Tip 2 diyabetlilerde özbakım aktiviteleri ve diyabete ilişkin bilişsel-sosyal faktörler
Self care activities and cognitive - social factors in people with type 2 diabetes
- Tez No: 229627
- Danışmanlar: PROF. DR. SEMRA ERDOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Halk Sağlığı, Nursing, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diyabet, Özbakım, Özyeterlik, Sonuç beklentisi, Sosyal destek, Yapısal Eşitlik Modeli, Çok Boyutlu Diyabet Anketi, Diyabet Özbakım Aktiviteleri Anketi, Anketler, Diabetes mellitus, Diabetes mellitus-tip 2, Öz yeterlilik, type 2 diabetes, self care, self efficacy, outcome expectation, social support, structural-equation modeling (SEM), The Multidimensional Diabetes Questionnaire-MDQ, Questionnaires, Diabetes mellitus, Diabetes mellitus-type 2, Self-efficacy, Self-care
- Yıl: 2009
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Metodolojik ve tanımlayıcı- ilişki arayıcı tipte tasarlanan bu çalışmanın amacı, erişkin tip 2 diyabetlilerin özbakım aktiviteleri ve glisemik kontrol düzeyleri ile bilişsel ve sosyal faktörler arasındaki ilişkileri incelemek; kuramsal bir model geliştirerek analiz etmek; sonuçları ile hemşirelik girişimlerine katkı sağlamaktır. Ayrıca Diyabet Özbakım Aktiviteleri Anketi (DÖBA) ve Çok Boyutlu Diyabet Anketi'nin (ÇBDA) Türkçe geçerlik ve güvenirliği değerlendirilmiştir.Araştırmanın örneklemini İstanbul'da üç diyabet polikliniğinden seçilen 350 tip 2 diyabetli birey oluşturmuştur. Veriler görüşme formu, DÖBA ve ÇBDA kullanılarak, özbildirim yöntemi ile toplanmış, verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA), t testi, korelasyon analizi, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır.Analizler sonucunda DÖBA ve ÇBDA geçerli ve güvenilir bulundu. Diyabetlilerin ortalama yaşı 53,42±8,02, diyabet süresi 8,61±6,03, A1c düzeyi 7,34±1,62'idi. % 59,7'si kadın, % 68,6'sı temel eğitim düzeyinde, % 52,6'si obez ve % 58,4'ü Oral antidiyabetik ilaç kullanıyordu. Son bir haftada uyguladıkları özbakım davranışları sıklık sırası ile diyet, ayak bakımı, egzersiz ve kendi kendine kan şekeri testi idi. Eğitim süresi ile egzersiz ve kan şekeri testi, ekonomik durum ile kan şekeri testi uygulamaları arasında olumlu ilişki bulundu. Erkekler kadınlardan daha fazla egzersiz yapıyordu. Kadınların özyeterlik ve destek algıları erkeklere göre daha düşük, engel ve ciddiyet algıları daha yüksek idi. Diyabetlilerin ekonomik durumu ve eğitim düzeyi arttıkça destek ve özyeterlik algıları arttı, ciddiyet ve engel algıları azaldı. Özyeterliği, desteği ve sonuç beklentisi artan hastaların özbakım davranışları da arttı. Yapısal eşitlik modeline göre özyeterlik algısı özbakımı etkileyen güçlü bir değişken, diğer değişkenlerle (destek algısı, engel algısı, sonuç beklentisi ve eğitim süresi) özbakım arasında aracı değişken olarak bulundu.Bu sonuçlara göre, diyabetlilerin özbakım davranışları ve glisemik kontrol düzeyleri bilişsel ve sosyal faktörlerden etkilenebilir. Daha iyi özbakım için hastaların özyeterlik, destek ve sonuç beklentisi algılarının artırılması gereklidir.
Özet (Çeviri)
The aim of this methodological and descriptive-correlative study is to investigate relationships between self-care activities, glycemic control and cognitive-social factors in adults with type 2 diabetes (T2D) to develop a model for use its results in nursing interventions. The validity of Turkish translations of Summary of Diabetes Self-Care Activities Questionnaire (SDSCA) and Multidimensional Diabetes Questionnaire (MDQ) was also assessed.The sample of the study is composed of 350 people with T2D from three outpatient clinics in İstanbul. Data were collected by self-report questionnaire. One-way Anova, t-tests, pearson product moment correlation, exploratory and confirmatory factor analysis and structural-equation modeling (SEM) were used in statistical analysis.SDSCA and MDQ were found to be valid and reliable tools. Means age was 53.42±8.02, duration of diabetes was 8.61±6.03, mean A1c level was 7,34±1,62. Of the sample 59.7 % was female, 68.6 % was graduated of primary school, 52.6 % was obese and 58.4% used oral antidiabetic drugs. The self-care activities implementing frequently during last week were dieting, foot care, exercising and self monitoring blood glucose respectively. It was found a positive correlation between educational background and level of exercise and self monitoring blood glucose. Economic status and self monitoring blood glucose were associated significantly. Males exercised more than females. Females had a lower self-efficacy and support perception however they had interference and severity perception. People with T2D with higher level of economic and education level had higher self-efficacy and support perception, and a lower interference and severity perception. Self-care behaviors were correlated with self-efficacy, social support, interference, outcome expectation. According to structural-equation modeling, self-efficacy was found as a predictor and also mediator for self care activities.In conclusion self-care activities can be affected from cognitive and social factors in people with T2D. Perception of self ?efficacy, social support and outcome expectation should be improved to provide a better self-care in people with T2D.
Benzer Tezler
- Diyabet yönetiminde algılanan engeller ve öz yönetimin öz bakım davranışları üzerine etkisi
Perceived barriers in diabetes management and the impact of self-management on self-care behaviors
HÜLYA IŞIKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İç HastalıklarıBezm-İ Alem Vakıf ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜRKİNAZ ATABEK AŞTI
DOÇ. DR. AYFER BAYINDIR ÇEVİK
- Diyabet hastalarına sağlık inanç modeline göre evde uygulanan hemşirelik girişimlerinin hasta bakım sonuçlarına etkisi
The effects of patient care results of applied nursing intervention to the patients with diabetes according to the health belief model
DİLAY AÇIL
Doktora
Türkçe
2017
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜHAL BAHAR
PROF. DR. ABDURRAHMAN ÇÖMLEKÇİ
- Diyabetli bireylerin öz-bakım gücü ile diyabete ilişkin tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Evaluation of association between attitudes regarding diabetes and self-care capability of diabetic individials
İLKNUR ÖRS
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
HemşirelikAbant İzzet Baysal ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YASEMİN YILDIRIM USTA
- Tip 2 diyabetli bireylerin ayak bakımı konusunda bilgi düzeyleri
Level of knowledge type 2 diabetic individuals about foot care
PINAR EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sağlık EğitimiOkan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİRSEN YÜRÜGEN
- Tip II diyabetlilerde sağlık okuryazarlığının diyabet öz yeterlilik ve ayak öz bakımına etkisi
The effect of health literacy on diabetes self-efficiency andfoot self-care in type ii diabetes
BURCU KARATÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıGaziantep ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE SERAP KOÇAK
DOÇ. DR. EMİNE KAPLAN SERİN