Kayseri Döner Kümbet'in mimari süslemelerinin Orta Asya Türk ikonografisi açısından incelenmesi
Analysis of the architectural ornaments of Kayseri Döner Kumbet in terms of Central Asian Turkish iconography
- Tez No: 1025730
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FADİME ÖZLER KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk İslam Sanatları Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarihin en eski dönemlerinden itibaren figürler, az ya da çok birçok toplumun kültüründe var olmuş ve farklı sembolik anlamları ifade edecek şekilde kullanılmıştır. Anadolu Selçuklu dönemi sanatında da insan figürleri kısıtlı olmakla birlikte hayvan figürleri ve olağanüstü varlıkları ifade eden fantastik figürler, el sanatları başta olmak üzere sivil mimaride olduğu kadar dinî mimaride de geniş bir kullanım alanına sahip olmuştur. Döner Kümbet, Anadolu Selçuklu eserleri arasında figürlü süslemelerinin yoğunluğuyla dikkat çeken eserlerin başında gelmektedir. Kümbetin giriş kapısı çevresinde yoğunlaşan çift başlı kartal, siren, sfenks ve aslan figürleri ve bu figürlerin sembolik manaları çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Anadolu Selçukluları bu figürleri eserlerinde yalnızca süsleme unsuru olarak değil aynı zamanda inanç, düşünce ve değerlerini yansıtma noktasında birer sembol olarak da kullanmıştır. Çalışmayla bu figürlerin Orta Asya Türk sanatına kadar uzanan geçmişinin araştırılması ve ifade ettikleri sembolik anlamların ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda çalışma yürütülürken doküman analiziyle birlikte alan incelemesi yapılarak yapı yerinde gözlemlenmiş, biçimsel ve ikonografik açıdan analiz edilmiştir. Türklerde kökeni Orta Asya hayvan üslubuna kadar uzanan figürler, İslamiyet'in kabulüyle birlikte terkedilmemiş; aksine yeni anlam ve yorumlar kazanarak sürekliliğini korumaya devam etmiştir. Döner Kümbet'in kemer yüzeylerine işlenen hayat ağacı tasvirleri ve çevresinde yer alan figürlerden oluşan kompozisyonlar, doğrudan Türklerin mezar sembolizmiyle alakalıdır. Ruhun öte dünyaya geçişini simgeleyen söz konusu figürler, cennetle ilişkili semboller olarak kümbetin cephe duvarını süslemektedir. Anadolu Selçukluları ölüm, ahiret ve cennet tasavvurlarını bu figürlerle somutlaştırarak taşa estetik bir şekilde yansıtmışlardır.
Özet (Çeviri)
From the earliest periods of history, figures have been present to a greater or lesser extent in the cultures of many societies and have been used to convey various symbolic meanings. In the art of the Anatolian Seljuk period, while human figures were limited in number, animal figures and fantastical figures representing supernatural beings found widespread use not only in folk arts but also in both secular and religious architecture. The Döner Kümbet stands out among Anatolian Seljuk works for the density of its figurative decorations. The figures of the double-headed eagle, siren, sphinx, and lion— which are concentrated around the tomb's entrance—and their symbolic meanings form the subject of this study. The Anatolian Seljuks used these figures in their works not only as decorative elements but also as symbols reflecting their beliefs, ideas, and values. The aim of this study is to investigate the history of these figures, which extend back to Central Asian Turkic art, and to uncover the symbolic meanings they convey. To this end, the study was conducted through a combination of documentary analysis and field research, during which the structures were observed on-site and analyzed from structural and iconographic perspectives. Figures in Turkish art, whose origins trace back to the Central Asian zoomorphic style, were not abandoned with the adoption of Islam; on the contrary, they continued to maintain their continuity by acquiring new meanings and interpretations. The depictions of the Tree of Life carved into the arch surfaces of the Döner Kümbet, along with the compositions formed by the figures surrounding them, are directly related to Turkish funerary symbolism. These figures, which symbolize the soul's passage to the afterlife, adorn the dome's facade as symbols associated with paradise. The Anatolian Seljuks concretized their conceptions of death, the afterlife, and paradise through these figures, aesthetically reflecting them in stone.
Benzer Tezler
- Orta Asya Türk Sanatının Anadolu'ya aktarılmasında Nahcıvan'ın rolü ve etkisi
The role and effect of Nahcıvan in transforming Central Asian Turkish art to Anatolia
YUNUS BUĞRA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sanat TarihiAtatürk ÜniversitesiSanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMET HANEFİ PALABIYIK
- Kayseri Anadolu Selçuklu dönemi taçkapıları
The crest doors from the era of Kayseri Anatolian Seljuk Empire
GÜLAY GÖNEN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Sanat TarihiErciyes ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLAY KARAKAYA
- Cebri hava sirkülasyonlu, döner tablalı ekmek fırınlarının asıl hesapları ve ekonomik işletmesi
Başlık çevirisi yok
OSMAN NURİ ÖLMEZTOPRAK
- Zamantı yöresi oksit kurşun-çinko cevherlerinin zenginleştirilmesi
Recovery of oxide lead and zinc ores in Zamantı region
AYKUT ENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Maden Mühendisliği ve Madencilikİstanbul Teknik ÜniversitesiMaden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜVEN ÖNAL
- Zenginleştirilmiş çinko cevherinden çinko oksit üretimi için yeni bir metodun tasarımı
The design of a new method for zinc oxide production from enriched zinc ore
SİBEL GÜRSES AKÇALI
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Kimya MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SELAHATTİN GÜLTEKİN