Geri Dön

Giving in Turkish: A corpus-driven frame semantic description

Türkçede vermek: Derleme dayalı çerçeve anlambilimsel bir çözümleme

PDF İndir

  1. Tez No: 786151
  2. Yazar: YASEMİN ERKÖSE
  3. Danışmanlar: PROF. DR. AYGÜL UÇAR
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: İngiliz Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, English Language and Literature, Linguistics, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: çerçeve anlambilim, derlem dilbilimi, FrameNet, vermek eylemi, Anlam bilim, Derlem dil bilim, Dil bilgisi, Dil bilgisi-eylem, Türkçe, İngilizce, frame semantics, corpus linguistics, FrameNet, the verb ver, Semantics, Grammar, Grammar-verb, Turkish, English
  7. Yıl: 2023
  8. Dil: İngilizce
  9. Üniversite: Mersin Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Sözlükbirimler, sözlüksel anlambilim ve diğer dilbilim araştırmalarında önemli çalışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Özellikle, dilbilimsel teoriler ve çerçeveler oluşturulurken tümce örüntülerini belirlemekte önemli rolü olan eylem ulamına büyük önem verilmekte ve eylemlerin anlam betimlemelerinin konu edildiği çalışmalar alanyazında geniş bir yer tutmaktadır (Jackendoff, 1983; Levin, 1993). Bu çalışmada, çerçeve anlambilim kuramı (Fillmore ve Atkins, 1992) temelinde ve derlem-temelli bir yaklaşım izlenerek Türkçedeki çokanlamlı vermek eyleminin sözdizimsel ve anlambilimsel özellikleri betimlenmiştir. Anlambilimsel (kılıcı, etkilenen) ve dilbilgisel (özne, nesne) roller arasındaki ilişki çözümlenmiştir. Çalışma, derlem-temelli olması, eylemler için çerçeve odaklı bir sözlük oluşturan ve geniş bir veritabanı ile yapılan kapsamlı bir çalışma olması bakımından önem taşımaktadır. Çalışmada İngilizce sözlükbirimler için oluşturulan FrameNet (https://framenet.icsi.berkeley.edu) (Baker ve diğerleri, 1998; Fillmore ve diğerleri, 2003; Fillmore & Baker, 2010;Ruppenhofer ve diğerleri, 2010) çevrimiçi sözlüksel veritabanındaki sınıflandırma yöntemi izlenmiş, bu sınıflandırma, Türkçe Ulusal Derleminin 10 milyon sözcüklük tümcelerine ayrılmış altderleminde vermek eylemi için oluşturulan veri tabanında uygulanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasını 10 milyon sözcüklük altderlemde teksözcük listelerinin aratılması oluşturmuş, eylemin bağımlı dizinlerinin aynı sözlüksel birimleri içeren kullanımlarının ayrıştırılmasıyla çalışma devam etmiştir. Böylelikle, altderlemde gözlenen teksözcükler çalışma kapsamına alınmış ve Fillmore'un çerçeve anlambilim yaklaşımına dayanan FrameNet'in İngilizce için ortaya koyduğu sözdizimsel ve anlambilimsel eylem sınıflandırması temelinde, Türkçede ver- eyleminin yüklem konumunda olduğu tümcelerde anlambilimsel ve sözdizimsel etiketlemeler yapılarak eylemin çerçeve ağı oluşturulmuştur. Bu yaklaşım, eylemin sözlüksel tanımı, dil konuşucularının sözcüğün kodladığı kavramın artalandaki çerçevesini bilmelerine bağlıdır yaklaşımını desteklemektedir. Dolayısıyla, bir sözcüğün anlamları birbiriyle doğrudan bağlantılı değildir. Anlamlar, birbirleriyle, arka plandaki ortak çerçevelerinin bağlantıları ve bu çerçevelerin belirli öğelerini vurgulama biçimleri yoluyla ilişkilendirilebilmektedir (Fillmore & Atkins, 1992: 77). Doğal dil kullanımı örneklerinin kapsamlı ve çok yönlü derlem temelli gözlemleri sonucunda, a) ver- eylemine ilişkin sözdizimsel ve anlambilimsel tümleç dökümleri; b) çokanlamlı bu eylemin her bir anlamının çağrıştırdığı anlamsal çerçeve ve bu çerçevelerin tanımlamaları ve birbirleri arasındaki ilişkiler; c) çerçevelerin içinde yer alan temel ya da seçimli anlambilimsel rolleri temsil eden çerçeve öğeler; d) ortak eşdizimlilik gösteren ve tüm temel sözdizimsel bağlamları temsil eden tümceler ve tümce bileşenlerinin çerçeve öğeleri sınıflandırması; e) anlam çerçevelerinin artalanında yatan sözdizimsel ve anlambilimsel özelliklerin algoritmasının yanı sıra çerçevelere ait kavramsal şemalar da önerilmiştir.

Özet (Çeviri)

The lexicons have become one of the focus areas of lexical semantics and other linguistic studies in terms of providing key information in both grammatical structures and language processes. Particularly, the category of verb plays a significant role in the identification of sentence patterns, and generally in the formation of linguistic theory and framework, so the studies on semantic descriptions of verbs take a large place in the literature (Jackendoff, 1983; Levin, 1993). In this study, the semantic and syntactic features of the verb ver- 'give' in Turkish is analysed on the basis of frame semantics theory (Fillmore, 1982, 1983, 1992; Fillmore & Atkins, 1992) and following a corpus-driven approach. The semantic and grammatical structure of sentences are investigated capturing the relationship between semantic roles (agent, patient) and grammatical roles (subject, object). The study is significant in terms of compiling the first corpus-driven and frame-based dictionary of the actual realizations of the verb through a large data set. The lexical decription of the verb is based on the theory that speakers of a language know the meaning of a word only if they first understand the background frames that motivate the concept that the word encodes. Therefore, word senses are not related to each other directly; they are related to each other by way of their links to common background frames and the manner in which word senses highlight the particular elements of these frames (Fillmore & Atkins, 1992: 77). The database of our study is constructed out of the concordace lines of the verb ver- 'give' in 10-million-word subcorpus of Turkish National Corpus, so each concordance line is categorized and classified adopting a frame-based (Fillmore & Atkins, 1992) and corpus-driven approach making reference to the classification methods in the Berkeley FrameNet project (https://framenet.icsi.berkeley.edu) (Baker et al., 1998; Fillmore et al., 2003; Fillmore & Baker, 2010; Ruppenhofer et al., 2010), which is an online lexical database of English lexical units built on the principles of frame semantics. Based on the comprehensive and multi-directional corpus-driven analyses of the examples of actual language use, in the present study, a) the sentences including the verb ver- as predicates are annotated with the aim of forming a detailed syntactic and semantic description; b) the semantic frames that the verb evokes, their descriptions, and the relation between these frames are identified; c) the frame elements representing the semantic roles in frames are listed and categorized as core or non-core for each sense; d) the sentences exhibiting common collocations and showing all major syntactic contexts are selected, so the constituents of sentences that express these frame elements are labelled and a specific syntactic role category is assigned to each frame element; e) the algorithm of the underlying syntactic and semantic features of the frames and their schematic constructions are suggested.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    871696

    (Anti)feminist signs and their reproduction in literary translation: The case of A Strangeness in My Mind

    Yazınsal çeviride (anti)feminist göstergelerin yeniden üretimi: Kafamda Bir Tuhaflık örneği

    BURCU DEMİREL

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Mütercim-Tercümanlıkİstanbul Okan Üniversitesi

    Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MESUT KULELİ

  2. Tez No

    551713

    The use of prepositions in the ma theses written by the native speakers of English and the Turkish speakers of English in the interdisciplinary departments: A corpus-based study

    Ana dili Türkçe olan ve ana dili İngilizce olan yazarlar tarafından disiplinlerarası bölümlerde yazılmış İngilizce yüksek lisans tezlerindeki edatların kullanımı: Bir derlembilim çalışması

    ŞAMİL NART KOÇ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2019

    Eğitim ve ÖğretimÇağ Üniversitesi

    İngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA KÖROĞLU

  3. Tez No

    952164

    Rūpa Gosvāmin'in Haṃsadūta (Sanskrit – Türkçe) çeviri özelinde bir derlem çalışması: Sanskrit dilinde sözcük oluşturma yöntemleri

    A corpus study on Rūpa Gosvāmin's Haṃsadūta (Sanskrit-Turkish) translation: Word formation methods in Sanskrit

    YİĞİT CAN KIRMAÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DilbilimAnkara Üniversitesi

    Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HATİCE DERYA CAN

  4. Tez No

    524527

    Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde eşdizimlilik

    Collocations in teaching Turkish as a foreign language

    BİLGE MERVE KARADAĞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi

    Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET GÜRLEK

  5. Tez No

    319676

    Rhetoric in master thesis introductions in the field of English language teaching within turkish context: A genre analysis

    Türkiye'de İngiliz dili ve eğitimi alanında yazılmış olan yüksek lisans tezlerinin giriş bölümlerinin yapısal incelemesi: Bir tür analizi

    MERVE GEÇİKLİ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2012

    DilbilimAtatürk Üniversitesi

    Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. OKTAY YAĞIZ

Geri Dön