İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinde toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalığı oluşturmaya yönelik bir eylem araştırması
An action research on promoting gender equity awareness in fourth grade primary school students
- Tez No: 1025853
- Danışmanlar: PROF. DR. MAKBULE BAŞBAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Cinsiyet rolleri, Ders programları, Eylem araştırması, Farkındalık, Toplumsal cinsiyet, İlkokul öğrencileri, Gender roles, Curriculum, Action research, Awareness, Gender, Primary school students
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin kalıp yargılar, çocukların gündelik yaşam deneyimleri, aile içi etkileşimleri, okul yaşantıları ve medya içerikleri aracılığıyla erken yaşlardan itibaren görünür hale gelmektedir. Bu durum, ilkokul yıllarında yürütülecek planlı öğretim süreçlerinin önemini artırmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin toplumsal cinsiyet eşitliğine dair farkındalık düzeylerini geliştirmek üzere hazırlanan bütünleştirilmiş program tasarımı kapsamında çok disiplinli bir eylem planının etkisini incelemek ve bu süreci bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, öğretim programında yer alan Sosyal Bilgiler, Türkçe ile İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi derslerinin sunduğu uygulama olanakları bir araya getirilerek, öğrencilerin toplumsal cinsiyet rolleri üzerindeki farkındalıkları ve bu süreçte okul ve aile ortamının etkisi incelenmiştir. Araştırma, 2024-2025 eğitim öğretim yılında İzmir'de özel bir ilkokulda öğrenim gören 13 dördüncü sınıf öğrencisiyle yürütülen bir eylem araştırmasıdır. Eylem planı on iki haftalık bir süreçte uygulanmış; haklar, eşitlik ve adalet, toplumsal cinsiyet rolleri, kız ve oğlan çocuklarına yüklenen toplumsal cinsiyet kalıpları, tarihsel süreçler ve gündelik yaşam örüntüleri gibi temalar çocuk edebiyatı, video, yaratıcı drama, kutu oyunları, tartışma gibi farklı tekniklerle ele alınmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış öğrenci ve veli odak grup görüşmeleri, ders gözlemleri, araştırmacı günlükleri, öğrenci günlükleri, öğrenci ürünleri ve doküman inceleme yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizinde öğretim sürecinin yapısı ile öğrencilerin deneyimlerini ortaya koyan içerik analiz süreci benimsenmiştir. İlk analiz bulguları, öğretim sürecinin okul kültürü, aile bağlamı, fiziksel ve sosyal öğrenme ortamı ile kullanılan yöntem ve materyaller tarafından biçimlendiğini göstermektedir. Bulgular ayrıca öğrencilerin süreç sonunda toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin bilgilerini derinleştirdiklerini; kalıp yargılar, roller ve eşitsizlik kaynaklarına ilişkin farkındalık geliştirdiklerini; bu farkındalığı sorgulama, itiraz etme ve çözüm önerileri geliştirme gibi becerilere dönüştürmeye başladıklarını ortaya koymaktadır. Öğrencilerin özellikle eşitlik ve adalet ayrımı, gündelik yaşamda karşılaşılan cinsiyetçi söylemler ve kadınlar ile erkeklere atfedilen roller konusunda daha görünür, gerekçeli ve eleştirel açıklamalar ürettikleri görülmüştür. Araştırma, ilkokul düzeyinde katılımcı, çoğulcu ve çocukların sözünü merkeze alan öğretim planlamalarının toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalığının gelişimini destekleyebileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
Gender stereotypes related to gender equality become visible from early ages through children's everyday life experiences, family interactions, school experiences, and media content. This situation increases the importance of planned instructional processes to be implemented during the primary school years. The main purpose of this study is to examine the effect of a multidisciplinary action plan structured within integrated curriculum designed to develop fourth-grade primary school students' awareness of gender equality and to present this process from a holistic perspective. In line with this purpose, the implementation opportunities offered by the Social Studies, Turkish, and Human Rights, Citizenship and Democracy curriculum were brought together, and students' awareness of gender roles, as well as the influence of the school and family environment on this process, was examined. This study is qualitative action research conducted with 13 fourth-grade students attending a private primary school in İzmir during the 2024–2025 academic year. The action plan was implemented over a twelve-week period. Themes such as rights, equality and justice, gender roles, gender stereotypes imposed on girls and boys, historical processes, and everyday life patterns were addressed through various techniques, including children's literature, videos, creative drama, educational board games, and discussion. The research data were collected through semi-structured student and parent interviews, classroom observations, researcher diaries, student journals, student products, and document analysis. In the analysis of the data, a content analysis process was adopted to reveal both the structure of the instructional process and the students' experiences. The initial findings indicate that the instructional process was shaped by school culture, family context, the physical and social learning environment, and the methods and materials used. The findings also reveal that, by the end of the process, students had deepened their knowledge of gender equality; developed awareness of stereotypes, roles, and sources of inequality; and begun to transform this awareness into skills such as questioning, objecting, and proposing solutions. It was observed that students produced more visible, reasoned, and critical explanations, particularly regarding the distinction between equality and justice, sexist discourses encountered in everyday life, and the roles attributed to women and men. Overall, the study suggests that participatory, pluralistic instructional planning at the primary school level, which places children's voices at the center, can support the development of gender equality awareness.
Benzer Tezler
- İlkokul çağı erkek çocuklarında inmemiş testis anomalisi ve insidansı
The anomaly and incidence of cryptorchidism in primary school boys
SERDAR SEZGİN
- Kalkınmada öncelikli yörelerde görev yapan vali-kaymakam il ve ilçe Milli Eğitim Gençlik ve Spor Müdürlerinin ilköğretim yönetiminde karşılaştıkları güçlükler
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA YALÇINKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN
- Hazır giyim sanayiinde nitelikli insangücü ihtiyacı
Başlık çevirisi yok
HANDAN SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN
- Hazır giyim üreten bir işletmede organizasyon ve yönetim sorunları
Başlık çevirisi yok
GÜLCAN GÖNENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İşletmeGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RASİH DEMİRCİ
- Acil yardım ve tedavi hastanelerinin idari mali ve teknik yönden planlaması
Başlık çevirisi yok
SERVET OKUYUCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
HastanelerGazi ÜniversitesiKazalarda Acil Yardım ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN