Türkçe üzüntü eylemlerinin sözcük profilleri ve Halk Türküleri'nde üzüntü kavramının metaforik profilinin incelemesi: Derlem Çıkışlı Bir Yaklaşım
Analysing lexical profiles of Turkish sadness verbs and metaphorical profile of sadness concept in Folk Songs: A corpus-driven Approach
- Tez No: 902388
- Danışmanlar: PROF. DR. IŞIL ÖZYILDIRIM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, üzül-, hüzünlen-, dertlen-, kederlen- ve tasalan- gibi beş Türkçe üzüntüyle ilişkili fiilin Türkçe Ulusal Derlemi (TNC) üzerindeki eşdizimleri, dilbilgisel eşdizimleri, anlamsal tercihleri ve anlamsal ezgilerini“genişletilmiş sözcüksel birimler modeli”ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bu fiiller arasındaki ince anlam farklılıklarını ortaya koyarak her birinin üzüntünün farklı yönlerini nasıl ifade ettiğini ve duygu literatüründeki bilişsel değerlendirme kalıplarıyla nasıl uyum sağladığını göstermektedir. İkinci olarak, üzüntü duygusunun Türk halk şarkılarındaki kavramsal metafor ve metonimi profilleri incelenmiştir. Böylece üzüntü, genel dil kullanımında ve kültürel olarak özgün bir bağlamda ele alınarak kapsamlı bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Derlem odaklı çalışmada, fiil tabanlı eşdizimliler ve bilişsel kalıplar, psikolojik, fizyolojik, davranışsal ve bilişsel unsurlarla ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Halk şarkısı sözleri, ilgili literatürde belirlenen kategorilere göre incelenmiş ve Türk kültürüne özgü üzüntü kavramsallaştırmaları ve bunların ardındaki bilişsel mekanizmalar ortaya çıkarılmıştır. Sözcüksel profilleme çalışması, Türkçedeki bu eş anlamlı olarak listelenen fiiller arasındaki ince farkları, dilin ifade gücünü artırmadaki rollerini vurgulamaktadır. Ayrıca, halk şarkılarındaki metaforik analizler, üzüntünün kültürel kodlarını ve fizyolojik-psikolojik çağrışımlarını ortaya koyarak, bu duygunun iç organları yıpratan“aşırı sıcak”bir olgu olarak tasvir edildiğini göstermiştir. Sözcüksel birimlerdeki üzüntüden farklı olarak, halk şarkılarında daha yoğun bir üzüntü kavramsallaştırmasına yer verildiği belirlenmiştir. Bu araştırma, Türkçedeki üzüntü kavramına dair kapsamlı bir anlayış sunarak hem sözcüksel anlambilime hem de kültürel duygusal ifade çalışmalarına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to analyse the lexical profiles of five Turkish sadness-related verbs—üzül-, hüzünlen-, dertlen-, kederlen-, and tasalan—by examining their collocations, colligations, semantic preferences, and prosodies within the Turkish National Corpus (TNC) through the“extended lexical units model.”By identifying the nuanced distinctions among these verbs, this study reveals how each one encapsulates unique aspects of sadness, aligning them with cognitive evaluation patterns in emotion literature. A secondary aim is to explore the conceptual metaphor and metonymy profiles of sadness in Turkish folk songs, thus investigating sadness both in general language use and within a culturally specific register. Concordance analysis in the corpus-driven study uncovered verb-specific collocates and cognitive patterns that reflect sadness as an affective state, linking these to multidisciplinary insights into psychological, physiological, behavioural, and cognitive factors. The folk song lyrics were analysed based on established literature categories, revealing Turkish cultural perspectives on sadness and its cognitive underpinnings. Through lexical profiling, the study highlights the subtle yet significant differences among these synonymously listed verbs, showing their distinctive roles in enhancing expressive range in Turkish. Additionally, metaphorical analyses of sadness in folk lyrics reveal cultural codes, physiological and psychological associations, with sadness depicted as an“extremely hot”phenomenon that disrupts internal organs. Unlike sadness in lexical units, folk songs tend to conceptualize a heightened, more intense sadness. This research provides a comprehensive understanding of the concept of sadness in Turkish, contributing both to lexical semantics and to broader cultural studies on emotion expression in language.
Benzer Tezler
- Ovulasyon indüksiyonu tedavisinde folliküler gelişimin ultrasonografik takibi
Başlık çevirisi yok
MERİH BAYRAM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Kadın Hastalıkları ve DoğumGazi ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜLAZIM YILDIRIM
- Bir ilaç fabrikasında personel gereksinmesinin belirmesi seçilmesi ve elde tutulmasına yönelik bir uygulama çalışması
Başlık çevirisi yok
EMİNE BOZBAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
İşletmeİstanbul ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞRAY KAYNAK
- Çimentonun sertleşmesi üzerinde kimyasal komponentlerin etkisi
Başlık çevirisi yok
NACİYE TÜRKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU