Osmanlılar'da Logaritma
Logarithm in Ottomans
- Tez No: 747493
- Danışmanlar: PROF. DR. MELEK DOSAY GÖKDOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Matematik, Bilim ve Teknoloji, Philosophy, Mathematics, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2003
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hüseyin Rıfkı Tâmânî'nin Logaritmanın kullanımını öğretmek ve yaygınlaştırmak amacıyla yazdığı bir risaledir. Tâmânî geleneksel risale yazma tekniklerine bağlı kalarak risalesini bir giriş, iki fasıl ve bir netice şeklinde üç bölüm halinde yazmıştır. Sayı sistemleri arasındaki dönüşümlerin güçlük yaratacağını düşünerek makalenin sonuna bu dönüşümleri anlatan bir ek ilave etmiştir. Makalede logaritmanın temel kuralları verilmiştir. Bu kurallar verilirken Osmanlılar'ın geleneksel notasyonuna bağlı kalınmıştır. Osmanlılar'ın o dönem kullandıkları trigonometri cetvelleri o dönemin Avrupalılar'ının kullandıkları trigonometri cetvellerinden bir ölçüde farklıdır. Bu yüzden trigonometrik değerlerin logaritma yardımıyla çarpılması ve bölünmesi belirli türden sayı dönüşümlerini gerektirmektedir. Tâmânî bu dönüşümlerin nasıl yapılacağını sözel olarak anlatmış fakat sayısal örnekler vermemiştir. Risalenin en önemli kısmı Osmanlılar'ın o dönem yaygın olarak kullandıkları ebced harf-rakam sistemini anlatan kısmıdır. Ebced harf-rakamlarıyla altmışlık sisteme göre yazılmış sayıların, yine ebced harf-rakamlarıyla desimal sisteme dönüştürülüşünün ayrıntılı olarak anlatılması nasıl bir matematik kullanımları olduğunu anlamamıza ciddi biçimde yardımcı olmaktadır.
Özet (Çeviri)
The purpose of the article of Hüseyin Rıfkı Tâmânî are introducing and teaching usage of logarithms. The article had beeen written depending on conventional methods. Thus, it is mainly four basic pars that the one explains basic rules of logarithms and the second multiplication and division of numbers using logarithms, the third explains trigonometrical multiplication and division, final section explains convertion methods related with Ottoman letter-number systems. Conventional notations of Ottoman number system is decimal Indian numbers in arithmetic but usage of letter-number that called ebced very popular at the time of Tâmânî for this reason in the article either of the number is used at the same time. Ottoman trigonometrical tables a bit different from European tables therefore Ottoman mathematicians had to make some convertion from the tables. It makes difficult using the logarithms of trigonometric values Tâmânî gave an explanation about this issue but he did not give a numerical example. The most important part of the article is the additional part. Because he gave numerical examples related with convertion of decimal letter-number and segsagesimal letter-number. We can deduce from these examples their way of thinking and how efficiently could they use the mathematical knowledge especially in logarithms.
Benzer Tezler
- Ismail Gelenbevi at the engineering school: The Ottoman experience of European science through logarithms
İsmail Gelenbevi Mühendishâne?de: Osmanlılar?ın logaritma aracılığıyla Avrupa bilimi tecrübesi
HASAN UMUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Tarihİstanbul Bilgi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. ERDEM KABADAYI
- Osmanlılarda XVIII. yüzyılda balistik çalışmaları
Ballistics studies in the 18th century Ottoman empire
VURAL BAŞARAN
