15 yüzyıl İstanbul yiyecek ve içecek işletmeleri
15 century food and beverage establishments in Istanbul
- Tez No: 935162
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZGİ DEMİR ÖZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kapadokya Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1453 yılında İstanbul'un Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olarak ilan edilmesi, şehrin yalnızca siyasi ve askeri yapısında değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarında da köklü bir yeniden şekillenmeyi beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, 15. yüzyıl Osmanlı İstanbul'undaki yiyecek ve içecek işletmelerinin yapısını, hizmet ettikleri sosyal grupları, kullanılan ürünleri ve üretim ile hizmet süreçlerinde uygulanan yöntemleri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel bir yöntem benimsenmiş, tarihsel araştırma deseni doğrultusunda veri toplama sürecinde doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışmada döneme ait arşiv belgeleri, kadı sicilleri, vakfiye kayıtları ve seyyahların anlatımları birincil kaynaklar olarak ele alınmış; dönemin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısını inceleyen akademik çalışmalar ise ikincil kaynaklar olarak kullanılmıştır. Bu kaynaklar temelinde gerçekleştirilen analizler, dönemin yemek kültürüne yönelik tarihsel bir çözümleme sunmayı hedeflemiştir. Çalışmanın kapsamı, İstanbul'un fethinden sonraki yiyecek-içecek işletmeleriyle sınırlandırılmıştır. Araştırmanın zaman ve içerik bağlamındaki sınırlılıkları, yalnızca 15. yüzyıla odaklanılması ve döneme ait belgelerin erişimindeki teknik zorluklardan kaynaklanmıştır. Elde edilen bulgular, saray ve halk mutfağı arasındaki karşılıklı etkileşimi anlamlandırmaya yönelik değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, Osmanlı esnaf örgütlenmesinin gıda üretimi ve hizmet sunumuna dair sıkı denetimler uyguladığı belirlenmiştir. Yiyecek ve içecek işletmeleri, fiziksel ve mekânsal yapılanmalarının yanı sıra menülerdeki ürün çeşitliliği, kullanılan malzemeler ve pişirme teknikleri üzerinden değerlendirilmiştir. İncelemeler, saray ve halk mutfağı arasındaki ilişkileri, esnaf loncalarının bu bağlamdaki işlevlerini ve söz konusu yapıların Osmanlı ekonomik sistemi içerisindeki yerini detaylı bir biçimde irdelemiştir. Ayrıca, aşçıların etnik kökenleri, meslekî kimliklerinin oluşumunda etkili kültürel referanslar ve İstanbul'daki dağılım alanları da analizin bir parçası olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak elde edilen veriler, sadece 15. yüzyıl mutfak kültürüne ilişkin değil, aynı zamanda dönemin toplumsal yapısı, kentleşme süreçleri ve Osmanlı'nın merkeziyetçi idari sistemindeki ekonomik denetim mekanizmalarına dair kapsamlı bir çerçeve çizmiştir. Bu araştırma, tarihsel bir mutfak kültürü analizi sunmanın ötesinde, günümüz gastronomi politikaları, şehir planlaması ve yerel yönetim pratikleri açısından da döneme dayalı ilham verici bir model niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The conquest of Istanbul in 1453 and its establishment as the capital of the Ottoman Empire initiated a profound transformation in the city's political and military institutions, as well as its social, economic, and cultural structures. This study investigates the organization and characteristics of food and beverage establishments in 15th-century Ottoman Istanbul. It focuses on the types of consumers they served, the ingredients they utilized, and the methods employed in food production and service. A qualitative research approach was adopted, structured around a historical research design. Document analysis was used as the main data collection technique, drawing upon primary sources such as archival records, court documents, foundation charters, and travelogues, alongside secondary sources including scholarly works related to the era's socio-economic and cultural context. The scope of the research is limited to food and beverage establishments that became institutionalized after the conquest of the city. Both temporal and thematic boundaries were shaped by the focus on the 15th century and the technical difficulties associated with accessing original documentation. The findings reveal a reciprocal culinary relationship between the palace and the public, and highlight the regulatory role of the Ottoman guild system in standardizing food production and service practices. Establishments are examined in terms of their architectural organization, menu diversity, ingredients, and culinary techniques. The study further explores the functions of guilds, the economic roles of these venues, and the ethnic, geographic, and cultural backgrounds of the cooks working in the city. Ultimately, the research sheds light on the culinary dynamics of the 15th century while offering insights into broader themes of social hierarchy, urban development, and centralized economic management. It also provides a historical framework relevant to contemporary gastronomy, urban planning, and policy-making.
Benzer Tezler
- Cam ve plastik seraların sonbahar domates üretimi yönünden karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
ERGUN DURAN
- Bazı yer ve sırık fasulye çeşitlerinde optimal melezleme şartlarının tespiti üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
TÜRKAN KOÇLU
- Kuyruk modelleri ve analizi üzerine bir uygulama
Başlık çevirisi yok
DİDEM ÖZPULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İstatistikEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİKRET İKİZ
- İlkokul çağı erkek çocuklarında inmemiş testis anomalisi ve insidansı
The anomaly and incidence of cryptorchidism in primary school boys
SERDAR SEZGİN
- Süt formüllerinin tüketim uygulamaları ve süt formüllerinin C vitamini içeriği ile pH değerleri
Başlık çevirisi yok
GÖNÜL VAROL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Besin Hijyeni ve Teknolojisiİstanbul ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜRKAN KUTLUAY