Mimarlık pratiğinde güncel dijital teknolojilerin benimsenmesi
The adoption of emerging digital technologies in architectural practice
- Tez No: 1024468
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKİM MARKOÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'deki mimarlık öğrencileri ve profesyonellerinin güncel dijital teknolojileri benimseme niyetlerini ve fiili kullanım davranışlarını etkileyen faktörleri incelemektedir. Çalışmada Yapı Bilgi Modellemesi (BIM), yapay zekâ tabanlı tasarım araçları, parametrik tasarım yazılımları, sanal/artırılmış gerçeklik uygulamaları ve dijital ikiz platformları mimarlıkta dijital teknoloji ekosisteminin temel bileşenleri olarak ele alınmıştır. Araştırma, Teknoloji Kabul Modeli (TAM) ile Birleştirilmiş Teknoloji Kabulü ve Kullanım Teorisi'ni (UTAUT) bütünleştiren kuramsal bir çerçeveye dayanmaktadır. Dijital teknoloji kabulü; performans/fayda beklentisi, kullanım kolaylığı/çaba beklentisi, sosyal etki, kolaylaştırıcı koşullar, davranışsal niyet ve fiili kullanım davranışı üzerinden değerlendirilmiştir. Nicel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada veriler çevrimiçi anket aracılığıyla toplanmış; güvenilirlik ve geçerlilik analizleri, açımlayıcı faktör analizi, regresyon temelli yol analizi, grup karşılaştırmaları, K-ortalamalar kümeleme analizi ve teknoloji türüne özgü ikili lojistik regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular, dijital teknolojilere yönelik davranışsal niyetin yüksek olduğunu ve bu niyetin en güçlü belirleyicisinin performans/fayda beklentisi olduğunu göstermektedir. Fiili kullanım davranışı ise davranışsal niyetin yanı sıra kolaylaştırıcı koşullarla da ilişkilidir. Grup karşılaştırmalarında öğrenci ve profesyoneller arasında yalnızca sosyal etki boyutunda anlamlı farklılık bulunmuştur. Kümeleme analizi, katılımcıların Dirençli Benimsemeyenler, Potansiyel Benimseyenler ve Öncü Benimseyenler olmak üzere üç kullanıcı profiline ayrıldığını göstermiştir. Teknoloji türüne özgü analizler, BIM, yapay zekâ tabanlı araçlar, parametrik tasarım ve VR/AR teknolojilerinin farklı benimseme örüntülerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, mimarlıkta dijital teknoloji kabulünü bireysel algılar, sosyal etkiler, kurumsal koşullar, kullanıcı profilleri ve teknoloji türlerine özgü dinamikler üzerinden açıklayarak literatüre katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the factors shaping architecture students' and professionals' intention to adopt and actual use of contemporary digital technologies in Türkiye. The study focuses on Building Information Modelling (BIM), artificial intelligence-based design tools, parametric design software, virtual/augmented reality applications, and digital twin platforms as key components of the current digital technology landscape in architecture. The research is grounded in an integrated framework based on the Technology Acceptance Model (TAM) and the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT). Digital technology acceptance is examined through performance/usefulness expectancy, perceived ease of use/effort expectancy, social influence, facilitating conditions, behavioural intention, and actual use. Data were collected through an online survey and analysed using reliability and validity tests, exploratory factor analysis, regression-based path analysis, group comparisons, K-means clustering, and technology-specific binary logistic regression. The findings show that behavioural intention to use digital technologies is high, with performance/usefulness expectancy emerging as its strongest predictor. Actual use is associated not only with behavioural intention but also with facilitating conditions, indicating that technical infrastructure, access to software and hardware, training opportunities, and institutional support play a critical role in adoption. Group comparisons reveal only limited differences between students and professionals, while clustering analysis identifies three user profiles: Resistant Non-Adopters, Potential Adopters, and Leading Adopters. Technology-specific analyses suggest that BIM, AI-based design tools, parametric design, and VR/AR technologies follow different adoption patterns. Overall, the thesis contributes to the literature by explaining digital technology acceptance in architecture through individual perceptions, social influences, institutional conditions, user profiles, and technology-specific adoption dynamics.
Benzer Tezler
- İç mimarlık eğitiminde tasarım stüdyosu kapsamında dijital teknolojilerle ölçme ve değerlendirme için bir model önerisi
A model proposal for measurement and evaluation with digital technologies within the scope of design studio in interior architecture education
ZEYNEP GÜLEL
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURÇİN CEM ARABACIOĞLU
- Parametrik tasarım yaklaşımının iç mimarlık eğitimine etkisi
The effect of parametric design approach on interior architecture education
CEYHUN ŞEKERCİ
Doktora
Türkçe
2020
İç Mimari ve DekorasyonHacettepe Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. PELİN YILDIZ
- Concept of tectonics in architectural education
Mimarlık eğitiminde tektonik kavramı açılımları
IŞINSU AĞCA
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
MimarlıkTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT SÖNMEZ
- Towards hyperautomation in architecture: A system for truss manipulation with relative robots
Mimarlikta hiperotomasyona doğru: Bağıl robotlarla kafes manipülasyonu için bir sistem
BURAK DELİKANLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEMAN FİGEN GÜL
- Sürdürülebilirlik bağlamında yerel kilin yapı malzemesi olarak dijital fabrikasyon süreci: Adana boşluklu tuğla örneği
The digital fabrication process of locally obtained clay material in context of sustainability: Adana breeze brick example
İNANA ABDULLİ