Mü'mı̇nzâde Ahmed Hasîb Efendi'nin Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Kitaplığı H.1076 numarada kayıtlı mecmuasının MESTAP'a göre tasnifi (İnceleme-çeviriyazılı metin)
Classification of the mecmua registered under number H.1076 in the Hazine Library of Topkapı Palace Museum belonging to Mü'mı̇nzâde Ahmed Hasîb Efendi according to MESTAP (Analysis and transliterated text)
- Tez No: 1023929
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA SABİHA KUTLAR OĞUZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine Kitaplığı'nda H.1076 numarayla kayıtlı mecmua tavsif edilmiş; mecmuanın tertibi, muhtevası ve yazma kültür içindeki işlevi üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur. Ahmed Hasîb Efendi'nin hayatı, ilmiye kariyeri ve eserleri, mecmuanın teşekkül ettiği tarihî ve edebî çevreyi anlamlandırmak üzere çerçeve olarak ele alınmıştır. Çalışmanın ana eksenini, mecmua içeriğinin MESTAP (Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi) yaklaşımıyla sistematik biçimde fişlenmesi ve incelenmesi oluşturmuştur. Bu kapsamda mecmuadaki metinler tür-vezin-yapı bilgileriyle künyelendirilmiş; mevcut neşirler ve akademik çalışmalarla karşılaştırmalı metin tenkidi yürütülerek kelime/imlâ farklılıkları, beyit sırası değişimleri, eksik-fazla beyitler ve başlıklandırma tercihleri tespit edilmiştir. Mecmuada Ahmed Hasîb Efendi'nin kendi şiir ve metinleri daha ayrıntılı biçimde incelenmiş; bunun yanında başka şairlere ait şiirler ile mecmuada yer alan mensur parçalar, derlemenin muhteva yelpazesini ve okuma/derleme ufkunu göstermesi bakımından değerlendirilmiştir. Mecmuanın 1a sayfasındaki mensur müellif kaydı ile Ahmed Hasîb'e ait mühür kayda geçirilmiş ayrıca eserin daha sonraki dolaşımına işaret eden temellük mührü değerlendirilmiştir. 84 varaklık yapısı, cetvelsiz yazı alanı, değişken sütun düzeni, mensur metinlerde görülen çapraz yazım, kırmızı mürekkeple başlıklandırma ve bazı varakların boş bırakılması üzerinden derlemenin ikmale açık bir“işlik/başvuru defteri”niteliği taşıdığı sonucuna varılmıştır. Tertip tarihi kesin olarak belirlenememekle birlikte temellük mühründeki H.1158/M.1745-46 tarihi ve iç tarih kayıtları, derlemenin H.1164/M.1750-51'e uzanan bir zaman aralığında şekillendiğini göstermiştir. Sonuç olarak bu tezde, H.1076'nın muhtevası ve maddî özellikleri üzerinden 18. yüzyıl mecmua pratiğinin çok katmanlı yapısı görünür kılınmış, Ahmed Hasîb'e nispet edilen diğer mecmualarla (Süleymaniye Esad Efendi 3388'deki Mecmûʿa-i Tevârîh ve Kahire Millî Kütüphanesi mEdebî Türkî 149'daki derleme) birlikte düşünüldüğünde, şairin derleme yöneliminin tür, tertip ve işlev bakımından farklılaşabildiği değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the compilation (mecmua) preserved in the Topkapı Palace Museum Library (Treasury Collection, MS H.1076) has been described and analyzed, and remarks have been offered on its compilation logic, contents, and functions within Ottoman manuscript culture. The life, scholarly-bureaucratic career, and works of Ahmed Hasîb Efendi have been discussed to provide the historical and literary framework in which the codex emerged. The main axis of the study has been the systematic inventory and examination of the miscellany's contents in line with the MESTAP (Systematic Classification of Poetry Miscellanies Project) approach. Each item has been recorded through bibliographical description (genre, metre, structure), and close textual comparison with modern editions and relevant scholarship has been conducted to identify orthographic and lexical variants, changes in verse order, omissions/additions, and differences in headings. Hasîb's own poems and texts have been treated in greater detail, while poems by other authors and the prose items in the codex have been examined to map the manuscript's generic range and the compiler's reading and collecting horizon. Internal and paratextual materials such as the ownership statement on fol. 1a, seals, and later possession marks have been registered, and codicological/layout features—an unruled writing space, variable column numbers, red-ink headings, occasional diagonal prose writing, and several deliberately blank folios—have been evaluated. Although the exact date of compilation has not been fixed, the possession seal dated 1158/1745–46 and internal date notes have indicated a timeframe extending to 1164/1750–51. Overall, it has been shown that the evidence of a single codex, read together with other miscellanies associated with Hasîb (such as Mecmûʿa-i Tevârîh and the Cairo National Library compilation, mEdebî Türkî 149), enables Hasîb's compiling practice to be discussed comparatively and underscores the value of mecmuas as primary witnesses for textual criticism and Ottoman literary history.
Benzer Tezler
- Mü'minzâde Seyyid Ahmed Hasîb Efendi'nin Silkü'l-leâlî âl-î 'Osman adlı eserinde veziriazam biyografileri
Biographies of grandviziers in the book entitled“Silkü'l-leâl-î âl-i'Osman”by mü'minzâde Seyyid Ahmed Hasîb Efendi
SELİN ATINÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS İNCE
- Mü`minzade Seyyid Ahmed Hasib Efendi. Ravzatü'l-Kübera (tahlil ve metin)
Mü`minzade Seyyid Ahmed Hasib Efendi. Ravzatü'l-Kübera (analysis and text)
MESUT AYDINER
- Hasîb'in Silkü'l-Le'âl-i Âl-i Osmân isimli manzum tarihinde Fatih devri (İnceleme-metin)
Era of Mehmed II in Hasîb's verse chronic namely Silkü'l-Le'âl-i Âl-i Osmân (Analysis and edition)
GÖKER İNAN
Doktora
Türkçe
2019
Tarihİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ ÖZTÜRK
- Mu'allaka-i Seb'a'nın muhteva yönünden incelenmesi
Başlık çevirisi yok
NURULLAH YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
DilbilimAtatürk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET SAVRAN
- Mü'min bin Mukbil Niftahü'n-Nur ve Hazainü's-Sürur: Dil özellikleri - metin - söz dizini; I. cilt, dil özellikleri - metin
Başlık çevirisi yok
MEHMET ÜNAL ŞAHİN
Doktora
Türkçe
1994
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜRER GÜLSEVİN