Annelerin erken dönem uyumsuz şemaları ile çocukların sosyal duygusal uyum ilişkisinde depresif belirtilerin aracılık rolü
The mediating role of depressive symptoms in the relationship between mothers' early maladaptive schemas and children's socio-emotional adjustment
- Tez No: 1024675
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA BULUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada annelerin erken dönem uyumsuz şemaları ile çocukların sosyal-duygusal uyumları arasındaki ilişkide çocukların depresif belirtilerinin aracılık rolü incelenmiştir. Araştırmaya okul öncesi yaş grubu çocuğu olan 580 anne katılmıştır. Annelerin erken dönem uyumsuz şemalarını değerlendirmek amacıyla Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3 (YŞÖ-KF3), çocukların sosyal-duygusal uyumlarını değerlendirmek amacıyla Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme Ölçeği-30 (SYDD-30), çocukların depresif belirtilerini değerlendirmek amacıyla Çocuk Depresif Belirti Değerlendirme Ölçeği (CDBÖ) ile Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Veriler, 2025 yılı Mart-Ekim ayları arasında Denizli il merkezinde uygulama izni alınan 33 okul öncesi eğitim kurumunda öğrenim gören çocukların annelerinden çevrim içi veri toplama yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25.0 ve SmartPLS 3.0 programları kullanılarak analiz edilmiş, ilişkilerin test edilmesinde kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda annelerin Kopukluk ve Reddedilme, Zedelenmiş Özerklik ve Başarısızlık, Diğerleri Yönelimlilik, Zedelenmiş Sınırlar ile Aşırı Uyarılma ve Baskılama şema alanlarının çocukların sosyal-duygusal uyumlarıyla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bu ilişkide çocukların depresif belirtilerinin önemli bir aracılık rolü üstlendiği bulunmuştur. Söz konusu şema alanlarının çocukların sosyal yetkinlik düzeylerini negatif yönde, anksiyete-içe dönüklük ve kızgınlık-saldırganlık düzeylerini ise pozitif yönde yordadığı; depresif belirtilerin özellikle sosyal yetkinlik boyutunda daha güçlü, anksiyete-içe dönüklük ve kızgınlık-saldırganlık boyutlarında ise daha sınırlı düzeyde aracılık etkisi gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, çocukların sosyal-duygusal uyumunun desteklenmesinde annelerin erken dönem uyumsuz şemalarının ve çocuklarda gözlenen depresif belirtilerin birlikte ele alınmasının önemine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study investigated the mediating role of children's depressive symptoms in the relationship between maternal early maladaptive schemas and children's social-emotional adjustment. The study sample comprised of 580 mothers with preschool-aged children. Data were collected using the Young Schema Questionnaire-Short Form 3 (YSQ-SF3) to assess maternal early maladaptive schemas, the Social Competence and Behavior Evaluation Scale-30 (SCBE-30) to assess children's social-emotional adjustment, the Development of Child Depressive Symptoms Assessment Scale (DCDS) to measure children's depressive symptoms, and a Personal Information Form. Data were collected online from mothers of children attending 33 preschool education institutions in the central district of Denizli Province, between March and October 2025. The collected data were analyzed using SPSS 25.0 and SmartPLS 3.0 software, and partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) was employed to test the relationships. The results revealed that maternal schema domains—namely, Disconnection and Rejection, Impaired Autonomy and Performance, Other-Directedness, Impaired Limits, and Overvigilance and Inhibition—were significantly associated with children's social-emotional adjustment. Furthermore, children's depressive symptoms were found to play a significant mediating role in this relationship. Specifically, these schema domains negatively predicted children's social competence levels, while positively predicting their anxiety-withdrawal and anger-aggression levels. It was also determined that depressive symptoms exhibited a stronger mediating effect particularly on the social competence dimension, whereas their mediating effect on the anxiety-withdrawal and anger-aggression dimensions was more limited. These findings underscore the importance of concurrently addressing maternal early maladaptive schemas and children's depressive symptoms in supporting children's social-emotional adjustment.
Benzer Tezler
- Annelerde erken dönem uyumsuz şemaların 5-6 yaş çocukların sosyal duygusal uyum ve öz düzenleme düzeylerini yordama gücü
The power of early maladaptive schemas in mothers to predict social emotional adjustment and self-regulation levels of 5-6 year old children
NİLÜFER GAMZE BAŞARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimPamukkale ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA BULUŞ
- 11-14 yaş çocuklarda erken dönem uyumsuz şemalar ile annelerin ihmal davranışlarının incelenmesi
Investigation of early maladaptive schemas and neglect behaviors of mothers in 11-14 year old children
EMİNE KOCAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiAnkara ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN BARAN
- Anne babaların erken dönem uyumsuz şemalarının çocuk davranış sorunları ile ilişkisinin incelenmesi
Examining the relationship between the parents' early maladaptive schemas on child behavior problems
BURÇİN SAYAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ERTAN TEZCAN
- Annelerde erken dönem uyumsuz şemalar ile 5-6 yaş çocuklarında öz disiplin ve yaşam doyumu ilişkisi
The relationship of early maladaptive schemas in mothers with their 5-6 year old children's self-discipline and life satisfaction
MEHMET HAYRETTİN KIRAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimPamukkale ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA BULUŞ
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan hastalarda erken dönem uyumsuz şemaların, ebeveyn tutumunun, algılanan hastalık yükünün major depresif bozukluk komorbiditesi gelişimine etkisi
The impact of early maladaptive schemas, parenting styles, and perceived illness burden on the development of major depressive disorder comorbidity in patients with attention deficit and hyperactivity disorder
BEYZA ŞALLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TEKDEN