Geri Dön

Türkiye'de yol kaynaklı habitat parçalanmasının azaltılmasına yönelik yaban hayatı geçitlerinin mekânsal tasarım yaklaşımı

A spatial design approach to wildlife crossings for reducing road-induced habitat fragmentation in Türkiye

PDF İndir

  1. Tez No: 1025447
  2. Yazar: SENA DUMLUPINAR KUZ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. KUNTER MANİSA
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Peyzaj Mimarlığı, Mimarlık, Şehircilik ve Bölge Planlama, Landscape Architecture, Architecture, Urban and Regional Planning
  6. Anahtar Kelimeler: Ekolojik planlama, Mekansal analiz, Yabani hayvanlar, Çevre planlaması, Ecological planning, Spatial analysis, Wild animals, Environmental planning
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Karayolu altyapısının gelişmesi, doğal habitatların parçalanmasına neden olarak ekolojik bağlantısallığı zayıflatmakta ve yaban hayvanlarının hareket sürekliliğini olumsuz etkilemektedir. Yol ağlarının oluşturduğu bariyer etkisi; göç, beslenme ve üreme hareketlerini kısıtlamanın yanı sıra biyolojik çeşitlilik kaybı ve yaban hayvanı–araç çarpışmaları gibi çevresel sorunlara yol açmaktadır. Bu sorunların azaltılmasına yönelik geliştirilen yaban hayatı geçitleri, ekolojik bağlantının sürdürülebilmesi açısından önemli mekânsal tasarım çözümleri arasında yer almaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'deki yol ağlarının doğal alanlar üzerindeki etkilerini mekânsal analiz yöntemiyle incelemek ve riskli alanlara yönelik yaban hayatı geçidi tasarım önerileri geliştirmektir. Bu doğrultuda habitat parçalanması, yol ekolojisi ve yaban hayatı geçitleri üzerine literatür araştırması yapılarak kavramsal çerçeve oluşturulmuş; geçit tasarımına ilişkin temel ölçütler belirlenmiştir. Araştırma kapsamında Türkiye'deki karayolu ağı verileri, mevcut yaban hayatı geçitleri, Önemli Doğa Alanları (ÖDA) ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları (YHGS) verileri birlikte değerlendirilmiştir. Yol ağlarının doğal alanlar üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla harita tabanlı, yorumlayıcı çok ölçütlü değerlendirme çalışması yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; ÖDA'ların %51'inde yolların bölme veya kesme etkisi oluşturduğu, %9'unun ise otoyollara yakınlık nedeniyle yol etkisinde kaldığı belirlenmiştir. YHGS'lerde ise alanların %23'ünün doğrudan yollar tarafından bölündüğü, %40'ının ise yol etkisi altında kaldığı tespit edilmiştir. Analizler sonucunda, karasal türlerle sınırlandırılan çalışma kapsamında ortak risk taşıyan 10 alan belirlenmiştir. Belirlenen alanlar; hedef türler, yol özellikleri, topografya ve etki alanındaki yol uzunluğu gibi kriterler doğrultusunda incelenmiştir. Değerlendirme sonucunda yaban hayatı geçidi gereksinimi bulunan 7 alan için bölge ve geçit ölçeğinde tasarım önerileri geliştirilmiştir. Çalışma, Türkiye'de yol kaynaklı habitat parçalanmasının azaltılmasına yönelik mekânsal planlama ve yaban hayatı geçidi tasarım süreçlerinde çok ölçütlü mekânsal analizlerin kullanılmasının önemini ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

The development of road infrastructure causes the fragmentation of natural habitats, weakening ecological connectivity and adversely affecting the movement continuity of wildlife. The barrier effect created by road networks not only restricts migration, foraging, and breeding movements, but also leads to environmental problems such as biodiversity loss and wildlife–vehicle collisions. Wildlife crossings, developed to reduce these impacts, are among the important spatial design solutions for maintaining ecological connectivity. The aim of this thesis is to examine the impacts of road networks on natural areas in Türkiye through spatial analysis and to develop wildlife crossing design proposals for at-risk areas. Accordingly, a conceptual framework was established through a literature review on habitat fragmentation, road ecology, and wildlife crossings, and the main criteria for crossing design were identified. Within the scope of the research; data on Türkiye's road network, existing wildlife crossings, Important Nature Areas, and Wildlife Development Areas were evaluated together. A map-based, interpretive, multi-criteria assessment was conducted to evaluate the impacts of road networks on natural areas. The analyses revealed that roads create a dividing or severing effect in 51% of the Important Nature Areas, while an additional 9% remain under road influence due to their proximity to motorways. In Wildlife Development Areas, 23% of the areas were found to be directly divided by roads, while 40% were identified as being under road influence. As a result of the analyses, 10 areas with common risk were identified within the scope of the study, which was limited to terrestrial species. These areas were examined according to criteria such as target species, road characteristics, topography, and road length within the area of influence. Based on this evaluation, design proposals at both regional and crossing scales were developed for 7 areas requiring wildlife crossings. The study proposes a spatially informed framework for prioritizing wildlife crossing interventions and demonstrates the value of multi-criteria spatial analysis for mitigating road-induced habitat fragmentation in Türkiye.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    1024772

    Mersin torosları'nda küçük akbaba neophron percnopterus (L. 1758) popülasyon büyüklüğünün ve habitat tercihinin belirlenmesi

    Determination of population size and habitat preference of the egyptian vulture neophron percnopterus (L.1758) in the Mersin taurus mountains

    ŞAFAK ARSLAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Ormancılık ve Orman MühendisliğiBartın Üniversitesi

    Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. NURİ KAAN ÖZKAZANÇ

  2. Tez No

    1015838

    Türkiye'deki ramsar alanlarında su yüzey alanı değişimlerinin uydu görüntüleri, meteorolojik veri ve antropojenik etkilerle incelenmesi

    Investigation of water surface area changes in ramsar sites in türki̇ye using satellite images, meteorological data, and anthropogenic effects

    İLYAS BURSA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik Üniversitesi

    Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ADALET DERVİŞOĞLU

  3. Tez No

    256587

    İstanbul kentsel bölgesinde sürdürülebilir gelişme bağlamında havza planlama ve yönetim yaklaşımı:Küçükçekmece göl havzası örneği

    The basin planning and management approach in context of sustainable development in istanbul urban region: Case of Küçükçekmece lake basin

    HALE MAMUNLU

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYKUT KARAMAN

  4. Tez No

    1008606

    Sürdürülebilir kentler ve projelerin incelenmesi Suudi Arabistan'ın ultra fütüristik dev şehri neom projesi, geleceğin şehri: The line incelenmesi

    An examination of sustainable cities and project the neom project, Saudi's ultra-futuristic mega city and the line as the city of the future

    BÜŞRA AYDIN MERMER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    MimarlıkMaltepe Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA COŞKUN

  5. Tez No

    534812

    Mobilya endüstrisinde yaşam döngüsü analizi yaklaşımı ile çevreci tasarım ve sürdürülebilir stratejiler

    Eco-design and sustainable strategies for the furniture industry through life cycle approach

    MERVE MERMERTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FATMA GERMİRLİ BABUNA

Geri Dön