Doğu Karadeniz havzası'nda standart yağış indeksi ve standart yağış evapotranspirasyon indeksi yöntemleri ile kuraklık ve trend analizi
Drought and trend analysis with standardized precipitation index and standardized precipitation evapotranspiration index methods in the east black sea basin
- Tez No: 1025608
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLI ÜLKE KESKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hidrolik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Doğu Karadeniz Havzası'nda meydana gelen meteorolojik kuraklık olaylarının zamansal ve mekânsal değişimi incelenmiştir. Çalışmanın amacı, kuraklık oluşumunun yalnızca yağış eksikliğine bağlı olup olmadığını ortaya koymak ve sıcaklık ile buna bağlı evapotranspirasyon etkisinin kuraklık şiddeti üzerindeki rolünü belirlemektir. Bu kapsamda, havzada yer alan dokuz meteoroloji istasyonuna ait 1975–2024 dönemini kapsayan aylık toplam yağış ve aylık ortalama sıcaklık verileri kullanılmıştır. Kuraklık analizinde Standart Yağış İndeksi (SPI) ve Standart Yağış Evapotranspirasyon İndeksi (SPEI) yöntemleri kullanılmış; her iki indeks 1, 3, 6 ve 12 aylık zaman ölçeklerinde hesaplanarak karşılaştırılmıştır. SPEI hesaplamalarında potansiyel evapotranspirasyon değerleri Thornthwaite yöntemi ile elde edilmiştir. Zaman serilerindeki eğilimlerin belirlenmesi amacıyla Mann-Kendall testi ve Wilcoxon trend analizi uygulanmış ve sonuçlar birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, kuraklık olaylarının havza genelinde hem zamansal hem de mekânsal açıdan farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle kıyı kesiminde yer alan istasyonlarda kuraklıkların daha çok kısa ve orta zaman ölçeklerinde etkili olduğu, iç kesimlerde ise bazı dönemlerde daha uzun süreli kuraklık koşullarının belirginleştiği tespit edilmiştir. SPI'nin çoğu durumda daha düşük değerler üretmesi, kuraklığın büyük ölçüde yağış eksikliğine bağlı geliştiğini göstermektedir. Buna karşın bazı dönemlerde SPEI değerlerinin daha şiddetli kuraklık koşullarını işaret etmesi, sıcaklık artışı ve evapotranspirasyon etkisinin kuraklık şiddetini artırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, kuraklık olaylarının bazı yıllarda birden fazla istasyonda eş zamanlı olarak meydana geldiği ve bölgesel ölçekte etkili olduğu belirlenmiştir. Trend analizleri, genel olarak SPI'de artan eğilimlerin, SPEI'de ise bazı dönemlerde azalan eğilimlerin bulunduğunu göstermektedir. Mann-Kendall ve Wilcoxon testlerinin büyük ölçüde uyumlu sonuçlar verdiği, ancak Wilcoxon testinin aylık değişimleri daha duyarlı bir şekilde ortaya koyduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, Doğu Karadeniz Havzası'nda kuraklık oluşumunun yalnızca yağış eksikliğine bağlı olmadığı, sıcaklık ve evapotranspirasyon süreçlerinin de kuraklık şiddeti üzerinde önemli rol oynadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle kuraklık analizlerinde SPI ve SPEI'nin birlikte değerlendirilmesi ve eğilim analizlerinde birden fazla yöntemin kullanılması, daha güvenilir ve kapsamlı sonuçlar elde edilmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the temporal and spatial variations of meteorological drought events occurring in the Eastern Black Sea Basin. The aim of the study is to determine whether drought formation is solely dependent on precipitation deficit and to identify the role of temperature and the associated evapotranspiration effect on drought severity. In this context, monthly total precipitation and monthly average temperature data covering the 1975–2024 period from nine meteorological stations located in the basin were used. The Standard Precipitation Index (SPI) and the Standard Precipitation-Evapotranspiration Index (SPEI) methods were employed for drought analysis; both indices were calculated and compared at 1-, 3-, 6-, and 12-month time scales. In SPEI calculations, potential evapotranspiration values were obtained using the Thornthwaite method. To determine trends in the time series, the Mann-Kendall test and the Wilcoxon trend analysis were applied, and the results were evaluated together. The findings revealed that drought events exhibited differences across the basin both temporally and spatially. In particular, it was observed that droughts were more prevalent at short and medium time scales at stations located in the coastal region, while in the inland areas, longer-term drought conditions became evident during certain periods. The fact that the SPI produces lower values in most cases indicates that drought develops largely as a result of a lack of precipitation.Conversely, the fact that SPEI values indicate more severe drought conditions during certain periods suggests that rising temperatures and the effects of evapotranspiration have intensified drought severity. Additionally, it was determined that drought events occurred simultaneously at multiple stations in some years and had a regional impact. Trend analyses indicated that the SPI generally exhibited increasing trends, whereas the SPEI exhibited decreasing trends during certain periods. It was determined that the Mann-Kendall and Wilcoxon tests yielded largely consistent results, though the Wilcoxon test more sensitively revealed monthly changes. In conclusion, it has been understood that drought formation in the Eastern Black Sea Basin is not solely dependent on precipitation deficits; temperature and evapotranspiration processes also play a significant role in determining drought severity. Therefore, the combined evaluation of SPI and SPEI in drought analyses, together with the use of multiple trend analysis methods, contributes to obtaining more reliable and comprehensive results.
Benzer Tezler
- Assessing the potential of Anatolia as a climate refugium
Anadolu'nun bir iklim sığınağı olma potansiyelinindeğerlendirilmesi
SONGÜL SÖNMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Biyolojiİstanbul Teknik Üniversitesiİklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH ÇORAMAN
- Harşit çayı su kalitesinin mevsimsel değişiminin incelenmesi ve askı madde konsantrasyonunun yapay sinir ağları yöntemi ile tahmin edilmesi
A study on seasonal variation of the stream Harsit water quality and estimation of the suspended sediment concentration using artificial neural networks
ADEM BAYRAM
Doktora
Türkçe
2011
İnşaat MühendisliğiKaradeniz Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HIZIR ÖNSOY
- Dünyada ekonomik bütünleşme ve Türkiye açısından Karadeniz Ekonomik İşbirliği
Başlık çevirisi yok
CEMAL ERDEM HEPAKTAN
- Erzincan ovası ve çevresinin morfotektonik özellikleri ve deprem analizi
Morphotectonic characteristics and earthquake analysis of Erzincan plain and surroundings
AHMET UYSAL
- Zonguldak havzası karbonifer istifindeki gazların miktar ve bileşimi
Başlık çevirisi yok
HAKAN HOŞGÖRMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. NAMIK YALÇIN