştırma amacını sürdürürken, müellifinin ilmî otoritesi sayesinde klasik Arap dili birikiminin sonraki dönemlere aktarılmasında güçlü bir köprü işlevi görmüştür. Bu çalışma, el-Ferîde'nin nahiv tarihi içerisindeki yerini belirleyerek, manzum eserlerin dil öğretimindeki işlevsel değerine ve pedagojik katkısına dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT Al-SUYUTİ'S AL-FARĪDAH WİTHİN THE TRADİTİON OF ALFİYYA LİTERATURE Zeki TURĞUT Department of Basic Islamic Sciences Uşak University Graduate Education Institute, Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Halis DEDE The science of nahw (grammar), one of the fundamental pillars of Arabic language and literature, was established as a systematic discipline from early periods to ensure the correct understanding, preservation, and healthy transmission of the language to future generations. In particular, the necessity of accurately interpreting the Holy Qur'an and the Sunnah, the primary sources of Islamic sciences, made it mandatory to establish linguistic rules on a solid foundation. Accordingly, various pedagogical methods have been developed to facilitate the teaching of grammar and to make the learning process more efficient. One of the most remarkable examples of these methods is the“alfiyyah”genre, which presents grammatical rules in a poetic structure consisting of approximately one thousand verses. These works have secured a significant place in the educational tradition by transforming knowledge into a memorizable and systematic form. This study examines the historical development of the alfiyyah tradition and its function in teaching grammar, focusing on Jalaluddin al-Suyuti's work titled al-Faridah, which he contributed to this tradition with his multifaceted scholarly expertise. In this context, the research establishes the theoretical framework of the alfiyyah literature and analyzes the unique position of al-Faridah within this heritage. Initially, the study discusses the concept of alfiyyah, noting that the term is derived from the root alf (meaning“thousand”) and refers to didactic poetic texts generally composed in the rajaz meter. Furthermore, it is emphasized that alfiyyahs are not merely tools for facilitating instruction, but also form the basis of a rich scholarly tradition that expanded through commentaries (sharh), glosses (hashiyah), and VI annotations (ta'liqat). Within this framework, it is understood that the work in question evaluates the legacy of Ibn Mu'ti's work—one of the earliest examples of the genre—and Ibn Malik's al-Alfiyyah—the most prevalent and influential text of the tradition. By reorganizing this accumulated knowledge in line with his own classifications and preferences, Suyuti produced a unique synthesis. This situation reveals the developmental process and the institutionalized structure that the alfiyyah tradition attained over time. The core axis of the research, Suyuti's al-Faridah, is subjected to a detailed examination in terms of structure, content, and methodology. In this scope, the author's scholarly identity, educational background, and status in the science of grammar are briefly addressed. It is demonstrated that al-Faridah is a work that rearranges and presents the previous alfiyyah heritage within a systematic framework. It has been identified that Suyuti handles classical grammar rules with a concise and dense narrative, grounding the subjects with evidence (istishhad) based on reliable linguistic material, primarily the Holy Qur'an. Additionally, it is observed that the work's arrangement and style reflect a conscious methodological choice aimed at facilitating pedagogy. In conclusion, al-Suyuti's al-Faridah stands as a significant work within the alfiyyah tradition, embodying both continuity and innovative elements. While maintaining the objective of simplifying grammar instruction, the work has functioned as a powerful bridge in transmitting the classical Arabic linguistic heritage to subsequent periods, thanks to the author's scholarly authority. This study, by determining the place of al-Faridah within the history of grammar, draws attention to the functional value and pedagogical contribution of poetic works in language teaching.
Benzer Tezler
- İbn Mâlik ve nahiv ilmi açısından el-Elfiyye adlı eseri
Ibn Mali̇k and hi̇s work called al-Alfi̇yyah i̇n terms of grammar
TURAN BAHŞİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YASİN PİŞGİN
- Arapça öğretiminde Nazım geleneği ve İbn Mu'ti'nin Elfiyye'si
The tradition of verse in teaching of Arabic language andthe Alfiyya of Ibn Muʿti
FATİH YEDİYILDIZ
Doktora
Türkçe
2020
Doğu Dilleri ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN KESKİNER
- Elfiyye Şerh Geleneğinde Harf-i Cerler: Üşmûnî ve Suyûtî özelinde
Prepositions in the Tradition of Commentary on Al-Alfiyya: Specific to Üşmuni and Suyuti
SALİH İŞGÜZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimPamukkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANA GÜVEN
- el-Behcetü'l Mardiyye'de kullanılan şâhid beyitlerinin incelenmesi
Analysing shawahids couplet used in el-Behcetü'l-Mardiyye
ADNAN DAMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DilbilimYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ŞİRİN ÇIKAR
- Ebü'l-Fazl Zeynüddin el-Irâkî'nin Nazmü'd-Düreri's-Seniyye fi's-Siyeri'z-Zekiyye ve Elfiyye fi's-Siyer adlı eserinin incelenmesi
The study of Abū al-Faḍl Zayn al-Dīn al-ʿIrāqī's Nazm al Durar al-Saniyya fī al-Siyar al-Zakiyya and Alfiyya fī al Siyar
ŞULE ÜLKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBursa Uludağ Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLHAMİ ORUÇOĞLU