Geri Dön

Modern sonrası tiyatroda ironi ve bir örnek olarak Tom Stoppard tiyatrosu

Irony in postmodern theatre and a case study: The theatre of Tom Stoppard

  1. Tez No: 117558
  2. Yazar: B. BELİZ GÜÇBİLMEZ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. N. SELDA ÖNDÜL
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2002
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tiyatro Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: 288

Özet

ÖZET Başlangıçta ironi, retorik geleneğine bağlı bir söz sanatı olarak Sokrates'in adıyla özdeşleşmiştir. Tragedya sanatında ise özellikle Sophokles, sonradan adının verileceği ironi uygulamasıyla protagonistini yazgı karşısında hem kahraman hem kurban yapmış, izleyicisine ise kahramanlarına oranla daha fazla bilgiyi önceden vererek seyir yerini sahne karşısında avantajlı kılan dramatik bir hünere başvurmuştur. Retorik alanında ironi, Sokrates'in bildiklerini saklayarak muhataplarım güç durumda bırakmasını sağlayan tartışma yöntemi olarak kabul edildiğinden, sözcük, romantik dönemde Friedrich Schlegel tarafından bir tür ruhsal ve düşünsel konumlanış, romantik sanatın kendini ifade aracı olacak biçimde yeniden tanımlanana kadar olumsuz çağrışımlarım korumuştur. Bu dönemde Euripides 'in ve Shakespeare 'in oyunları romantik ironin teorik açılımlarının pratikteki yansıması olarak kabul edilerek hep örnek gösterilmiştir. Schlegel ayrıca Aristophanes komedyalarındaki parabasis bölümlerinin işlevini göz önünde bulundurarak romantik ironinin sürekli parabasis olduğunu söylemiştir. Parabasis genellikle ortasında yer aldıkları oyunların akışını kesintiye uğratırlar, kesinti sırasında hareketin taklidi askıya alınır, yazar izleyicilere koro aracılığıyla doğrudan seslenir. Mimesisin yerini diegesisin alması, Schlegel' in romantik yaratının asal unsurlarından biri olan özfarkındalığı somutlaması için verimli bir örnek sağlamıştır. Ibsen, Strindberg, Brecht, Pirandello, Beckett, Ionesco ve Genet oyunları, kendi dönemlerindeki estetik duyumu metinlerindeki ironi kullanımlarıyla sergilemektedir. Modern sonrasında ironi on dokuzuncu yüzyıl ortasından başlayan ve bir yüzyıl boyunca değişen oyun yazarlığı eğilimlerinden etkilenmiş, bu birikimin üzerine inşa edilmiştir fakat ayrı oranda romantizmden de beslenmiştir. Romantizmin“oluş halinde sanat yapıtı”ve özfarkındalık gibi ilkeleri postmodern ironi tarafından olduğu gibi benimsenmiştir. Bu açıdan bakıldığında modern sonrasının aynı zamanda bir tür post romantik niteliğe büründüğü görülmektedir. Yine de romantik ironi ile postmodern ironi arasında, ilkinin özfarkındalığı sanatçıya ve dolayısıyla metnin söylediğine atfederken, ikincisinin bunu tamamen metnin dokusuna işleyerek, yazardan bağımsız bir metinsel özfarkındalık olarak kavraması gibi temel bir fark vardır. Uygulamada bu özfarkındalık, 278pastiş, parodi, kolaj gibi teknik araçlarla mümkün kılman metinlerarasılık özelliği ile ve oyun metinlerinin akışım kesintiye uğratan, parabasis benzeri anlatı bölümleri ile sağlanmaktadır. Tom Stoppard tiyatrosu modern sonrasının“yeni ironi”sinden bütün olanaklarıyla yararlanır. Üstelik romantizmin“tamamlanmamışlık”a atfettiği yüksek değeri olumlayarak, metinlerinde provanın dramatize edilmesi olarak adlandırılabilecek bir yöntemle gösterim açısından da bir öz-farkındalık niteliği sağlamıştır. Yapısal ve kurgusal açıdan işletilen ironinin yanısıra, içerik/anlam düzeyinde de Tom Stoppard' ın geliştirmiş olduğu ironi, içinde yaşadığı dönemin tarihe, zamana, geleceğe bakışı tarafından belirlenmiştir. Modern sonrasının zaman ve tarih algısına bağlı olarak hiç yaşanmamış bir geçmişe dönülmesinin olanaksızlığı olarak düşünülebilecek nostaljiye ironik tonunu vermiştir. Stoppard unutma ve bellek yitimi ile geçmişi depolama, kaydetme saplantısının aynı anda geçerli olduğu bir kültürel ortam nedeniyle tarihe bakarken amnezik anımsama 'yi ironik bir yöntem olarak kullanmıştır. Bu çalışmada“yeni ironi”alımlayıcının sonsuz sayıda yorum üretmesine olanak tanıyan ve bu anlamda izleyici/okurlar arasında bir yorum demokrasisi gelişmesini sağlayan yapısal bir araç olarak tanımlanmıştır. Tom Stoppard' ın oyunları da söz konusu sonuç açısından değerlendirilerek incelenmiştir. 279

Özet (Çeviri)

SUMMARY In the beginning, irony was considered with Sokrates, depending upon the convention of rhetorics. But when tragedy was in question, especially when Sophocles was considered, who transforms the protagonist into both the hero and the victim, he through his special treatment to irony, which is known as the irony of Sophocles, puts his audience in the auditorium in a higher position compared to his heroes on the stage. Thus, he experiences a dramatic trope. The term will not be stripped off its negative undertones until Friedrich Schlegel in the romantic era redefined the term as a spiritual and intellectual approach; as a means of expressing art itself, since in the field of rhetorics is considered to be a tool of discourse experienced by Socrates who has the habit of deceiving his opponents by hiding what he knows. In the Romantic period, the plays of Euripides and Shakespeare were considered as the main examples that demonstrate the practical application of the theoretical formulas of Romanticism. Inspired by the parabasis parts of a typical Aristophanes comedy, Schlegel described irony as permanent parabasis. The parabasis which is placed in the middle of the ancient comedies, interrupt the flow of the action of the play. The playwright, through parabasis, finds the chance to address the audience directly by using the chorus as a mediator. Throughout parabasis, diegesis takes the place of mimesis; thus an opportunity is created for Schlegel to formulate the self -reflexive character of romantic irony which is one of the essential elements of romantic creation. Ibsen, Strindberg, Brecht, Pirandello, Beckett, Ionesco and Genet reflect the aesthetics of their periods in their own way of being ironic. Irony in the postmoden sense has not only been fed by the romantics but also has been influenced by the changing modes of playwriting beginning in the mid nineteenth century. The postmodern irony has adopted the principles of ever becoming work of art and self- awareness of the romantic approach. Thus, in a sense, the postmodern becomes post- romantic. Yet in the romantic irony, the author carries the self awareness where in the postmodern irony the text carries a similar self-awareness. In other words, in the former the content is in a higher position to the form and in the latter vica versa. Self-awareness in playwriting is made possible by technical tools like pastiche, parody, colage, which 280are characteristics of intertextuality, and by narrations after the convention of parabasis which interrupt the flux of dramatic text. The theatre of Tom Stoppard makes use of the“new irony”of the postmodern vastly. Moreover his theatre not only welcomes the romantic view of the incomplete work of art but also supplies the new irony with self-awareness through dramatization of the rehearsal. Tom Stoppard has developed irony both technic-wise and content- wise. His irony is formed by the postmodern view of the past, the present and the future. Due to the postmodernist perception of time and history, nostalgia has been redefined. Nostalgia has become ironic in the sense that returning to a past which has not been lived through is impossible. Stoppard uses“amnesic remembrance”as a method of irony while he is looking back to history, as the remembering and forgetting the past are equally obsessive in postmodern millieu. In this study,“new irony”is defined as a structural device which enables the receiver with innumerous“readings”and thus causes a democracy among the interpretations of the viewers. Tom Stoppard' s plays are evaluated as a means to this affore mentioned conclusion. 281

Benzer Tezler

  1. Tez No

    411790

    Osmanlı İmparatorluğu'nda devlet, iktidar ve meşruiyet

    State, power and legitimacy in the Ottoman Empire

    ATİLLA ALTUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    SosyolojiKırıkkale Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İBRAHİM MAZMAN

  2. Tez No

    411833

    Sosyo-politik parametreler açısından van'daki siyasal temsil anlayışı: il merkezi üzerine bir araştırma

    The perception of political representation in van in terms of socio-political paremeters: a study on van city center

    YUNUS KOÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Siyasal Bilimlerİnönü Üniversitesi

    Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. SELAHADDİN BAKAN

    YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN BAL

  3. Tez No

    411882

    Sınıf öğretmeni adaylarında eleştirel düşünce yönelimleri ile eğitim inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi

    The examination of relationship between critical thinking dispositions and educational beliefs in preservice elementary school teachers

    İSMAİL AKGÜN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    Eğitim ve ÖğretimDumlupınar Üniversitesi

    İlköğretim Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. HAKAN SARIÇAM

  4. Tez No

    411894

    Dı tradîsyona dengbêjıya kurdî de şakıro (jıyan û berhem)

    Kürt dengbejlik geleneğinde dengbej şakıro (hayatı ve eserleri)

    SERDAR ÖZTÜRK

    Yüksek Lisans

    Kürtçe

    Kürtçe

    2014

    Halk Bilimi (Folklor)Mardin Artuklu Üniversitesi

    Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. HAYRULLAH ACAR

  5. Tez No

    411918

    İktidar baskı birey ilişkilerinin bir bağlam olarak 1960 sonrası çağdaş seramik uygulamalarına yansımaları

    The reflections of power domination individual relations towards the paractises of contemporary ceramics after the 1960s

    ÖZGE BİLTEKİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Güzel SanatlarAkdeniz Üniversitesi

    Seramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı

    YRD. DOÇ. KEMAL TİZGÖL

Geri Dön