Güney Kafkasya'da federalizm ve ulus devlet arayışları (1905-1921)
The quest for federalism and the nation-state in the South Caucasus (1905–1921)
- Tez No: 1025371
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERKİN EKREM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1905-1921 yılları arasında Güney Kafkasya'da yaşanan siyasal dönüşümü, imparatorluk sonrası yeniden yapılanma sürecinde ortaya çıkan federatif bölgesel düzen arayışları ile rekabetçi ulus-devlet projeleri arasındaki gerilim ekseninde incelemektedir. Çalışmanın temel hareket noktası, federalizm düşüncesinin Güney Kafkasya bağlamında yalnızca teorik bir siyasal tasavvur değil; çok-etnili, çok-dinli ve çok merkezli bir coğrafyada egemenlik, temsil, güvenlik ve toprak sorunlarına çözüm üretmeyi amaçlayan somut bir siyasal alternatif olduğudur. 1905 Devrimi sonrasında Rus İmparatorluğu genelinde ortaya çıkan siyasal hareketlilik, Güney Kafkasya'da sosyalist, milliyetçi ve federalist fikirlerin kamusal alanda daha görünür hâle gelmesine zemin hazırlamıştır. Bu süreçte Gürcü, Ermeni ve Azerbaycan Türkü siyasal aktörleri, imparatorluk düzeninin çözülmesi karşısında farklı gelecek tasavvurları geliştirmiştir. Federalizm, yerel özerklik ve siyasal temsil taleplerini karşılayabilecek bir model olarak görülmüş; aynı zamanda bölgenin dış tehditlere karşı ortak hareket etmesini mümkün kılabilecek bir güvenlik çerçevesi olarak değerlendirilmiştir. Ancak etno-politik rekabetin derinleşmesi, nüfus ve toprak meselelerinin siyasal çatışmaların merkezine yerleşmesi, federatif uzlaşma zeminini giderek zayıflatmıştır. Birinci Dünya Savaşı ve 1917 Devrimleri, bölgede imparatorluk otoritesinin çözülmesini hızlandırmış ve ciddi bir iktidar boşluğu yaratmıştır. Bu şartlar altında Transkafkasya Komiserliği, Transkafkasya Seymi ve 1918'de kurulan Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti, ortak temsil ve kolektif güvenlik arayışlarının somut kurumları olarak ortaya çıkmıştır. Ancak Osmanlı Devleti, Almanya, İngiltere ve Bolşevik Rusya gibi dış aktörlerin stratejik hesapları ile Batum, Kars, Karabağ, Zengezur ve Nahçıvan gibi bölgeler etrafında yoğunlaşan teritoryal anlaşmazlıklar, bu federatif zemini aşındırmıştır. Bu nedenle 1918'de Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan'ın bağımsız cumhuriyetler olarak ortaya çıkışı, yalnızca imparatorluk sonrası devletleşmenin değil, aynı zamanda bölgesel federatif düzen arayışının başarısızlığa uğramasının da sonucudur. 1920-1921 yıllarında gerçekleşen Bolşevik müdahalesi ise yerel siyasal alternatifleri büyük ölçüde tasfiye ederek bölgeyi Sovyet tipi merkeziyetçi bir federasyon modeline dâhil etmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Güney Kafkasya'nın modern siyasal tarihinin yalnızca ulus-devletleşme süreciyle değil, federalizm, konfederalizm, özerklik, ortak güvenlik ve bölgesel entegrasyon arayışlarıyla birlikte okunması gerektiğini savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the political transformation that took place in the South Caucasus between 1905 and 1921 through the lens of the tension between the quests for a federative regional order that emerged during the process of post-imperial restructuring and competing nation-state projects. The main point of departure of the study is that, in the context of the South Caucasus, the idea of federalism was not merely a theoretical political conception but a concrete political alternative aimed at providing solutions to the problems of sovereignty, representation, security, and territory in a multi-ethnic, multi-religious, and multi-centred geography. The political mobilisation that emerged throughout the Russian Empire after the Revolution of 1905 paved the way for socialist, nationalist, and federalist ideas to become more visible in the public sphere of the South Caucasus. In this process, Georgian, Armenian, and Azerbaijani Turkish political actors developed different visions of the future in response to the dissolution of the imperial order. Federalism was regarded as a model capable of addressing demands for local autonomy and political representation; at the same time, it was also evaluated as a security framework that could enable the region to act collectively against external threats. However, the deepening of ethno-political competition and the increasing centrality of demographic and territorial issues in political conflicts gradually weakened the ground for federative compromise. The First World War and the Revolutions of 1917 accelerated the dissolution of imperial authority in the region and created a serious power vacuum. Under these conditions, the Transcaucasian Commissariat, the Transcaucasian Seim, and the Transcaucasian Democratic Federative Republic, established in 1918, emerged as concrete institutions of the quest for common representation and collective security. However, the strategic calculations of external actors such as the Ottoman Empire, Germany, Britain, and Bolshevik Russia, together with territorial disputes concentrated around regions such as Batum, Kars, Karabakh, Zangezur, and Nakhchivan, eroded this federative ground. Therefore, the emergence of Georgia, Azerbaijan, and Armenia as independent republics in 1918 was not only the result of post-imperial state-building, but also the consequence of the failure of the quest for a federative regional order. The Bolshevik intervention of 1920–1921, in turn, largely eliminated local political alternatives and incorporated the region into a Soviet-type centralist federation model. Consequently, this study argues that the modern political history of the South Caucasus should not be read solely through the process of nation-state formation but also together with the quests for federalism, confederalism, autonomy, collective security, and regional integration.
Benzer Tezler
- Güney Kafkasya'da etnik çeşitlilik ve çatışma: Abhazya ve Dağlık Karabağ sorunları
Ethnic variety and conflict in South Caucasus: Examples of Abkhazia and Mountain Karabakh
ASİM MEMMEDOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MUSTAFA AYDIN
- Güney Kafkasya`da güvenlik bağlamında İran-Azerbaycan ilişkileri
Iranian-Azerbaijani relations in the context of security
GÜLTEKİN HABİBLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Bölümü
PROF. DR. ÇAĞRI ERHAN
- Güney Kafkasya'da Rus-Kaçar (İran) nüfuz mücadelesi (1779-1813)
Russo-Qajarian (Iran) rivalry in Transcaucasia (1779-1813)
ÖZGÜR TÜRKER
- Güney Kafkasya'da ABD-Rusya rekabeti ve Türkiye'ye yansımaları
USA-Russia Competition in South Caucasus and Reflections on Turkey
TUBA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEDEF EYLEMER
- Güney Kafkasya'da ulus - devlet inşası
Nation - state building in South Caucasus
BURAK ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Uluslararası İlişkilerKarabük ÜniversitesiUluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SANEM YAMAK