Geri Dön

Gebe ve emzikli kadınlarda travma sonrası stresin, beslenme durumu, beslenme bilgi düzeyi ve ortoreksiya nervoza üzerindeki etkilerinin incelenmesi

An investigation of the effects of post-traumatic stress on nutritional status, nutrition knowledge level, and orthorexia nervosa in pregnant and lactating women

PDF İndir

  1. Tez No: 1024455
  2. Yazar: EMEL AĞGÜRBÜZ
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİTNAT ŞULE ŞAKAR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
  6. Anahtar Kelimeler: Travma sonrası stres bozukluğu, gebelik, emzirme, beslenme durumu, beslenme bilgi düzeyi, ortoreksiya nervoza, deprem, Post-traumatic stress disorder, pregnancy, lactation, nutritional status, nutrition knowledge level, orthorexia nervosa, earthquake
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Haliç Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

ÖZET GEBE VE EMZİKLİ KADINLARDA TRAVMA SONRASI STRESİN, BESLENME DURUMU, BESLENME BİLGİ DÜZEYİ VE ORTOREKSİYA NERVOZA ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Fitnat Şule ŞAKAR Nisan 2026, 132 sayfa Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen bölgede yaşayan gebe ve emzikli kadınlarda travma sonrası stres düzeyinin; beslenme durumu, beslenme bilgi düzeyi ve ortoreksiya nervoza eğilimi üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Afet sonrası dönemde gebelik ve emzirme gibi fizyolojik ve psikososyal açıdan hassas dönemlerde, travma sonrası stresin beslenme ile ilişkili göstergeler üzerindeki olası etkilerinin bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma, tanımlayıcı ve analitik özellikler taşıyan kesitsel tipte planlanmış olup, 354 gebe (%83,5) ve 70 emzikli (%16,5) toplam 424 kadın üzerinde yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında“Kişisel Bilgi Formu”,“Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi”(PCL-5),“Ortoreksiya Nervoza Ölçeği”(ORTO-11),“Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği”(YETBİD) ve“24 Saatlik Besin Tüketim Kaydı Formu”kullanılmıştır. Besin tüketim verileri Beslenme Bilgi Sistemi (BeBİS) ile analiz edilmiş ve Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022) referans değerleriyle karşılaştırılmıştır. Veriler; tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U testi, Pearson Ki-Kare testi ve Spearman sıra korelasyon analizleri ile değerlendirilmiş; istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların %55,7'sinde Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) riski ve %50,0'ında Ortoreksiya Nervoza (ON) eğilimi saptanmıştır. Antropometrik değerlendirmelerde gebelik öncesi beden kütle indeks (BKİ) ortalaması 26,1±5,2 kg/m², mevcut beden kütle indeksi ortalaması 28,3±5,1 kg/m² olarak belirlenmiş; obez kategorisindeki kadınların oranının %20,5'den %31,8'e yükseldiği gözlenmiştir. Besin tüketimleri incelendiğinde yağdan gelen enerji oranının %46,5 ile TÜBER önerilerinin üzerinde olduğu; D vitamini alımının önerinin yalnızca %26'sını, sodyum alımının ise önerinin yaklaşık iki katına ulaştığı saptanmıştır. PCL-5 toplam puanı ile makro besin ögelerinin (enerji, protein, karbonhidrat, yağ) alım miktarları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmazken; mikro besin düzeyinde D vitamini (rs=–,212, p<0,001) ve kolesterol (rs=–,191, p<0,001) alımları ile negatif yönlü, yağdan gelen enerji oranı ile pozitif (rs=,352, p<0,001) ve karbonhidrat yüzdesi ile negatif (rs=–,337, p<0,001) yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Glisemik indeks (Gİ) ile zayıf düzeyde pozitif yönlü bir ilişki (rs=,121, p=0,013) gözlenmiştir. PCL-5 toplam puanı ile ORTO-11 toplam puanı arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuş (rs=–,149, p=0,002) olup, ORTO-11'in ters yönlü puanlanan bir ölçek olduğu dikkate alındığında bu bulgu TSSB şiddeti arttıkça ortorektik eğilimin de arttığına işaret etmektedir. Temel beslenme bilgisi puanı ile besin tercihi puanı arasında güçlü pozitif bir ilişki (rs=,521, p<0,001) bulunmasına karşın bu ilişkinin besin alım miktarlarına yansımadığı; temel beslenme bilgisi puanı ile ORTO-11 puanı arasında ise negatif yönlü anlamlı ilişki (rs=–,199, p<0,001) gözlendiği belirlenmiştir. Bu bulgular, çalışmada“bilgi-tercih-davranış paradoksu”ve“bilgi-takıntı paradoksu”olarak adlandırılabilecek iki kavramsal bulguyu oluşturmaktadır. Sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde; travma sonrası stres düzeyinin beslenme üzerindeki etkisinin, doğrudan besin tüketim miktarını etkilemediği, daha çok besin tüketiminin niteliksel bileşimi ve beslenme tutumu ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu bulgular, afet sonrası dönemde anne ve bebek sağlığına yönelik sağlık hizmetlerinin yalnızca ruh sağlığı ya da yalnızca beslenme odaklı değil; her iki boyutu bütüncül biçimde ele alan, multidisipliner ve psikososyal duruma duyarlı bir yaklaşımla planlanması gerektiğini güçlü biçimde desteklemekte olup, bu sonuçların bu alanda yeni araştırmalar ile desteklenmesi gerekmektedir.

Özet (Çeviri)

ABSTRACT AN INVESTIGATION OF THE EFFECTS OF POST-TRAUMATIC STRESS ON NUTRITIONAL STATUS, NUTRITION KNOWLEDGE LEVEL, AND ORTHOREXIA NERVOSA IN PREGNANT AND LACTATING WOMEN Haliç University Institute of Graduate School Department of Nutrition and Dietetics, Master's Thesis Supervisor: Assist. Prof. Dr. Fitnat Şule ŞAKAR April 2026, 132 pages This study was conducted to examine the effects of post-traumatic stress level on nutritional status, nutrition knowledge level, and orthorexia nervosa tendency among pregnant and lactating women living in the region affected by the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes. It aimed to evaluate, from a holistic perspective, the possible effects of post-traumatic stress on nutrition-related indicators during pregnancy and lactation, which are physiologically and psychosocially vulnerable periods, in the post-disaster setting. The study was designed as a descriptive and analytical cross-sectional study and was carried out with a total of 424 women, comprising 354 pregnant (83.5%) and 70 lactating (16.5%) women. Data were collected using a Personal Information Form, the Post-Traumatic Stress Disorder Checklist (PCL-5), the Orthorexia Nervosa Scale (ORTO-11), the Nutrition Knowledge Level Scale for Adults (YETBİD), and a 24-Hour Dietary Recall Form. Dietary intake data were analyzed using the Nutrition Information System (BeBİS) and compared with the reference values of the Turkey Dietary Guidelines (TÜBER 2022). The data were evaluated using descriptive statistics, the Mann–Whitney U test, the Pearson chi-square test, and Spearman rank correlation analyses; the level of statistical significance was set at p<0.05. Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) risk was identified in 55.7% of the participants and Orthorexia Nervosa (ON) tendency in 50.0%. In the anthropometric assessment, the mean pre-pregnancy body mass index (BMI) was 26.1±5.2 kg/m² and the mean current BMI was 28.3±5.1 kg/m²; the proportion of women in the obese category was observed to increase from 20.5% to 31.8%. When dietary intakes were examined, the proportion of energy derived from fat was 46.5%, which was above the TÜBER recommendations; vitamin D intake met only 26% of the recommendation, whereas sodium intake reached approximately twice the recommended level. While no statistically significant relationship was found between the PCL-5 total score and the intake amounts of macronutrients (energy, protein, carbohydrate, and fat), at the micronutrient level significant negative correlations were found with vitamin D (rs=–.212, p<0.001) and cholesterol (rs=–.191, p<0.001) intake, a positive correlation with the proportion of energy from fat (rs=.352, p<0.001), and a negative correlation with the proportion of energy from carbohydrate (rs=–.337, p<0.001). A weak positive correlation was observed with the glycemic index (GI) (rs=.121, p=0.013). A significant negative correlation was found between the PCL-5 total score and the ORTO-11 total score (rs=–.149, p=0.002); considering that the ORTO-11 is a reverse-scored scale, this finding indicates that as the severity of PTSD increases, the orthorectic tendency also increases. Although a strong positive correlation was found between the nutrition knowledge score and the food preference score (rs=.521, p<0.001), this relationship was not reflected in nutrient intake amounts; a significant negative correlation was observed between the nutrition knowledge score and the ORTO-11 score (rs=–.199, p<0.001). These findings constitute two conceptual findings that may be termed the“knowledge–preference–behavior paradox”and the“knowledge–obsession paradox.”When the results are evaluated as a whole, the effect of post-traumatic stress level on nutrition was found not to directly affect the amount of food consumed but rather to be associated with the qualitative composition of dietary intake and with nutritional attitude. These findings strongly support the view that, in the post-disaster period, health services aimed at maternal and infant health should be planned not with a focus on mental health alone or on nutrition alone, but with a multidisciplinary and psychosocially sensitive approach that addresses both dimensions holistically; and these results need to be supported by further research in this field.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    659237

    Hafif şişman ve obez kadınlarda farklı öğün sıklığının beslenme durumu üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi

    Determining the effect of different meal frequencies on nutritional status in overweight and obese women

    SENA GÜLTEKİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Beslenme ve DiyetetikBaşkent Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MENDANE SAKA

  2. Tez No

    399296

    Kadınlarda diyette farklı miktarlarda kalsiyum tüketiminin ağırlık kaybı ve bazı antropometrik ölçümler üzerine etkisi

    The effect of various amounts of calcium consumption on weight loss and certain anthropometric measurements in women's diet

    NİHAN YALDIZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    Beslenme ve DiyetetikBaşkent Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. EMİNE AKSOYDAN

  3. Tez No

    225613

    Muhtaç ailelerdeki 15-49 yaş kadınların beslenme ve fiziksel aktivite durumlarının saptanması

    Determination of nutritional and physical activity status of the women aged 15-49 in the poor families

    AYSUN YÜKSEL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2008

    Beslenme ve DiyetetikHacettepe Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜLGÜN ERSOY

  4. Tez No

    942229

    Öğretmenlerin sürdürülebilir sağlıklı beslenme davranışları ve yeme farkındalığının gezegensel sağlık diyet indeksine uygunluğunun değerlendirilmesi

    Assessment of teachers' sustainable healthy eating behaviors and eating awareness in accordance with the planetary health dietary index

    ŞEYMA YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Beslenme ve DiyetetikAnkara Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HÜLYA YARDIMCI

  5. Tez No

    156294

    Geleneksel uygulama ve inançların aile planlaması yöntemleri kullanımına etkisinin incelenmesi

    The study of the effect of traditional methods and belief onto applying family planning methods

    NURAN MUMCU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2004

    HemşirelikAfyon Kocatepe Üniversitesi

    Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ.DR. VEYSEL FENKÇİ

Geri Dön