Stomalı bireylerde sağlık okuryazarlık düzeyi ile stomaya uyum arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between health literacy level and adaptation to stoma in individuals with stoma
- Tez No: 857320
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZLEM BİLİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çeşitli hastalıkların tedavisinde açılan bağırsak stomasının en sık yapılma nedeni kolorektal kanserlerdir (Karabulut ve ark., 2012; Özaydın ve ark., 2013). Artan kolon kanseri insidansından dolayı her geçen gün stoma açılması işlemi de artmaktadır (Ferlay ve ark., 2018; Türkiye Kanser İstatistikleri, 2017; Simmons ve ark., 2007; Arnold ve ark., 2017). Stoma; travma, inflamatuar bağırsak hastalıkları, kanser gibi birçok durumda yaşam kurtaran cerrahi bir girişim olmasına rağmen bireyin fizyolojik, sosyal ve psikolojik açıdan çeşitli sorunlar yaşamasına neden olabilmektedir. Stoma açılması bireyin; sosyal izolasyon yaşamasına (Tao ve ark., 2014; Nasvall ve ark., 2017), ailesel ve sosyal yaşam sorunlarına (Bazalinski ve ark., 2014; Karadağ ve ark., 2011), beden imajının bozulmasına (Kiliç ve ark., 2012; Krouse ve ark., 2007), psikolojik sorunlara (Ayaz ve ark, 2019; Kenderian ve ark., 2014), cinsel işlevlerde bozukluk (Sun ve ark., 2016) gibi olumsuz sonuçlara neden olabilmektedir. Tüm bu değişikler bireyin stomalı yaşama uyumunu olumsuz etkileyebilecek düzeyde olabilmektedir (Taylan ve ark., 2017; Koplin ve ark., 2016; Iqbal ve ark., 2016; Chau ve ark., 2007). Stoma açılan bireylerde uyum sürecini; bireyin kendine yetebilme duygusu (Karaveli ve ark., 2014), sosyal destek faktörleri (Duruk ve ark., 2013), yaş, eğitim durumu, cinsiyet vb. sosyodemografik özellikleri (Karadağ ve ark., 2015; Karabulut ve ark., 2014; Brown ve ark., 2005) gibi pek çok faktör etkileyebilmektedir. Kadınların erkeklere göre ostomi uyum puanlarının daha düşük olduğu (Karadağ ve ark., 2015), eğitim seviyesi yükseldikçe uyum sorunlarının arttığı (Karabulut ve ark.,2014), evli olan (Duruk ve ark., 2013) ve stoma açılan bireylerin stoma uyumunun daha iyi olduğu bildirilmiştir. Konuya ilişkin yapılan diğer araştırmalara göre stoma bölgesinin işaretlenmesinin (Çevik ve ark., 2020), ameliyat öncesi ostomi açılacağının hastalara bildirilmesinin (Çevik ve ark., 2020), rahat ve hastanın mahremiyetinin korunduğu ortamlarda stoma bakımının gerçekleştirilmesinin (Karabulut ve ark., 2014), stoma açıldıktan sonra geçen sürenin ve sosyal desteğin uyumu olumlu yönde etkilediği; ayrıca kadınlarda stomaya uyumun erkeklerden daha fazla zaman aldığı (Piwonka ve ark., 1999; Yasemin ve ark., 2020) ve stoma bakımını bireyin kendisinin yapmasının stomaya uyumu artıran en önemli faktörlerden biri olduğu belirtilmiştir (Çevik ve ark., 2020). Bireyin sağlık okuryazarlık düzeyinin de stomaya uyum sürecini etkileyebileceği düşünülmektedir. Sağlık okuryazarlığı (SOY) günümüzde sağlık alanında önemli bir konu haline gelmektedir. DSÖ tarafından“Sağlığın korunması ve sürdürülmesi için bir bireyin sağlık bilgisine ulaşma, anlama ve kullanma becerisi”sağlık okuryazarlığı olarak tanımlanmaktadır (WHO, 2016). Düşük sağlık okuryazarlığı sorunu küresel bir sorun olup, yapılan çalışmalarda bireylerin yetersiz sağlık okuryazarlık düzeyine sahip oldukları bildirilmiştir (Sahm ve ark., 2012; Paasche-Orlow ve ark., 2005; Sorenson ve ark., 2015; Wang ve ark., 2017; Shabi ve ark., 2018). Ülkemizde yapılan bir araştırma sonucunda da durumun benzer olduğu görülmüştür (Özkan ark., 2018). Sağlık okuryazarlığı ile ilgili çalışmaların akut ve kronik hastalıklarda ilaç uyumuna odaklandığı görülmektedir (Öztaş ve ark., 2019; Bakan ve ark., 2021; Özonuk ve ark., 2019; Cabellos ve ark., 2018). Toplumun bir parçası olan stomalı bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi önemli olup, bu hastaların sağlık okuryazarlık düzeyinin ne olduğunun ve stomaya uyum düzeyi ile ilişkinin bilinmesine gereksinim vardır.
Özet (Çeviri)
The most common cause of intestinal stoma in the treatment of various diseases is colorectal cancer (Karabulut et al., 2012; Özaydın et al., 2013).Due to the increasing incidence of colon cancer, the process of opening a stoma is increasing day by day (Ferlay et al., 2018; Turkey Cancer Statistics, 2017; Simmons et al., 2007; Arnold et al., 2017).Stoma; Despite performing a life-saving surgical intervention in many conditions such as trauma, inflammatory organ diseases, and cancer, its social and psychological extensions may cause various problems.Stoma opening of the individual; social isolation (Tao et al., 2014; Nasvall et al., 2017), family and social life problems (Bazalinski et al., 2014; Karadağ et al., 2011), deterioration in body image (Kiliç et al., 2012; Krouse et al., 2007), psychological problems (Ayaz et al., 2019; Kenderian et al., 2014), sexual dysfunctions (Sun et al., 2016) such as can cause negative consequences.Tüm bu değişiklikler, bireyin stomalı yaşama uyumunu olumsuz etkileyebilecek düzeyde olabilmektedir (Taylan ve ark., 2017; Koplin ve ark., 2016; Iqbal ve ark., 2016; Chau ve ark., 2007).Adaptation process in individuals with stoma; individual's sense of self-sufficiency (Karaveli et al., 2014), social support factors (Duruk et al., 2013), age, educational status, gender, etc. influenced by sociodemographic characteristics (Karadağ et al., 2015; Karabulut et al., 2014; Brown et al., 2005).Women's ostomy compliance scores are lower than men (Karadağ et al. 2015), and adjustment problems increase as the education level increases (Karabulut et al. 2014).Married individuals (Duruk et al. 2013) and having stoma have lower stoma compatibility.According to other studies on the subject, marking the stoma area (Çevik et al., 2020), informing the patients that an ostomy will be opened before the surgery (Çevik et al., 2020), performing stoma care in a comfortable environment where the privacy of the patient is protected (Karabulut et al., 2014), the time elapsed after the stoma was opened and social support had a positive effect on compliance.In addition, it has been stated that it takes more time to adapt to a stoma in women than in men (Piwonka et al., 1999; Yasemin et al., 2020), and stoma care is one of the most important factors in adapting to a stoma increases stoma compatibility (Çevik et al., 2020).It is thought that the level of health literacy of the individual may also affect the process of adaptation to the stoma. Health literacy (SOY) is becoming an important issue in the field of health today.Health literacy is defined by WHO as“an individual's ability to access, understand and use health information for the protection and maintenance of health”(WHO, 2016). The problem of low health literacy is a global problem, and studies have reported that individuals have insufficient health literacy levels (Sahm et al., 2012; Paasche-Orlow et al., 2005; Sorenson et al., 2015; Wang et al., 2017; Shabi et al., 2018). As a result of a study conducted in our country, the situation was found to be similar (Özkan et al., 2018). Studies on health literacy seem to focus on drug compliance in acute and chronic diseases (Öztaş et al., 2019; Minister et al., 2021; Özonuk et al., 2019; Cabellos et al., 2018). It is important to determine the health literacy level of individuals with stoma, who are a part of the society, and it is necessary to know what the health literacy level of these patients is and the relationship with the level of compliance with the stoma.
Benzer Tezler
- Stomalı yetişkin bireylerde uyku hijyeni eğitimi ve lavanta yağı inhalasyonunun uyku kalitesi, yorgunluk ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesine etkisi
Effects of sleep hygiene education and lavender oil inhalation on sleep quality, fatigue, and health-related quality of life in adults with an ostomy
RABİA KOCA
Doktora
Türkçe
2024
HemşirelikMarmara ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYSEL GÜRKAN
- Giyilebilir eğitim materyali kullanımının stomalı bireylerde kaygı uyum ve öz etkililik düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of wearable educational materials on anxiety adjustment and self – efficacy levels in individuals with stoma
HACER ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikAcıbadem Mehmet Ali Aydınlar ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN USLU
- Peristomal cilt komplikasyonlarını önlemede öz bakım teorisi'ne göre verilen eğitimin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of effectiveness of the training that given accordi̇ng to self care deficit theory in prevention of peristomal skin complications
ALİ AY
- Boşaltım amaçlı bağırsak stomalarında hasta sonuçlarına ilişkin fenomenolojik bir çalışma
A phenomenological study of patient-reported outcomes in intestinal ostomies
GÖZDE TÜRKMENOĞLU KÜÇÜKAKÇA
Doktora
Türkçe
2022
HemşirelikKoç ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYİŞE KARADAĞ
- Stomalı bireylerde destek grup girişiminin stomaya uyum, yaşam kalitesi ve komplikasyon şiddeti üzerine etkisinin incelenmesi
Examination of the effects of a support group intervention on stoma adaptation, quality of life and complication severity in individuals with stoma
SERAP SAYAR
Doktora
Türkçe
2019
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA VURAL