الرِّسالة السلطانية في سورة الأنعام من تفسير البيضاوي لحاجي حسن زاده (ت: 911ه) دراسةً وتحقيقاً
Beydavi Tefsirinden Enam Suresi üzerine Sultani Risale, Müellif: Hacı Hasanzade (tahkik ve araştırma)
- Tez No: 834130
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANAN AKKO
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Din, Religion
- Yıl: 2023
- Dil: Arapça
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde 9 ve 10 asrın önemli müelliflerinden Hacı Hasanzâde ismiyle tanınan Muhammed b. Mustafa'nın değerli bir eserinin tahkik ve analizi yapılmıştır. Araştırma, Hacı Hasanzâde'nin metoduna ve hadis, kıraat, nahiv sarf gibi farklı ilimlerle ilgili birçok konuyu ele aldığı er-Risâletü's-Sultâniyye isimli eserinde zikrettiği hususlara ışık tutmaktadır. Henüz baskısı yapılmamış mahtut tefsirlere yapılan atıflar eserin ilmi kıymetini artırmıştır. Araştırma En'âm suresiyle sınırlandırılmıştır. Araştırmada iki adet yazma nüsha esas alınmıştır. Bunlardan ilki Süleymaniye Kütüphanesi'nde (Nr. 110) ikincisi Esat Efendi Kütüphanesi'nde (Nr. 91) bulunmaktadır. Çalışmanın hedeflerini gerçekleştirmek için konular araştırılırken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Yazma nüshalardan hareketle modern imla kurallarına göre metnin yazılması, nüshaların karşılaştırılıp, farklılıklara işaret edilmesi, nakledilen bilgilerin asli kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesi ve metinde kapalı yerlerin açıklanmasında talik ve tahkik yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Hacı Hasanzâde rey ve eserle tefsir metotlarını birleştirmiş, Taberî'den yaptığı nakillerde eserle tefsiri, Beydâvî'den yaptığı nakillerde ise reyle tefsiri örneklendirmiştir. İmam Kuşeyri'den yaptığı nakiller ise işârî tefsire örnektir. Nahiv, belagat gibi lügat konularına önem vermiş, lafız farklılıkları ve manaya etkisi üzerinde durmuştur. Kelimelerin farklı irablarını zikretmitir. Nahivle ilgili görüşleri nakletmekle kalmamış, görüşlerden uygun olanını tercih etmiştir. Tefsirle ilgili konularda sahâbe, tabiin ve diğer alimlerin görüşleriyle istidlâl etmiştir. Çoğu zaman sahîh hadislerle eserini güçlendirmiş, zayıf hadisleri ise az miktarda kullanmıştır. Eserde mevzu hadis yer almamaktadır. Çoğu zaman kendisi açıkça ifade etmese de Kurtubî'nin görüşlerine dayanmıştır. Aynı şekilde isimlerini zikretmeksizin lügatçıların görüşlerini vererek yorumlamıştır. Bu durum eleştiri konusu olsa da müellifin ilmi birikimine delalet edecek şekilde eserin kaynaklarının zengin olmasına bir halel getirmemiş, tefsire ayrı bir ilmi değer kazandırmıştır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to study and investigate a valuable work of the author, Muhammad bin Mustafa, known as Haji Hassanzadeh, who died in the year 911 AH, one of the scholars of the ninth and tenth centuries AH. The study sheds light on his approach, and what he presented in his message called“Al-Risalah Al-Sultaniyah”; in which he mentioned a lot of various scientific issues belonging to different sciences, such as: hadith, readings, grammar, morphology, and rhetoric, and he quoted explanatory manuscripts, and this is what gave them scientific value. The scope of the study is limited to Surat Al-An'am only, and the copies that were used were two copies: the first is the copy of the Sulaymaniyah Library in Turkey (preserved No. 110), and the second is the copy of Asaad Effendi Library in Turkey (preserved No. 91). To achieve the aim of the study, the steps of the historical descriptive approach were followed in the study section, and the scientific approach used in investigation and commentary: such as copying the manuscript according to the rules of modern writing and comparing copies, proving differences, documenting aphorisms and sayings and attributing them to their sources, as well as removing ambiguity as much as possible. The results of the study were as follows: That Imam Hassanzadeh combined in his interpretation the methods of famous interpreters: such as interpretation by tradition, when he quoted from al-Tabari, and interpretation by opinion by transmission from Imam al-Baydawi, and he adopted the Sufi interpretation by transmitting it from Imam al-Qushayri, as it appeared in the book that he cared for the aspects of language in terms of grammar and rhetoric; In his book, he mentioned the linguistic differences between words and their impact on the meanings, and he mentioned the many syntactic aspects of the words, and he was not satisfied with presenting the grammatical opinions, but he used to give preference to some of them over others. Hasanzadeh inferred questions of interpretation with the sayings of the Companions, followers, and famous scholars, and supported his interpretation with the authentic hadiths of the Prophet. As for the weak ones, they were few, and fabricated hadiths were not mentioned in his book. He also relied on al-Qurtubi in his interpretation in many places without explicit attribution. He also cited many of the opinions of linguists and commented on them without attribution, and this is what he corrects, but that does not negate the fact that his book was rich in sources. Which indicates the diversity and breadth of its culture, and gives its interpretation a scientific value.
Benzer Tezler
- شخح رسالة الدو ا رء لجلال الجین الجواني
El-Hayderî'nin Şerh Ala ez-Zevrâ li'Devvanî adlı eserinin edisyon kritiği ve muhtevasının değerlendirmesi - The edition criitique of al-Haydarî's book called“Sharh Ala al-Zavrâ li Dawanî”and its content analysis
MAHIR ZAKVAN RAMZI
Yüksek Lisans
Arapça
2020
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KESKİN
- العَرف الناسم على رسالة العلّامة قاسم (من أوّل الكتاب إلى آخر باب المؤوّل) دراسة وتحقيق
Allâme Kasım İbn-i Kutlubuğa'nın Risalesi üzerine Yazılmış ''el-Arfu'n nâsim'' Saba Rüzgarının Kokusu'' adlı kitabın (kitabın başından müevvel konusunun sonuna kadar) inceleme ve tahkiki
ATIALLA SARBALIN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. SOHAIB ABDULRAHEEM HAMEED HAMEED
- العَرف الناسم على رسالة العلّامة قاسم (من مبحث وجوه البيان إلى آخر باب السنة) دراسة وتحقيق
Allâme Kasım İbn-i Kutlubuğa'nın Risalesi üzerine yazılmış“el-Arfu'n nâsim”Saba Rüzgarının Kokusu" adlı kitabın (Vücuh el-Beyan Bölümün başından el-Sünnet bölümün sonuna kadar) inceleme ve tahkiki
KAMIL BATYRKHAN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN SAİTOĞLU
- رسالة في الرد على ما دسه البيضاوي في تفسيره من أوهام الفلاسفة للعلامة محمد بن أبي بكر المرعشي المدعو بساجقلي زاده (ت 1145ه)دراسة وتحقيقاً
El-Beyżāvî'nin tefsirine soktuğu felsefi önyargılara karşı Saçaklızade adıyla bilinen Allâme Muḥammed b. Ebî Bekr el-MarꜤaşî (Ö.H. 1145)'nin cevabı inceleme ve araştırma
MOHAMMED THAMER NAJM NAJM
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULSALAM YOUSUF ESSA AL-YAGOOB
- رسالة في العروض -اختصار قسم العروض من كتاب مفتاح العلوم للسّكّاكي- للوزير محمّد راغب باشا بن محمّد شوقي الرومي القسطنطيني الحنفي، ت 1176ه) دراسة وتحقيقاً
Muhammed Rağib Paşa'nın“Sakâkî'nin Miftahu'l-Ulûm'unun Arûz Bölümünün Muhtasarı”isimli elyazmasını tahkik ve inceleme / Investigating and examining the manuscript of Muhammed RağibPasha named“The Concise of the Prosody Section of Sakâkî'sMiftahu'l-Ulûm”
DURAID SAYER FARHAN FARHAN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAIBA FARHAT