Birinci derece yakınlarında kanser öyküsü olan bireylerin kanser kaygı düzeyleri ile kanser tarama testleri hakkında bilgi ve tutum düzeyleri arasındaki ilişkinin analizi
The analysis of the relationship between cancer anxiety levels and information and attitude levels towards cancer screening tests among individuals with a family history of cancer
- Tez No: 864562
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA, DR. BAŞAK KORKMAZER
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Akrabalar, Anksiyete, Kanserin Erken Tespiti, Anxiety, Early Detection of Cancer, Family Practice, Relatives
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Kanser, dünyada ve ülkemizde ölüm nedenleri arasında 2. sırada yer almaktadır. Kanserin gelişiminde çevresel ve genetik risklerin etkili olduğu düşünüldüğünde, hastaların birinci derece yakınları, kanser hastası ile benzer çevresel etkenlere maruz kalmaktadır ve aynı genetik havuza sahiptir, bu yüzden toplumun diğer bireylerine göre kanser tanısı alma riski daha yüksektir. Bu durum birinci derece yakınında kanser öyküsü olan bireylerin kanser kaygısını da etkilemektedir. Bu yüzden bu bireylerin erken tanı amacıyla kanser tarama testleri hakkında bilgilendirilmeleri oldukça önemlidir. Çalışmamızda birinci derece yakınında kanser öyküsü olan bireylerin kanser kaygı düzeyinin, kanser tarama testleri hakkında bilgi ve tutumları üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışma olup yüz yüze anket uygulamasıyla yapılmıştır. Çalışmamız 1 Ekim 2023 ile 31 Aralık 2023 tarihleri arasındaki 3 aylık periyotta Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, dahil edilme kriterlerini kapsayan 162 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılara toplam 22 sorudan oluşan kişisel ve demografik veri formu ve kanser tarama programlarına ilişkin bilgi değerlendirme formu, Yıldırım Öztürk EN ve arkadaşları tarafından hazırlanmış olan Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği-Kısa Form ve Üner FO ve arkadaşları tarafından Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmış olan Kanser Kaygı Ölçeği'nin bulunduğu toplamda 45 soruluk bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel analize tabi tutulmuştur, p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 49,43 iken %63,6'sı 50 yaş altı ve %75,3'ü kadındı. Katılımcıların kanser öyküsü olan yakınlarının %81,5'inin kanser tarama programında bulunmayan bir kanser türüne yakalandıkları belirlenmiştir. Bireylerin bakım verdiği kanser öyküsü olan hastaların çoğunluğunun (%41,7) annesi olduğu saptanmıştır. Çalışmamızdaki katılımcıların %64,2'si kanser hastası olan yakını ile aynı evde yaşamakta ve bu yakınlarının bakımını bireylerin %50,6'sı tam olarak, %41,4'ü ise kısmen üstlenmiştir. Katılımcıların kanser tarama programlarında bulunan tüm kanser türlerini kapsayan seçeneği doğru cevaplama oranı %57,3 olarak tespit edilmiştir. Çalışmamızda bireylerin kanser taramalarına yönelik tutumu ile kanser kaygı düzeyi arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Katılımcıların kanser taramalarına yönelik tutumu ile medeni durumu arasında anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Çalışmamızda kanser tarama programlarının uygulanma sıklığına yanlış cevap veren katılımcıların doğru cevap verenlere kıyasla kanser kaygı düzeyi daha yüksek bulunmuştur. Kadın, çalışmayan, ilk-orta öğretim mezunu olan, gelir durumu asgari ücretin altında olan katılımcılar diğer katılımcılara göre daha yüksek oranda kanser öyküsü olan hastalarının bakımını tam olarak üstlenmiştir. Katılımcıların kanser teşhisi alma durumu, 50 yaş üzeri olma ve ilk-orta öğretim mezunu olma durumu ile ilişkili bulunmuştur. Kadın katılımcıların %84 oranında, erkek katılımcıların ise %16 oranında kanser tarama testleri yapıldığından haberdar olduğu tespit edilmiştir. öğrenim durumu lisans ve üstü olan, çalışan, beyaz yakalı ve gelir durumu asgari ücretten fazla olan bireylerin genetik geçişli kanser türlerinden haberdar olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmamızda bireylerin kanser taramalarına yönelik tutumu ile kanser kaygı düzeyi arasında ilişki bulunmamıştır. Kanser tarama programlarının uygulanma sıklığına yanlış cevap veren katılımcıların doğru cevap verenlere kıyasla kanser kaygı düzeyi daha yüksek bulunmuştur. Bu bağlamda aile hekimlerinin kendi nüfuslarına birinci basamakta uygun sağlık eğitimlerini vermesi hastaların farkındalığını artırarak, kanser tarama programlarına yönelik tutumlarını ve bilgi düzeylerini olumlu yönde etkileyebilir.
Özet (Çeviri)
Purpose: Cancer ranks second among the causes of death both globally and in our country. Considering the influential roles of environmental and genetic risks in cancer development, first-degree relatives of patients are exposed to similar environmental factors and share the same genetic pool as cancer patients, hence they have a higher risk of being diagnosed with cancer compared to other individuals in society. This situation also affects the cancer anxiety of individuals with a family history of cancer. Therefore, it is crucial to inform these individuals about cancer screening tests for early diagnosis. The aim of our study is to investigate the effect of cancer anxiety levels of individuals with a family history of cancer on their knowledge and attitudes towards cancer screening tests. Materials and Methods: Our study is a descriptive and cross-sectional study conducted through face-to-face questionnaire application. The study was conducted with 162 participants who met the inclusion criteria and applied to the family medicine outpatient clinics of Basaksehir Cam and Sakura City Hospital between October 1, 2023, and December 31, 2023, covering a three-month period. Participants were administered a total of 45 questions, including a personal and demographic data form consisting of 22 questions, an evaluation form for information on cancer screening programs, the Cancer Screening Attitude Scale-Short Form prepared by Yıldırım Öztürk and colleagues, and the Cancer Anxiety Scale, which was validated and made reliable in Turkish by Uner FO and colleagues. The obtained data were subjected to statistical analysis, and p<0.05 was considered statistically significant. Findings: The mean age of the participants was 49.43, with 63.6% being under 50 years old and 75.3% being female. It was determined that 81.5% of the participants' close relatives with a history of cancer had been diagnosed with a type of cancer not included in the cancer screening program. The majority of individuals caring for cancer patients (%41.7) were found to be caring for their mothers. In our study, 64.2% of the participants were living in the same household as a cancer patient, and 50.6% of them were fully responsible for their care, while 41.4% were partially responsible. The rate of correctly answering the option covering all cancer types in the cancer screening programs was determined to be 57.3%. No significant relationship was found between individuals' attitudes towards cancer screenings and their levels of cancer anxiety. A significant difference was found between participants' attitudes towards cancer screenings and their marital status. Participants who incorrectly answered the frequency of implementation of cancer screening programs were found to have higher levels of cancer anxiety compared to those who answered correctly. Female, unemployed, with primary or secondary education, and with income below the minimum wage participants were more likely to fully assume the care of their family members with a cancer history compared to other participants. Participants' cancer diagnosis status was found to be associated with being over 50 years old and having a primary or secondary education. It was found that 84% of female participants and 16% of male participants were aware of cancer screening tests being performed. It was found that individuals with higher education levels, employed, white-collar workers, and with incomes above the minimum wage were aware of genetically transmitted cancer types. Conclusion: No relationship was found between individuals' attitudes towards cancer screenings and their levels of cancer anxiety in our study. Participants who incorrectly answered the frequency of implementation of cancer screening programs were found to have higher levels of cancer anxiety compared to those who answered correctly. In this context, family physicians providing appropriate health education to their populations at the primary care level can increase patients' awareness and positively influence their attitudes and knowledge levels towards cancer screening programs.
Benzer Tezler
- Birinci derece yakını prostat kanseri olan erkeklerin kanser kaygı düzeylerinin tarama testlerine etkisi
The effect of cancer anxiety levels of men with a first-degree relative with prostate cancer on screening tests
MEHMET ALİ ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikFenerbahçe ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİYE NİLAY GENÇ
- Birinci derece yakınlarında kanser öyküsü olanların ve olmayanların kanser tarama farkındalıklarının değerlendirilmesi
Evaluation of cancer screening awareness of individuals with and without a history of cancer in their first degree relatives
HACER DEMİRKÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
OnkolojiHacettepe ÜniversitesiPrevantif Onkoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR MUTLU HAYRAN
- Birinci Derece Yakınında Kolorektal Kanser Olan Ve Olmayanlarda Kolorektal Kanser Tarama Programları, Kolon Koruyucu Beslenme ve Yaşam Stili Hakkında Bilgi Düzeyi Karşılaştırması
The Comparasion of The Knowledge Level of Individuals With and Without Colorectal Cancer Family History About Colorectal Canser Diagnosis, Screening Programmes, Colon Protective Diets and Life Style
MEHLİKE KALELİOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERKAN SARI
- Sigara kullanım öyküsü olan kanser tanılı hastaların akrabalarında sigara alışkanlığındaki değişiklikler
Changes in smoking habits of relatives of cancer-diagnosed patients with smoking background
MESUT BİRHAN DİNDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
OnkolojiEge ÜniversitesiMadde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENDER ŞENOL
- Kırk yaş ve üzeri kanser tanısı almamış bireylerin kansere ilişkin bilgi, tutum ve davranışları
The cancer knowledge, attitudes and behaviors of the people aged 40 and over and without cancer diagnosis
HAVVA MUMCU
Doktora
Türkçe
2014
Halk SağlığıErciyes ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEVZİYE ÇETİNKAYA