Sürdürülebilirlik bağlamında Türkiye'nin enerji ve karbon bağlantısının yapısal analizi: Malzeme yoğun sektörler odağında girdi-çıktı tabanlı yaklaşım
Structural analysis of Turkey's energy and carbon linkage in the context of sustainability: An input-output based approach focusing on materials-intensive sectors
- Tez No: 1024783
- Danışmanlar: PROF. DR. ETEM KARAKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Enerji dönüşümü, kaynak kullanımı ve iklim değişikliği arasındaki karşılıklı ilişkiler, sürdürülebilir kalkınma tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Özellikle enerji sistemlerinin karbonsuzlaştırılması, yalnızca emisyonların azaltılması açısından değil, aynı zamanda üretim süreçlerinin enerji ve malzeme bağımlılıklarının anlaşılması bakımından da önem taşımaktadır. Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde enerji, malzeme ve emisyonlar arasındaki yapısal ilişkileri, 1990-2017 dönemi için, bütüncül bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda EORA veri tabanında yeralan arz ve kullanım tabloları (SUT) kullanılarak Türkiye ekonomisi 14 sektör ve 14 ürün grubu düzeyinde yeniden yapılandırılmıştır. Analiz kapsamında doğrudan ve toplam bağlantı katsayıları hesaplanmış, ayrıca Wiedmann (2016; 2017) tarafından geliştirilen Toplam Etki Çarpanlarının Ayrıştırılması (TIM) yaklaşımı kullanılarak karbon ayak izi ile kömür, petrol ve doğalgaz enerji ayak izleri sektör ve ürün boyutlarında ayrıştırılmıştır. Bulgular, Türkiye üretim ağının özellikle elektrik gaz, rafineri ve temel metal sektörleri etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Karbon ayak izi analizleri, elektrik gaz ürünlerinin tüm dönem boyunca en yüksek gömülü karbon yüküne sahip olduğunu ve emisyonların önemli ölçüde enerji yoğun sektörlerde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Enerji ayak izi bulguları ise, farklı ürün gruplarının kömür, petrol ve doğalgaza olan bağımlılıklarının belirgin biçimde farklılaştığını göstermektedir. Özellikle kömür kullanımındaki dönüşüm, enerji sisteminde gözlenen değişimlerin üretim sistemi genelinde aynı yönde gerçekleşmediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, temel metal, ulaştırma, makine ve rafineri ürünlerinde fosil enerji kullanımının üretim zinciri boyunca güçlü biçimde yayıldığı belirlenmiştir. Bu bulgular, enerji dönüşümünün yalnızca enerji arzına odaklanan politikalarla değerlendirilemeyeceğini, enerji ve malzeme sistemlerinin birlikte ele alınmasını gerektiren yapısal bir dönüşüm süreci olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla Türkiyenin 2053 net sıfır hedefine ulaşabilmesi için enerji sektöründe gerçekleştirilecek dönüşümlerin, temel metal başta olmak üzere malzeme yoğun sektörlerde uygulanacak teknolojik ve yapısal dönüşümlerle eş zamanlı olarak desteklenmesi kritik önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The interrelationships among energy transition, resource use, and climate change are at the core of sustainable development debates. Decarbonization of energy systems is important not only for reducing emissions but also for understanding the energy and for material dependencies embedded within production processes. This study aims to examine the structural relationships among energy use, material flows, and emissions in the Turkish economy within an integrated analytical framework for the period 1990-2017. To this end, Supply and Use Tables (SUTs) from the EORA database employed, and the Turkish economy was restructured into 14 sectors and 14 product groups. The analysis incorporates the calculation of direct and total linkage coefficients, as well as the application of the Total Impact Multipliers (TIMs) decomposition approach developed by Wiedmann (2016; 2017). Using this framework, both carbon footprints and the energy footprints of coal, petroleum, and natural gas were decomposed at the sectoral and product levels. The findings reveal that Turkey's production network is strongly concentrated around the electricity and gas, coke and refined petroleum products, and basic metals sectors. Carbon footprint results indicate that electricity and gas products consistently exhibit the highest embodied carbon burdens throughout the study period, with emissions largely concentrated in energy intensive sectors. Energy footprint analyses further demonstrate that the dependence of product groups on coal, petroleum, and natural gas differs substantially across the economy. In particular, changes in coal use suggest that transformations observed within the energy system are not mirrored uniformly across the broader production structure. Moreover, fossil energy use was found to be strongly embedded within the production chains of basic metals, transport, machinery, and coke and refined petroleum products. These findings suggest that energy transition cannot be solved solely through policies targeting energy supply. Rather, it should be viewed as a structural transformation process requiring the joint consideration of energy and material systems. Consequently, achieving Türkiye's 2053 net-zero target will require energy sector transitions to be accompanied by technological and structural transformations in material-intensive industries, particularly the basic metals sector.
Benzer Tezler
- Dört tekerlekli elektrikli scooter tasarımı ve imalatı
Design and manufacturing of four wheel electric scooter
TUĞCAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Metalurji MühendisliğiManisa Celal Bayar ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ÇULHA
- Sürdürülebilirlik bağlamında yeşil lojistik uygulamaları ve bu uygulamalara Türkiye'nin adaptasyonu: Bir durum analizi
Green logistics practices in the context of sustainability and Turkey's adaptation to these practices: A case analysis
MİNE BÜŞRA YOLCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRETTİN KESGİNGÖZ
- Türkiye'de konut binalarının yaşam döngüsü sürecinde enerji ve maliyet açısından etkin tasarım alternatiflerinin geliştirilmesine yönelik model önerisi
A model proposal to obtaining energy and cost efficient alternatives from life cycle perspective for residential buildings in Turkey
KEMAL FERİT ÇETİNTAŞ
Doktora
Türkçe
2017
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZERRİN YILMAZ
- UNESCO gastronomi şehirlerinin sürdürülebilirlik kriterleri kapsamında incelenmesi: Gaziantep, Afyonkarahisar ve Selanik örneği
Analysis of UNESCO creative cities in gastronomy within the context of sustainability criterias: The case of Gaziantep, Afyonkarahisar, and thessaloniki
TAMER TAŞÇI
Doktora
Türkçe
2025
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıAydın Adnan Menderes ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜLKER ÇOLAKOĞLU
- Üniversitelere yönelik sürdürülebilirlik raporlaması önerisi: Munzur Üniversitesi örneği
Proposal for sustainability reporting for universities: The case of Munzur University
MAHMUT AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EkonomiFırat ÜniversitesiTeknoloji ve Bilgi Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİLAL SOLAK