WELLBEING AS A DECISION MAKING CRITERION IN URBAN PARK DESIGN:Assessing Urban Parks on their Effect on User Wellbeing
KENTSEL PARK TASARIMDA KARAR VERME KRİTERİ OLARAK İYİ OLUŞ:Kentsel Parkların Kullanıcıların İyi Oluşuna Etkisi Üzerinden Değerlendirilmesi
- Tez No: 867087
- Danışmanlar: PROF. CATHARİNE WARD THOMPSON, PROF. DR. JOHN LEE, PROF. DR. MARK ROUNSEVELL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Davranışsal modelleme, Kent parkları, Kentsel yeşil alanlar, Kullanıcı modelleme, Psikolojik sağlık, Ruh sağlığı, Salutojenik tasarım, Sanal modelleme, Sayısal tasarım, İnsan doğa ilişkisi, Behavioral modelling, Urban parks, Urban green areas, User modelling, Psychological health, Mental health, Salutogenic design, Virtual modelling, Digital design, Human nature relations
- Yıl: 2024
- Dil: İngilizce
- Üniversite: The Unıversıty Of Edınburgh
- Enstitü: Yurtdışı Enstitü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Şehirlerdeki nüfusun artması ve doğal alanların azalmasıyla birlikte (Stigsdotter ve diğerleri, 2010), insanlar doğa ile bağlantılarını yitirmektedir. Modern insanın hareketsiz ve sağlıksız yaşam tarzı, kronik fiziksel ve psikolojik hastalıkların artmasında rol oynamaktadır (Bai ve diğerleri, 2012). Salutojenik faktörlerin değerinin kabul edilmesiyle birlikte (Ward Thompson, 2013), kentsel parklar, insanların iyi oluşunu (wellbeing) artırma potansiyelleri nedeniyle önem kazanmıştır. Doğanın insanların sağlığı ve iyi oluşu üzerindeki olumlu etkilerini ele alan birçok çalışma yapılmıştır (Hartig ve diğerleri, 2003; Maas ve diğerleri, 2006; Van den Berg ve diğerleri, 2010; Stigsdotter ve diğerleri, 2010). Ancak, farklı doğal alanların insanların zihinsel iyi oluşu üzerindeki etki düzeyinin değerlendirilmesine yeterince odaklanılmamıştır. Kentsel parkların peyzaj nitelikleri, farklı insanlar üzerinde aynı etkiyi göstermez. Farklı iyi oluş seviyelerindeki insanlar, aynı çevreye yönelik farklı algılara sahip olabilir ve aktiviteler için farklı psikolojik kapasitelere sahip olabilir, bu da kentsel parklarda farklı seçimler ve davranışlarla sonuçlanabilir. Dolayısıyla, kentsel parklardaki bazı özellikler bazı insanların iyi oluşu için değer katabilirken, diğer insanlar için bunaltıcı olabilir. Bu noktada, peyzaj nitelikleri ile farklı zihinsel durumdaki insanlar arasındaki ilişkiyi anlamak, kullanıcıların iyi oluşunu destekleyen kentsel parklar tasarlamak için son derece önemlidir. Yeşil alanların peyzaj nitelikleri ile insanların psikolojik durumları arasındaki ilişkiye dair bir bilgi birikimi bulunmaktadır. Diğer yandan, bu çalışmaların ana odak noktası, yüksek düzeyde stres etkisinden kurtulan insanlardır. Ancak, kentsel parkların insanların iyi oluşu üzerindeki etkisini anlamak için, peyzaj niteliklerinin farklı iyi oluş seviyelerine sahip insanlar üzerindeki etkisinin incelenmesi gerekmektedir. Ayrıca, bu alandaki çalışmalar genellikle, bir kentsel parkın genel etkisini incelemek yerine, farklı peyzaj niteliklerinin etkisini tekil olarak -veya sadece birkaçının birlikte etkisini- incelemektedir. Bu araştırma, kentsel parkların kullanıcıların iyi oluşunu artırma potansiyellerini değerlendirmek için bir model geliştirmeyi amaçlamaktadır. Böylece, farklı iyi oluş seviyelerindeki insanların iyi oluş seviyelerini artırma potansiyeli açısından kentsel parkları değerlendirmek mümkün olabilir. Bu amaç, aşağıdaki hedefler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir; kentsel parkların peyzaj niteliklerinin belirlenmesi, kentsel park kullanıcılarının belirlenmesi ve tahmin edilmesi, kullanıcıların davranışlarının ve kentsel parklardaki peyzaj nitelikleri ile etkileşimlerinin tahmin edilmesi, farklı peyzaj niteliklerinin çeşitli iyi oluş düzeylerindeki kullanıcıların ruh hallerine olan etkisinin belirlenmesi ve tahmin edilmesi. Deneysel alanlar için, Edinburgh'taki kentsel parklar, Edinburgh'un şehir yapısıyla bütünleşik uzun bir park tarihi olması ve dolayısıyla, çok çeşitli parklara sahip olması nedeniyle seçilmiştir. Bu çalışmada, öncelikle, kentsel park analiz çalışmaları (peyzaj nitelik analizi ve kullanıcı analizi) yürütülmüştür. Toplanan veriler, kentsel park kullanıcı özellikleri ile ziyaret edilen peyzaj nitelikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek için analiz edilmiştir. Kentsel park analiz çalışmaları, 2019'da (COVID-19 öncesi) yürütülmüş ve 2020'de (COVID-19 sırasında) tekrarlanmıştır, bu da iki yılın verilerinin karşılaştırmalı incelemesini mümkün kılmıştır. Bu, pandeminin park kullanımı üzerindeki etkisine dair anlayış geliştirilmesini sağlayabilir. Ayrıca, bu çalışmanın devamı, parkların zaman içindeki kullanımındaki değişiklikleri belirlemeye imkân verecektir. Kentsel park analizinden sonra, Edinburgh kentsel park kullanıcı anketi, insanların iyi oluşu, peyzaj nitelikleri ve kentsel parklardaki ruh hali (mood) değişimi arasındaki ilişkiyi belirlemek için yapılmış, ancak anket, kullanıcıların parklarla ilişkisini daha geniş bir perspektiften araştırmıştır. Anket sonuçlarına göre, parkları ziyaret etmeden önceki durumlarına kıyasla katılımcıların ortalama ruh hali, parkları ziyaret ettikten sonra önemli ölçüde artmıştır. Genel ruh halini artırmada, düşük iyi oluş düzeyine sahip insanlar için doğa (nature), açık alan (prospect) ve huzur (serene); düşük-orta iyi oluş düzeyine sahip olanlar için sosyal alan (social); orta iyi oluş düzeyine sahip olanlar için kültür (culture), tür çeşitliliği (rich in species) ve mekân (space); yüksek iyi oluş düzeyine sahip olanlar için ise etkinlik alanları (opportunity for activities) ve oyun alanları (playground) daha etkilidir. Bu anketin, gelecek yıllarda diğer şehirlerin de dahil edilmesiyle, peyzaj nitelikleri ile kullanıcı iyi oluşu arasındaki ilişkiye dair daha iyi bir anlayış sağlayabileceği düşünülmektedir. Veri toplama çalışmalarından sonra, modelleme çalışmaları yapılmıştır. Öncelikle, kentsel parkların kullanıcı gruplarını, Edinburgh kentsel park kullanıcılarının ortalama iyi oluş düzeylerini ve peyzaj niteliklerinin kullanıcıların ruh halleri üzerindeki etkilerini belirlemek için tahmine dayalı modelleme çalışmaları yapılmıştır. Ruh hali değişimi tahmin modelinin, peyzaj nitelikleri ile kullanıcıların psikolojik durumu arasındaki ilişkiye dair bilgi birikimine katkıda bulunacağına inanılmaktadır. Bunun ardından, davranış modelleme ve simülasyon çalışmaları yapılmıştır. Ajan Tabanlı Modelleme'nin (ABM), yaygın olarak yaya hareketlerinde ve kaçış senaryolarında uygulanmasından farklı olarak, parkların genel kullanımını belirlemek için kullanılması ile bu araştırmanın ABM literatürüne katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca, bu araştırma, ajanların soyutlama seviyesinde tahmine dayalı modelleme ile belirlenen kullanıcı gruplarının kullanılması bakımından da yenilikçidir. Bu çalışmada, kentsel parkların kullanıcıların iyi oluşu üzerindeki etkisini belirlemek için 'kentsel parkların iyi oluş değerlendirme modeli' geliştirilmiştir. Bu, peyzaj niteliklerinin belirlenmesi, kentsel park kullanıcılarının belirlenmesi, park kullanıcılarının peyzaj nitelikleri ile etkileşiminin belirlenmesi, peyzaj niteliklerinin ruh hali değişimi etkisinin belirlenmesi ve kentsel parkların genel ruh hali değişim etkisinin belirlenmesi adımlarını içeren bir metodolojik modeldir. Modelin geliştirilmesinden sonra, mevcut kentsel parkların ve kurgusal park tasarımlarının etkilerini karşılaştırılması ile modelin uygulanabilirliği incelenmiştir. Model analizi sonuçlarına göre, benzer boyutlarda ve park öğeleriyle benzer etkileşimlere sahip aynı peyzaj niteliklerini içeren parkların kullanıcıların ruh hali üzerinde benzer etkilere sahip olduğu görülmüştür. Bu, geliştirilen modelin kentsel parkların kullanıcılarının iyi oluşu üzerindeki etkisi açısından tutarlı sonuçlar sağlayabildiğini göstermektedir. Bu araştırmada geliştirilen 'kentsel parkların iyi oluş değerlendirme modeli'nin, parkların kullanıcılarının iyi oluşu üzerindeki genel etkilerini değerlendiren literatürdeki ilk model olduğu düşünülmektedir. Tasarımcılar ve araştırmacılar, modeldeki metodolojik adımları takip ederek kentsel parkların iyi oluş üzerindeki etkilerini değerlendirebilirler. Bunun yanında, bu model, bağımsız bir yazılım üretmek için geliştirilebilir. Kentsel parklar, kent insanlarının iyi oluşlarını koruma ve artırma konusunda kritik bir rol oynamaktadır. Dolayısıyla, kentsel parkların tasarımında iyi oluş bir karar verme faktörü olarak dikkate alınmalıdır. Bu araştırmanın, kullanıcıların iyi oluşunu artırmaya yardımcı olacak kentsel parklar tasarlanmasına katkıda bulunması ve bu alanda daha fazla çalışmaya öncülük etmesi umulmaktadır.
Özet (Çeviri)
With the increasing population in cities and the reduction of natural areas (Stigsdotter et al., 2010), people are losing their connection with nature. The sedentary and unhealthy lifestyle of modern people has an effect on increasing chronic physical and psychological diseases (Bai et al., 2012). With the acceptance of the value of salutogenic factors (Ward Thompson, 2013), urban parks have gained prominence for their potential role in increasing human wellbeing. Many studies have been conducted to address nature's positive effect on people's health and wellbeing (Hartig et al., 2003; Maas et al., 2006; Van den Berg et al., 2010; Stigsdotter et al., 2010). However, there is not enough focus on the assessment of different natural areas in terms of the degree of their effect on human mental wellbeing. The landscape qualities of urban parks do not have the same effect on different people. People with different wellbeing states can have different perceptions of the same environment and various psychological capacities in realising activities, resulting in different choices and behaviours in urban parks. Therefore, some features of urban parks may add value to human wellbeing for some people while they could be overwhelming for others. At this point, it is crucial to understand the relationship between the landscape qualities and people in different mental states in order to design urban parks that support the wellbeing of users. There is a body of knowledge on the relationship between landscape qualities of green spaces and people's psychological status. On the other hand, the main focus of these studies was on people recovering from a high level of stress. However, in order to understand the impact of urban parks on people's wellbeing, the effect of landscape qualities of urban parks on people with different wellbeing levels is necessary to be investigated. Besides, studies in this area mainly investigate the effect of different landscape qualities individually -or a few together-, but not the overall effect of an urban park. This research aims to develop a model to predict the effect of urban parks on the wellbeing of users. Thus, it could be possible to evaluate urban parks in terms of their potential to increase the wellbeing of people in different wellbeing states. This aim was achieved through the following objectives; determining the landscape qualities of urban parks; determining and predicting urban park users; predicting users' behaviours and their interaction with landscape qualities in urban parks; determining and predicting the effect of different landscape qualities on the moods of users with various wellbeing states. For experimental sites, urban parks in Edinburgh were chosen because of the city's long history of urban parks integrated with the city structure, resulting in a diverse range of parks. In this study, firstly, urban park analysis studies (landscape quality analysis and user analysis) were carried out. Collected data were analysed to determine the relationship between urban park user characteristics and visited landscape qualities. The urban park analysis studies were conducted in 2019 (before COVID-19) and repeated in 2020 (during COVID-19), which make it possible to conduct a comparative overview of two years' data. This could provide insights into the effect of a pandemic on the use of parks. Moreover, the continuation of this study will enable determining the change in the use of parks over time. After the urban park analysis, the Edinburgh urban park user survey was carried out mainly to determine the relationship between people's wellbeing, landscape qualities, and mood change in urban parks, although it explored the relationship of users with parks from a broader perspective. According to the survey results, it was seen that compared to before visiting parks, participants' average mood increased significantly after visiting parks. In increasing the overall moods, nature, prospect, and serene were more effective for people with lower wellbeing levels; social was for those with low-medium wellbeing levels; culture, rich in species, and space were for those with medium wellbeing levels; while opportunity for activities and playground were for those with high wellbeing levels. Continuation of this survey with the inclusion of other cities in the coming years can provide a better understanding of the relationship between landscape qualities and user wellbeing. After the data collection, modelling studies were carried out. Firstly, predictive modelling studies were conducted to determine the user groups of urban parks, the average wellbeing levels of Edinburgh urban park users, and the effect of landscape qualities on the moods of users based on their wellbeing levels. The mood change prediction model is believed to contribute to the knowledge of the relationship between landscape qualities and the users' psychological status. After that, behaviour modelling and simulation studies were carried out to determine people's interaction with landscape qualities in urban parks. With the use of Agent Based Modelling (ABM) to determine the general use of parks, unlike the trend of its use in pedestrian movements and escape scenarios, this research is believed to contribute to the ABM literature. It is also innovative in using agents at a level of abstraction based on the predicted user groups. The 'wellbeing assessment model of urban parks' was developed in this study to determine the effect of urban parks on the wellbeing of users. It is a methodological model that includes several steps; determination of the landscape qualities, determination of urban park users, determination of park users' interaction with the landscape qualities, determination of the mood change effect of landscape qualities, and the determination of the overall mood change effect of urban parks. After the development of the model, it was analysed to determine its applicability based on comparing the effects of existing urban parks and imaginary park designs. Based on model analysis results, it was seen that the parks with the same landscape qualities in similar sizes and similar interrelationships with park elements could provide similar effects on the mood of users. This shows that the model could provide consistent results in terms of the effect of urban parks on the wellbeing of users. The 'wellbeing assessment model of urban parks' generated in this research is thought to be the first model in the literature that evaluates the overall effects of parks on the wellbeing of users. By following the methodological steps in the model, the designers and researchers can evaluate the wellbeing effects of urban parks. This model could be developed further to generate stand-alone software. Urban parks have a crucial role in preserving and enhancing urban people's wellbeing. Therefore, in designing urban parks, wellbeing should be taken into consideration as a deciding factor. It is hoped that this research will contribute to designing urban parks that will help enhance users' wellbeing, and lead to more studies in this field.
Benzer Tezler
- Yeşil alan kullanıcılarının memnuniyetlerinin değerlendirilmesi: Beşiktaş İlçesi örneği
Başlık çevirisi yok
FERDA ONAT
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE BERKÖZ
- Bir çokkatlı yapının betonarme ve betonarme çekirdekli kompozit çözümünün karşılaştırılması
Description of the theme
KEREM PEKER
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEVFİK SENO ARDA
- Sustainable park model: A qualitative approach in sustainability assessment of parks
Sürdürülebilir park modeli: Parkların sürdürülebilirliklerinin değerlendirmesi için niteliksel bir yaklaşım
MELODY SAFARKHANI
Doktora
İngilizce
2023
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED ALİ ÖRNEK
- A framework for socially sustainable urban transformation: Sulukule case study
Sosyal açıdan sürdürülebilir kentsel dönüşüm için bir çerçeve: Sulukule örneği
RUKEN HAZAL DİLLİ DURAND
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİME TEZER
- Sosyoekonomik etki değerlendirme çalışmalarında yeni bir yaklaşım
Başlık çevirisi yok
BABE CEBECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İ. ETHEM GÖNENÇ