Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin öğrenci ve öğretici görüşleri
Student and instructor views on the use of artificial intelligence tools in teaching Turkish as a foreign language
- Tez No: 1025141
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Eğitim ve Öğretim, Linguistics, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yabancı dil öğretimi, İkinci dil öğretimi, Foreign language teaching, Second language teaching
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin ve bu alanda görev yapan öğretim elemanlarının yapay zekâ destekli araçların kullanımına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada, öğrenci ve öğretim elemanlarının bu araçları kullanma gerekçeleri, kullanım sıklıkları, tercih ettikleri uygulamalar, yapay zekânın öğrenme ve öğretme sürecine sağladığı katkılar, kullanım sırasında karşılaşılan güçlükler ve geleceğe yönelik beklentiler incelenmiştir. Ayrıca yapay zekâ araçlarının kişisel öğrenme hızına ve ihtiyaçlara uyumu, sunduğu geri bildirimlerin niteliği, temel dil becerilerine katkısı ve öğretmenle benzerlik ve farklılıkları değerlendirilmiştir. Araştırma, temel nitel araştırma desenine göre yürütülmüştür. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenmiştir. Araştırmaya üç üniversitenin Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezlerinde öğrenim gören 79 öğrenci ile bu merkezlerde görev yapan 6 öğretim elemanı katılmıştır. Öğrenciler, Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne göre A2, B1, B2 ve C1 düzeylerinde Türkçe öğrenmektedir. Araştırma verileri, alan yazın taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiş; anlamlı veri birimleri kodlanmış, benzer kodlar kategoriler altında birleştirilmiştir. Her bir araştırma sorusu bir temaya denk geldiği için ayrıca tema sütunu açılmamıştır. Araştırma sonuçları, öğrencilerin ve öğretim elemanlarının yapay zekâ destekli araçlara genel olarak olumlu yaklaştığını göstermiştir. Her iki grup da bu araçların bilgiye hızlı erişim sağladığını, zaman kazandırdığını ve öğrenme-öğretme sürecini desteklediğini belirtmiştir. Öğrenciler yapay zekânın bireysel çalışma, tekrar yapma ve kendi hızlarında ilerleme imkânlarını öne çıkarmıştır. Öğretim elemanları ise ders planlama, içerik geliştirme, materyal hazırlama ve iş yükünü azaltma özelliklerini vurgulamıştır. Katılımcıların en fazla kullandığı araç ChatGPT'dir. Gemini, Duolingo, Copilot, Grok, DeepL ve Google Translate de kullanılan diğer araçlardır. Öğrenciler yapay zekânın özellikle okuma ve yazma becerilerine, öğretim elemanları ise yazma ve konuşma becerilerine daha belirgin katkı sağladığını ifade etmiştir. Bununla birlikte yanlış veya eksik bilgi üretimi ve güvenilirlik sorunu, her iki grubun belirttiği temel güçlüklerdir. Öğrenciler ayrıca doğru komut oluşturma ve yapay zekâya bağımlı hâle gelme riskine dikkat çekmiştir. Öğretim elemanları ise öğrenci düzeyine uygun içerik üretme ve gelişmiş özelliklere erişme konusunda sınırlılıklar bulunduğunu belirtmiştir. Yapay zekâ tarafından sunulan geri bildirimler genel olarak yararlı bulunmuştur. Ancak öğrencilerin bu geri bildirimlerin doğruluğunu değerlendirmek için belirgin ölçütlere sahip olmadığı görülmüştür. Öğretim elemanları ise geri bildirimleri mesleki deneyim, farklı kaynaklar ve dil öğretimine ilişkin ölçütler üzerinden değerlendirmektedir. Katılımcılar, yapay zekânın bilgi verme, açıklama yapma ve öğrenmeyi destekleme bakımından öğretmene benzediğini; iletişim, empati, öğrenciyi tanıma, süreci yönetme ve kültürel aktarım yönlerinden ise öğretmenden ayrıldığını belirtmiştir. Gelecekte daha doğru, güvenilir, kişiselleştirilmiş ve öğrenci düzeyine uygun içerik ve geri bildirim sunan araçların geliştirilmesi beklenmektedir. Sonuç olarak yapay zekâ, öğretmenin yerine geçebilecek bir teknoloji değil, öğretmenin pedagojik rehberliği altında bilinçli ve planlı biçimde kullanılması gereken tamamlayıcı bir eğitim aracıdır.
Özet (Çeviri)
This study aims to determine the views of students learning Turkish as a foreign language and instructors working in this field regarding the use of artificial intelligence-supported tools. It examines why students and instructors use these tools, how often they use them, which applications they prefer, the contributions of artificial intelligence to learning and teaching, the difficulties encountered during use, and their expectations for the future. The study also evaluates the adaptability of artificial intelligence tools to individual learning pace and needs, the quality of the feedback they provide, their contribution to basic language skills, and their similarities to and differences from teachers. The study was conducted using a basic qualitative research design. The study group was selected through maximum variation sampling, which is a purposive sampling method. The participants consisted of 79 students studying at Turkish Teaching Application and Research Centers at three universities and 6 instructors working at these centers. The students were learning Turkish at A2, B1, B2, and C1 levels according to the Common European Framework of Reference for Languages. The data were collected through a semi-structured interview form prepared in line with a literature review and expert opinions. The data were analyzed using content analysis. The data obtained were analyzed using content analysis; meaningful data units were coded, and similar codes were grouped into categories. Since each research question corresponded to a theme, a separate theme column was not included. The results showed that both students and instructors generally had positive views of artificial intelligence-supported tools. Both groups stated that these tools provided rapid access to information, saved time, and supported learning and teaching. Students emphasized the opportunities provided by artificial intelligence for individual study, practice, and progress at their own pace. Instructors highlighted its usefulness for lesson planning, content development, material preparation, and reducing workload. ChatGPT was the most frequently used tool among the participants. Gemini, Duolingo, Copilot, Grok, DeepL, and Google Translate were also used. Students stated that artificial intelligence made a more noticeable contribution to their reading and writing skills, whereas instructors observed greater contributions to students' writing and speaking skills. However, the production of incorrect or incomplete information and problems concerning reliability were the main difficulties reported by both groups. Students also drew attention to the difficulty of creating accurate prompts and the risk of becoming dependent on artificial intelligence. Instructors emphasized limitations in producing content appropriate to students' proficiency levels and accessing advanced features. Feedback provided by artificial intelligence was generally considered useful. Nevertheless, students did not appear to have clear criteria for evaluating the accuracy of this feedback. Instructors assessed it on the basis of their professional experience, different sources, and language-teaching criteria. The participants stated that artificial intelligence resembled teachers in providing information, offering explanations, and supporting learning. However, it differed from teachers in communication, empathy, knowledge of the learner, management of the learning process, and cultural transmission. Participants expected future tools to provide more accurate, reliable, personalized, and level-appropriate content and feedback. In conclusion, artificial intelligence is not a technology that can replace teachers. It is a complementary educational tool that should be used consciously and systematically under the pedagogical guidance of teachers.
Benzer Tezler
- Kazakistanlı öğrencilerin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yapay zekâ destekli uygulamalara ilişkin görüşlerinin incelenmesi
The examination of Kazakhstan students' opinions on artificial intelligence-supported applications in teaching Turkish as a foreign language
MEREY BEKTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİNARA ALİYEVA ÇINAR
- Türkmen şivesinin sentaks bakımından Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
HİMMET BİRAY
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- Azeri Türkçesi'nin sentaks bakımından Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
İSMET CEMİLOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- Karahanlı Türkçesi fiilleri ile Türkiye Türkçesi fiilleri arasında fonetik ve semantik bakımlardan bir karşılaştırma
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ UYAR
- Kazak Türkçesi Afgan Kazaklarının ağzı
Başlık çevirisi yok
NEVZAT KALE
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BİCAN ERCİLSUN