Türkçede dilsel bir kategori olarak olumsuzluk
Negation as a linguistic category in Turkish
- Tez No: 533986
- Danışmanlar: PROF. DR. ASİYE MEVHİBE COŞAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anlam bilim, Dilbilgisi, Kavramsal anlambilim, Olumsuzluk, Türkçe, Semantics, Grammar, Conceptual semantics, Negativeness, Turkish
- Yıl: 2018
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Olumsuzluk, dil bilgisinde bir durumun eksikliğini, gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ya da zıtlığını anlatan cümlelerde belli morfemlerle işaretlenen bir kategori olarak değerlendirilir. Pratikte ise olumsuzluk sadece bir işin yapılıp yapılmama durumunu veya bir varlığın yokluğunu anlatan, belli morfemlerle işaretlenen sabit bir yapı değildir; olumsuzluğun herhangi bir biçimbirimle işaretlenmeksizin yansıtılması da mümkündür. İletinin geçekleştiği bağlam, alıcı ve vericinin durumu algılayış biçimi vb. unsurlar olumsuzluğu göreceli hâle getirmektedir. Dolayısıyla kişilerin deneyimleri doğrultusunda şekillenen algıları, durumların olumlu ya da olumsuz olarak nitelendirilmesini belirler. Çalışmada, öncelikle Türkiye Türkçesindeki olumsuzluk kategorisinin nasıl değerlendirildiği, dil bilimi ve felsefenin olumsuzluğa nasıl yaklaştığı, konuyla ilgili çalışmaların neler olduğu ve hangi bakış açısıyla oluşturulduklarını içeren temel bir çerçeve çizilmiştir. Standart olumsuzluk işaretleyicisi olarak kabul edilen -mA eki, yok ve değil kelimelerinin olumsuzluğu yansıtma durumları, olumsuzluğun biçim birimle işaretlenmediğinde nasıl sağlandığı, hangi yollarla alıcıda olumsuzluk duygusunun yaratıldığı seçilen metinlerden hareketle bağlam göz önünde tutularak ortaya konmuştur. Anlam temelli bir yaklaşımla değerlendirilen örneklerin dışında olumsuzluğun kullanımdaki varlığını tespit etmek amacıyla beş yüz seksen öğrenciye anket uygulanmış, veriler SPPS programıyla analiz edilmiştir. Olumsuzluğun ilişkili olduğu zıtlık, yokluk gibi kavramlarla nasıl desteklendiği değerlendirilerek Türkçede olumsuzluğun nasıl bir dilsel kategori olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
In linguistics, negativity is usually considered as a category which is marked with certain morphemes to explain a state of absence, its achievement or lack thereof, or opposition. However, in practice, negativity is not only a fixed structure marked with certain morphemes which is used to explain if a task is completed or whether an object is missing. Negativity can also be reflected without being marked with any morpheme. The context in which communication occurs, the perception of both giver and receiver in a situation and relevant factors cause negativity to be relative. People's perceptions shaped according to their individual experiences make them characterize situations as either positive or negative. In this study, initially a framework was drawn that covers what negativity category means in Turkish, how it is evaluated, how linguistics and philosophy study negativity, what the relevant literature proposes and the perspective the relevant studies are formed with. The standard negativity suffix -ma is proposed and studied in the selected essays, considering the context in terms of how no and not reflect negativity, how negativity is achieved when not marked with morphemes, and how the sense of negativity is created in the mind of the readers. 580 students were administered the questionnaire to show the use of negativity in situations where the examples are not based on meaning, and the results were analyzed using SPSS. We attempted to determine what type of a linguistic category negativity is in Turkish upon analyzing how it is supported with the terms such as opposition and absence.
Benzer Tezler
- Anlatı metinlerinde sözcük birliktelikleri: Türkçe üzerine eğitim-öğretim ortamları hedefli gözlemler
Word combinations in narrations: Observations on Turkish education
NETİCEYİ TAYYİBE EKEN
- Ödünçleme süreci ve dilbilimsel görünümleri: Türkçe ve Yunanca ödünçlemeler
Process of borrowing and linguistic aspects: Turkish and Greek loan-words
EVANGELİA ACHLADİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İCLAL ERGENÇ
- Türkçe konuşan yetişkin popülasyonun sözel akıcılık becerilerinin yaş, eğitim ve cinsiyete göre incelenmesi ve sözcük normlarının oluşturulması
Verbal fluency performance of Turkish speaking adults
AYLİN MÜGE TUNÇER
Doktora
Türkçe
2011
Kulak Burun ve BoğazAnadolu ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapistliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKNUR MAVİŞ
- Çokuyaranlı Türkçe ders kitabının geliştirilmesine yönelik öğrenci ve öğretmen görüşleri
Student and teacher opinions regarding the development of a multipurpose Turkish textbook
BİLGE NUR DOĞAN GÜLDENOĞLU
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDAT SEVER
- Nomînal morfolojî yê Zazakî ser o cigêrayîşêk: Nimûneyê fekê Herte
Zazacanın nominal morfolojisi üzerine bir inceleme: Herte ağzı örneği
ABDULLAH NARİN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2024
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KIRKAN