Döngüsel ekonomi bağlamında tüketicilerin onarım davranışının belirleyicileri
Determinants of consumers' repair behavior in the context of circular economy
- Tez No: 1025563
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RAİFE MELTEM YETKİN ÖZBÜK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Pazarlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kaynak kıtlığı, iklim değişikliği, artan tüketim ve atık sorunu sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerine yönelik ilgiyi artırmaktadır. Bu kapsamda döngüsel ekonomi yaklaşımı ürünlerin kullanım ömrünü uzatmayı hedeflerken, onarım bu yaklaşımın temel uygulamalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, onarım davranışı teknik ve ekonomik unsurların ötesinde çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu araştırma, Türkiye'de tüketicilerin onarım davranışını etkileyen faktörleri COM-B davranış değişimi modeli çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada fenomenolojik yaklaşım benimsenmiş, farklı demografik özelliklere sahip 23 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler refleksif tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, onarım davranışının yalnızca bireysel motivasyonlar veya ekonomik değerlendirmelerle açıklanamayacağını göstermektedir. Onarım kararları, ürün performansı, güven algısı, geçmiş deneyimler, servis erişilebilirliği, zaman maliyeti, teknik bilgi düzeyi ve süreç belirsizliği gibi kapasite, fırsat ve motivasyon bileşenlerinin etkileşimiyle şekillenmektedir. Güvenilir servis bulamama, yüksek onarım maliyetleri, yedek parça erişimindeki güçlükler ve süreç belirsizliği tüketicileri yeni ürün satın almaya yönelten temel engellerdir. Katılımcılar onarımı çoğunlukla ekonomik açıdan avantajlı olduğunda tercih ederken, çevresel motivasyonların etkisi sınırlı kalmaktadır. Bu durum, çevresel farkındalık ile onarım davranışı arasında önemli bir niyet–eylem boşluğuna işaret etmektedir. Araştırma ayrıca Türkiye bağlamında ekonomik koşulların, güvene dayalı referans sistemlerinin, alışkanlıkların ve sosyal öğrenme süreçlerinin onarım davranışını önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymaktadır. Özellikle tanıdık tamirci, eş-dost tavsiyesi ve geçmiş deneyimlere dayalı güven ilişkileri, karar sürecinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Sonuç olarak, çalışma COM-B modelini fenomenolojik bir bakış açısıyla ele alarak Türkiye'de tüketici onarım davranışının dinamiklerini ortaya koymakta ve döngüsel ekonomiye geçiş için güvenilir onarım altyapılarının, erişilebilir onarım sistemlerinin ve tüketici odaklı politika düzenlemelerinin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Resource scarcity, climate change, increasing consumption, and the growing waste problem have intensified interest in sustainable production and consumption models. Within this context, the circular economy aims to prolong product lifespans, with repair serving as one of its fundamental strategies. Nevertheless, repair behavior is a multidimensional phenomenon that extends beyond technical and economic considerations. Accordingly, this study examines the factors influencing consumers' repair behavior in Türkiye through the COM-B behaviour change model. A phenomenological approach was adopted, and data from semi-structured interviews with 23 participants were analyzed using reflexive thematic analysis. The findings indicate that repair behavior cannot be explained solely by individual motivations or economic considerations. Consumers' repair decisions are shaped by the interaction of capability, opportunity, and motivation, particularly product performance, trust, previous experiences, service accessibility, repair costs, and process uncertainty. The inability to find trustworthy repair services, high repair costs, difficulties in accessing spare parts, and process uncertainty emerged as major barriers driving consumers to purchase new products. Participants generally preferred repair when it was economically advantageous, whereas environmental motivations had only a limited influence on their decisions. These findings point to a significant intention–behavior gap between environmental awareness and actual repair behavior. The study further demonstrates that, in the context of Türkiye, economic conditions, trust-based referral systems, habitual practices, and social learning processes significantly influence repair behavior. In particular, trusted repair technicians, recommendations from family and friends, and trust developed through previous experiences play a decisive role in consumers' repair decision-making. In conclusion, by examining the COM-B model from a phenomenological perspective, this study provides valuable insights into the dynamics of consumer repair behavior in Türkiye. The findings suggest that the transition to a circular economy requires stronger repair infrastructure, accessible repair systems, and consumer-oriented policy interventions.
Benzer Tezler
- Çevrim içi platformlarda sunulan ikinci el lüksün tüketici perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluating second-hand luxury on online platforms from a consumer perspective
FATMA NUR SARIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İşletmeGalatasaray Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLŞAH CAVDAR AKSOY
- Döngüsel Ekonomi Bağlamında İşletmelerin Sürdürülebilir Uygulamalarına Tüketiciler ve İşletmeler Açısından Bir Bakış: İşletmelerde Beceri Eğitimi Dersi İçin Bir Model Önerisi
An Overview of the Sustainable Practices of Businesses in the Context of the Circular Economy from the Perspective of Consumers and Businesses: A Model Proposal for Skills Training Courses in Businesses
ŞULE BİÇER
Doktora
Türkçe
2024
İşletmeHacettepe ÜniversitesiAile ve Tüketici Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESNA BETÜL BUĞDAY
- Döngüsel tüketim: Ölçek geliştirme, güvenirlik ve geçerlik çalışması
Circular consumption: Scale development, reliability and validity
MELEK AYDIN KANLITEPE
- Processing of polylactide nanofibrous and film structures: Effects of polymer blending and bio-additives on structure-property relationships
Polilaktit nanolif ve film yapılarının işlenmesi: Polimer karışımı ve biyo-katkıların yapı-özellik ilişkileri üzerine etkisi
HANDAN PALAK
Doktora
İngilizce
2025
Polimer Bilim ve Teknolojisiİstanbul Teknik ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURÇAK KARAGÜZEL KAYAOĞLU
- Analyzing the sustainability practices and communications of Turkish fashion brands; a study of brand management and consumer perceptions (Turkish students)
Türk moda markalarının sürdürülebilirlik uygulamaları ve iletişimlerinin incelenmesi; marka yönetimi ve tüketici algısı üzerine bir araştırma (Türk öğrenciler)
MAHSA NOROUZI
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Güzel SanatlarYaşar ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİN GENÇTÜRK