Kişilik özellikleri ve psikopatolojik belirtiler arasındaki ilişkilerin duygulanım değerleme modeli çerçevesinde incelenmesi
An examination of the relationships between personality traits and psychopathological symptoms within the framework of the affect valuation model
- Tez No: 1025691
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEVGİNAR VATAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Psikolojik belirtiler, yaşam kalitesini olumsuz etkileyen önemli ruh sağlığı göstergeleridir. Kişilik özelliklerinin bu belirtilerle ilişkisi bilinmekle birlikte, aradaki bilişsel ve duygusal süreçler henüz tam anlaşılamamıştır. Bu çalışmanın amacı, kişilik özellikleri ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide duygulanım değerleme modeli ve bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolünü incelemektir. Araştırmanın örneklemini, 18-65 yaş aralığında (Ort. = 40.17, SS = 12.60), 451 kadın (%60,5) ve 295 erkek (%39,5) olmak üzere toplam 746 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Beş Faktör Kişilik Envanteri, Duygu Düzenleme Becerileri Ölçeği, Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği ve Kısa Semptom Envanteri çevrimiçi olarak uygulanmıştır. Bulgular, nevrotizmin tüm psikolojik belirti türleri ile pozitif; dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk ve deneyime açıklık kişilik özelliklerinin ise negatif yönde ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Gerçek-ideal duygu farkı ile tüm psikolojik belirti türleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Ayrıca, yüksek düzeyde belirti bildiren katılımcıların düşük belirti bildiren katılımcılardan anlamlı derecede daha yüksek gerçek-ideal duygu farkı bildirdiği bulunmuştur. İşlevsiz duygu düzenleme stratejilerinin psikolojik belirtilerle güçlü pozitif ilişkiler sergilediği, işlevsel stratejilerin ise beklenenin aksine psikolojik belirtilerle pozitif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Seri aracılık analizleri sonucunda, tüm kişilik özellikleri için gerçek-ideal duygu farkı ve bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin anlamlı seri aracılık etkisine sahip olduğu belirlenmiştir. Özellikle işlevsiz stratejiler modelinde dışadönüklük için tam aracılık bulunmuştur. Kadınların nevrotizm, ruminasyon, gerçek-ideal duygu farkı ve psikolojik belirti düzeylerinde daha fazla puan aldığı görülmüştür. Genç yetişkinlerin ise daha yüksek psikolojik belirti ve gerçek-ideal duygu farkı gösterdiği, ileri yaş gruplarının ise işlevsel stratejileri daha sık kullandığı saptanmıştır. Araştırma sonucu ulaşılan bulgular, alanyazın kapsamında tartışılmış, araştırmanın sınırlılıkları, sonuçlarının önemi, gelecek çalışmalara yönelik öneriler ve klinik uygulamalara sağlayabileceği katkılar belirtilmiştir.
Özet (Çeviri)
Psychological symptoms are important indicators of mental health that negatively affect individuals' quality of life. Although the relationship between personality traits and these symptoms is well established, the underlying cognitive and emotional processes have not yet been fully clarified. Aim of this study is to examine the mediating roles of the affect valuation model and cognitive emotion regulation strategies in the relationship between personality traits and psychological symptoms. The sample consisted of 746 participants aged 18 to 65 (M = 40.17, SD = 12.60), including 451 females (60.5%) and 295 males (39.5%). Data were collected online using the Demographic Information Form, the Big Five Inventory, the Emotion Regulation Skills Scale, the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire, and the Brief Symptom Inventory. The findings indicated that neuroticism was positively associated with all types of psychological symptoms, whereas extraversion, agreeableness, conscientiousness, and openness to experience were negatively associated. Actual-ideal affect discrepancy was positively related to all psychological symptoms. Additionally, participants reporting high levels of symptoms were reported significantly greater actual-ideal emotion discrepancies than participants reporting low levels of symptoms. Dysfunctional emotion regulation strategies showed strong positive associations with psychological symptoms, while functional strategies were also positively associated, contrary to expectations. Serial mediation analyses revealed that actual-ideal affect discrepancy and cognitive emotion regulation strategies had significant serial mediating effects for all personality traits. Full mediation was found for extraversion in the dysfunctional strategies model. It was observed that women scored higher on neuroticism, rumination, actual-ideal emotion discrepancy, and psychological symptom levels. Younger adults exhibited higher levels of psychological symptoms and affect discrepancy, whereas older adults reported greater use of functional strategies. The findings obtained from study were discussed within the context of literature; limitations of the research, significance of its results, suggestions for future studies, and its potential contributions to clinical practice were presented.
Benzer Tezler
- Recognition of self-conscious emotions in relation to psychopathology
Moral duygular ve psikopatoloji ile ilişkileri
İREM MOTAN
- Psikopatolojik belirtilerin; Kişilerarası ilişki tarzları ve temel kişilik tipleri yönünden incelenmesi
Investigation of psychopathological symptoms in terms of relationship between interpersonal relationship styles and basic personality types
BATUHAN MEHMET BİLEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiIşık ÜniversitesiPsikoloji Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİME VİCDAN YÜCEL
- İnme sonrası hastalarda psikopatolojiyi etkileyen faktörler: kişilik özellikleri ve başa çıkma tutumlarının psikopatolojik semptomlarla ilişkisi
Factors affecting psychopathology of stroke patients: the relationship of personality traits and coping styles with psyhopathological symptoms
DİLAN ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYNUR FEYZİOĞLU
- Psikopatolojik belirtilerin narsisistik özellikler ve başa çıkma tarzları ile ilişkilerinin incelenmesi
Research on psychopathological symptoms in relation to narcissist features and coping styles
ECEM ATİLA EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiMaltepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İPEK GÜZİDE PUR
