18-45 yaş arası kadınlarda kronotip farklılıklarının sirkadiyen beslenme, uyku kalitesi, gece yeme sendromu ve duygusal yeme davranışları arasındaki ilişki
Associations of chronotype differences with circadian eating patterns, sleep quality, night eating syndrome, and emotional eating behaviors among women aged 18–45 years
- Tez No: 1024057
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET MURAT GÜNAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Pittsburg uyku kalitesi ölçeği, Pittsburg sleep quality index
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 18–45 yaş arası kadınlarda kronotip farklılıklarının sirkadiyen beslenme, uyku kalitesi, gece yeme sendromu belirtileri ve duygusal yeme davranışları ile ilişkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma gözlemsel analitik ve kesitsel tipte planlanmış, veriler Türkiye'de yaşayan 18–45 yaş aralığındaki kadınlardan çevrim içi anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmaya başlangıçta 400 katılımcı dahil edilmiş, dışlama kriterleri sonrası analizler 349 kadın katılımcı üzerinden yürütülmüştür. Katılımcıların yaş ortalaması 26,37±5,47 yıl, beden kütle indeksi ortalaması 22,81±4,12 kg/m² olarak bulunmuştur. Besin tüketim kayıtları BeBiS programına girilerek günlük enerji, makro ve mikro besin ögesi alımları hesaplanmıştır. Kronotip değerlendirmesinde Sabahçıl-Akşamcıl Anketi Kısa Formu (rMEQ), uyku kalitesinde Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), gece yeme davranışında Gece Yeme Anketi (GYA) ve duygusal yeme davranışında Duygusal Yeme Ölçeği (DYÖ) kullanılmıştır. Katılımcıların %35,0'ı akşamcıl, %47,9'u ara tip ve %17,2'si sabahçıl kronotipe sahiptir. PUKİ'ye göre katılımcıların %60,1'inde kötü uyku kalitesi belirlenmiş, GYA kesim noktasına göre %46,9'unun gece yeme sendromu açısından riskli olduğu saptanmıştır. Duygusal yeme değerlendirmesinde katılımcıların %38,4'ü duygusal yiyici, %13,5'i ise çok duygusal yiyici olarak sınıflandırılmıştır. Günlük enerji alımı 1195,07±434,90 kkal, karbonhidrat alımı 113,92±51,70 g, protein alımı 49,69±20,27 g, yağ alımı 58,62±25,24 g ve posa alımı 12,40±5,80 g olarak belirlenmiştir. Folat, B1 vitamini, E vitamini, demir, kalsiyum ve selenyum alımlarının düşük; kolesterol, sodyum ve doymuş yağ alımlarının ise yüksek olduğu saptanmıştır. Kronotip gruplarına göre yapılan karşılaştırmalarda akşamcıl eğilimin daha kötü uyku kalitesi, daha geç öğün zamanlaması, daha yüksek gece yeme riski ve daha yüksek duygusal yeme puanları ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizlerinde kronotip, uyku kalitesi, gece yeme, duygusal yeme, beden kütle indeksi ve öğün zamanlaması arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Yapısal eşitlik modeli sonuçları, kronotipin beden kütle indeksi ile ilişkisinin doğrudan etkiden çok uyku kalitesi, duygusal yeme ve gece yeme davranışları aracılığıyla açıklanabileceğini göstermiştir. Sonuç olarak, akşamcıl kronotipin kadınlarda geç öğün zamanlaması, kötü uyku kalitesi, gece yeme riski ve duygusal yeme davranışlarıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bulgular, beslenme ve diyetetik uygulamalarında kronotip, uyku kalitesi, öğün zamanlaması ve yeme davranışlarının birlikte değerlendirilmesinin bireye özgü müdahale yaklaşımlarına katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the relationship between chronotype differences and circadian nutrition, sleep quality, night eating syndrome symptoms, and emotional eating behaviors in women aged 18–45 years. The study was designed as an observational analytical and cross-sectional study, and data were collected from women aged 18–45 years living in Türkiye through an online questionnaire. Initially, 400 participants were included; after applying the exclusion criteria, analyses were conducted with 349 women. The mean age of the participants was 26.37±5.47 years, and the mean body mass index was 22.81±4.12 kg/m². Dietary intake records were entered into the BeBiS program, and daily energy, macro- and micronutrient intakes were calculated. Chronotype was assessed using the Reduced Morningness-Eveningness Questionnaire (rMEQ), sleep quality using the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), night eating behavior using the Night Eating Questionnaire (NEQ), and emotional eating behavior using the Emotional Eating Scale (EES). Among the participants, 35.0% were evening type, 47.9% were intermediate type, and 17.2% were morning type. According to the PSQI, 60.1% of the participants had poor sleep quality, and according to the NEQ cut-off point, 46.9% were at risk for night eating syndrome. In terms of emotional eating, 38.4% were classified as emotional eaters and 13.5% as very emotional eaters. Daily energy intake was 1195.07±434.90 kcal, carbohydrate intake was 113.92±51.70 g, protein intake was 49.69±20.27 g, fat intake was 58.62±25.24 g, and dietary fiber intake was 12.40±5.80 g. Intakes of folate, thiamine, vitamin E, iron, calcium, and selenium were low, whereas cholesterol, sodium, and saturated fat intakes were high. Comparisons according to chronotype groups showed that eveningness was associated with poorer sleep quality, later meal timing, higher night eating risk, and higher emotional eating scores. Correlation analyses revealed significant relationships among chronotype, sleep quality, night eating, emotional eating, body mass index, and meal timing. Structural equation modeling indicated that the relationship between chronotype and body mass index could be explained mainly through sleep quality, emotional eating, and night eating behaviors rather than a direct effect. In conclusion, evening chronotype was associated with delayed meal timing, poor sleep quality, night eating risk, and emotional eating behaviors in women. These findings suggest that considering chronotype, sleep quality, meal timing, and eating behaviors together in nutrition and dietetics practice may contribute to individualized intervention approaches.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinde diyet kalitesi ile nomofobi, kronotip ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The determination of the relationship between diet quality and nomophobia, chronotype and sleep quality in university students
ÖYKÜM ALTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
- 18-25 yaş arası gençlerde kronotip, fiziksel aktivite ve iyilik durumu ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between chronotype, physical activity and well-being in 18-25 aged youths
GAMZE KILIÇ KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SporBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiAntrenörlük Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜMİD KARLI
- Yetişkin bireylerin hedonik açlık ve anhedoni durumlarının kronotip ile ilişkisi
The relationship between adult individuals hedonic hunger and anhedonia status and chronotype
ECE IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Beslenme ve DiyetetikAcıbadem Mehmet Ali Aydınlar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KEZBAN ESEN KARACA ÇELİK
- Yetişkinlerde kronotipe göre beslenmenin obezite, diyet ve uyku kalitesi ile ilişkisi
The associations of nutrition according to chronotype with obesity, diet and SLEEP quality in adults
YAĞMUR PINAR AKKOYUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÖZDEMİR
- Sirkadyen ritimde sabahçıl akşamcıl ve ara tip kişilerin oral hijyen alışkanlıklarının incelenmesi
Investigation of oral hygiene habits of morning, evening, and intermediate type individuals in a circadian rhythm
AHMET EKİN ÖZDEMİR
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2025
Diş HekimliğiEge ÜniversitesiPeriodontoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜN ÖZÇAKA YÜKSEL