Ekolojik tipolojiye göre büyükçekmece gölü havzasının ana ekolojik yapısının ortaya konması
Revealing the main ecological structure of the büyükçekmece lake basin according to ecological typology
- Tez No: 1024467
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TÜLAY ERBESLER AYAŞLIGİL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Peyzaj Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İstanbul'un batı kesiminde yer alan Büyükçekmece Gölü Havzası, kentin önemli içme suyu kaynaklarından biri olması nedeniyle stratejik bir ekolojik ve hidrolojik alan niteliği taşımaktadır. Ancak artan kentleşme baskısı, arazi kullanımındaki değişimler ve buna bağlı habitat parçalanması, havzanın doğal peyzaj yapısı ve ekolojik sürekliliği üzerinde önemli baskılar oluşturmaktadır. Bu durum, havza ölçeğinde doğal sistemlerin korunmasına yönelik ekolojik temelli ve bütüncül planlama yaklaşımlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Büyükçekmece Gölü Havzası'nın ana ekolojik yapısını ekolojik tipoloji yaklaşımı çerçevesinde ortaya koymak ve doğa temelli planlama kararlarını destekleyecek mekânsal bir model geliştirmektir. Araştırmada ekolojik altyapı planlamasına ilişkin uluslararası yaklaşımlar incelenmiş; Hollanda Ulusal Ekolojik Ağı (NNN), Kolombiya Ana Ekolojik Yapısı (EEP) ve ABD Yeşil Altyapı (GI) modelleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu modellerde öne çıkan ekolojik bütünlük, bağlantısallık, çok işlevlilik ve sürdürülebilir kullanım ilkeleri dikkate alınarak havza ölçeğinde uygulanabilecek hibrit bir ekolojik tipoloji modeli geliştirilmiştir. Mekânsal analiz sürecinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı yöntemlerden yararlanılmıştır. İlk aşamada Morfolojik Mekânsal Örüntü Analizi (MSPA) ile çekirdek habitat alanları ve yapısal bağlantı elemanları belirlenmiş; ardından arazi kullanımı, topoğrafya ve insan etkisini temsil eden değişkenler Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile ağırlıklandırılarak bir direnç yüzeyi oluşturulmuştur. Bu yüzey üzerinde Minimum Kümülatif Direnç (MCR) ve En Az Dirençli Yol (LCP) analizleri uygulanarak çekirdek alanlar arasındaki potansiyel ekolojik geçiş zonları ve koridor güzergâhları tanımlanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda havza; koruma alanları, restorasyon alanları, sürdürülebilir kullanım alanları, ekolojik koridorlar ve kontrollü gelişim alanları olmak üzere beş temel ekolojik tipoloji sınıfında değerlendirilmiştir. Çalışma, Büyükçekmece Gölü Havzası'nda ekolojik ağ yapısının belirlenmesine yönelik bütüncül bir mekânsal analiz yaklaşımı sunmakta ve geliştirilen hibrit model aracılığıyla ekolojik verilerin planlama süreçlerine entegrasyonuna yönelik uygulanabilir bir metodolojik çerçeve ortaya koymaktadır. Bu yaklaşımın, havza ölçeğinde ekolojik bütünlüğün korunmasına yönelik planlama kararlarına katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
The Büyükçekmece Lake Basin, located in the western part of Istanbul, represents a strategically important ecological and hydrological landscape as it constitutes one of the city's major drinking water sources. However, increasing urbanization pressures, rapid land-use changes, and the resulting habitat fragmentation have begun to threaten the natural landscape structure and ecological continuity of the basin. These pressures highlight the necessity of developing ecologically based and integrated planning approaches that support the conservation of natural systems at the watershed scale. The main objective of this study is to identify the main ecological structure of the Büyükçekmece Lake Basin through an ecological typology approach and to develop a spatial model that can support nature-based planning decisions. Within the scope of the research, international ecological infrastructure planning approaches were examined, and the Dutch National Ecological Network (NNN), Colombia's Main Ecological Structure (EEP), and the United States Green Infrastructure (GI) models were comparatively evaluated. Based on the common principles of ecological integrity, connectivity, multifunctionality, and sustainable use identified in these models, a hybrid ecological typology model suitable for watershed-scale application was developed. Spatial analyses were conducted using Geographic Information Systems (GIS). In the first stage, Morphological Spatial Pattern Analysis (MSPA) was applied to identify core habitat areas and structural connectivity elements within the basin. Subsequently, environmental variables representing land use, topography, and human influence were weighted using the Analytic Hierarchy Process (AHP) to generate a resistance surface. Based on this surface, the Minimum Cumulative Resistance (MCR) and Least Cost Path (LCP) analyses were conducted to determine potential ecological transition zones and corridor routes between core habitats. The findings reveal that ecologically significant core areas are concentrated in specific parts of the basin and that the connections between these areas are vulnerable in certain locations. Based on the spatial analysis results, the basin was classified into five ecological typology categories: conservation areas, restoration areas, sustainable use areas, ecological corridors, and controlled development areas. Overall, the study proposes a comprehensive spatial analysis framework for identifying ecological network structures in the Büyükçekmece Lake Basin and presents an applicable methodological approach for integrating ecological data into planning processes. The developed hybrid model is expected to contribute to spatial planning practices aimed at strengthening ecological integrity at the watershed scale.
Benzer Tezler
- Sosyo-ekolojik sistem olarak peyzaj değerlerinin su tabanlı ekosistemlerde irdelenmesi: Köyceğiz lagünü
Examination of landscape values as socio-ecological systems in aquatic ecosystems: The case of Koycegiz lagoon
ESRA TEKELİ
Doktora
Türkçe
2025
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA AYÇİM TÜRER BAŞKAYA
- Çeper kuşak alanlarının gelişiminde ve dönüşümünde mülkiyet perspektifi: İstanbul incelemesi
A perspective on property relations in the development and transformation of fringe belt areas: The case of Istanbul
EZGİ KÜÇÜK ÇALIŞKAN
Doktora
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE SEMA KUBAT
- The effects of environmental factors on social interaction in outdoor spaces: The multiple case of children's villages
Çevresel faktörlerin dış mekanlarda sosyal etkileşim üzerine etkisi: Çocuk evleri siteleri çoklu vaka çalışması
ECEM KARA
Doktora
İngilizce
2022
Sosyal Hizmetİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK YILDIZ ÖZKAN
- The Pakistani courtyard house: A comparative study of spatial configurations using syntactical analysis
Pakistan'ın avlulu evleri: Uzamsal konfigürasyonların sentaks analizi karşılaştırması
NAVEEN IFTIKHAR ALI
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPER ÜNLÜ
- Yüzen parkların kıyı parkı tasarım kriterlerine göre değerlendirilmesi
Evaluation of floating parks according to coastal park design criteria
ELİF BASKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Aydın ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. GÖKÇEN FİRDEVS YÜCEL CAYMAZ