ESKİ TÜRKÇEDE KAVRAM BOŞLUĞU
THE CONCEPTUAL GAP IN OLD TURKISH
- Tez No: 1024609
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ AKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kavram, genel anlamda bir nesnenin zihindeki tasavvuru ile bu tasavvuru ifade eden dilsel birimin oluşturduğu anlam bütününü karşılayan bir olgudur. Ferdinand de Saussure, dil göstergesini iki temel unsurdan oluşan bir yapı olarak ele alır. Buna göre sözcüğün ses yönünü oluşturan dilsel birim gösteren, bu ses biriminin zihinde uyandırdığı kavramsal tasavvur ise gösterilen olarak adlandırılır. Gösteren ile gösterilenin birlikteliği ise göstergeyi oluşturur. Bu çalışmada gösteren, gösterilen ve gösterge kavramları ayrıntılı biçimde ele alınmış; aralarındaki ilişkiler kuramsal çerçevede açıklanmıştır. Çalışmada ayrıca tarihî Türk dili dönemleri arasındaki geçişlerde çeşitli nedenlerle kullanımdan düşen veya yerini başka dil unsurlarına bırakan sözcükler sonucunda ortaya çıkan kavram boşluğu olgusu incelenmiştir. Bu kapsamda kavram boşluğu açıklanmış; Köktürkçeden Eski Uygur Türkçesine, Eski Uygur Türkçesinden ise Karahanlı Türkçesine geçiş sürecinde ortaya çıkan kavram boşlukları örneklerle değerlendirilmiştir. Kavram boşluğu; gösteren boşluğu (kavramın ses yönünü oluşturan dilsel birimin ortadan kalkması), gösterilen boşluğu (bir ses biriminin ifade ettiği zihinsel tasavvurun kullanım dışı kalması) ve gösterge boşluğu (gösteren ile gösterilen birlikteliğinin ortadan kalkması) başlıkları altında incelenmiştir. Gösterge boşluğu kapsamında ayrıca kavram alanı boşluğu da değerlendirilerek konu farklı yönleriyle ele alınmıştır. Çalışmanın derlem bölümünde ise tespit edilen sözcüklerin yapısal özellikleri incelenmiş; bunlar basit, türemiş ve birleşik yapılı sözcükler başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Bu çerçevede Köktürkçeden Eski Uygur Türkçesine ve Eski Uygur Türkçesinden Karahanlı Türkçesine geçiş süreçlerinde kavram boşluğuna düşen sözcüklerden seçilen örnekler ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
In a general sense, a concept is a phenomenon that corresponds to the meaning formed by the mental representation of an object and the linguistic unit that expresses that representation. Ferdinand de Saussure regards the linguistic sign as a structure comprising two fundamental elements. Accordingly, the linguistic unit that constitutes the sound aspect of a word is called the signifier, whilst the conceptual representation evoked in the mind by this sound unit is called the signified. It is the unity of the signifier and the signified that constitutes the sign. In this study, the concepts of the signifier, the signified and the sign are examined in detail; the relationships between them are explained within a theoretical framework. The study also examined the phenomenon of conceptual gaps arising from words that, for various reasons, fell out of use or were replaced by other linguistic elements during the transitions between historical periods of the Turkish language. In this context, the concept gap has been explained; the concept gaps that arose during the transition from Kokturk's Turkic to Old Uyghur Turkish, and from Old Uyghur Turkish to Karakhanid Turkish, have been examined using examples. The concept gap has been examined under the headings of the signifier gap (the disappearance of the linguistic unit constituting the phonetic aspect of the concept), the signified gap (the mental concept expressed by a phonetic unit falling into disuse) and the sign gap (the dissolution of the relationship between the signifier and the signified). Within the scope of the sign gap, the conceptual domain gap was also assessed, and the subject was examined from various perspectives. In the compilation section of the study, the structural characteristics of the identified words were examined; these were classified under the headings of simple, derived, and compound words. Within this framework, examples selected from words that fell into a conceptual gap during the transitions from Kokturk's Turkic to Old Uyghur and from Old Uyghur to Karakhanid Turkic have been analysed in detail.
Benzer Tezler
- Eski Türkçede sevgi dili
The language of affection in old Turkic
İSMAİL ILGIN
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT GÜL
- Köroğlu Destanı (Azerbaycan varyantı) inceleme-metin
Başlık çevirisi yok
GÜLŞEN SEYHAN
Doktora
Türkçe
1990
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHARREM ERGİN
- Else Günther als Kinderbuchautorin und ihr Beitrag zur interkulturellen Erziehung
Çocuk kitabı yazarı olarak Else Günther ve onun kültürlerarası eğitime katkısı (Else Günther as a children's book autor and hercontribution to intercultural education)
HALİME YEŞİLYURT
Doktora
Almanca
2020
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ÖZTÜRK
- Eski Türkçede su kavram alanı
Water concept field in old Turkish
MERT YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜMİT HUNUTLU
- Eski Türkçede yazı kavram alanı
The concept field of writing in Old Turkish
MEHMET ATİKBOĞA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA