Bayesçi akıl yürütme ile ilgili bilişsel kusurların tanım ve sınırları üzerine
On the definition an limits of cognitive biases related to bayesian reasoning
- Tez No: 936824
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM ENİS SINIKSARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Ekonomi, Psikoloji, Business Administration, Economics, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, belirsizlik ve sınırlı bilgi işleme kapasitesi altında karar verme sürecinde karar vericilerin, alternatifleri değerlendirmesi ve belirsizliği azaltması için bir sistematik sunan Bayesçi Akıl Yürütme (BAY) ve bu kapsamda karşılaşılan sorunları,“İnsanlar tutarlı olasılık değerlendirmeleri yapabiliyorlar mı?”sorusuna cevap vermeye çalışarak ortaya koymaktadır. Çalışmada olasılık yargılarına ulaşırken karşılaşılan hatalar incelenmiş ve üç deney tasarlanarak bu hataların sınırları araştırılmıştır. İlk deneyde problemde verilen bilginin miktarı ve sunuş biçiminin BAY performansına etkisi, ikinci ve üçüncü deneylerde ise BAY problemlerindeki parametrelerin etkisi incelenmiştir. Çalışma, BAY kusurlarının varlığına ve bu kusurların sınırlarına dair yeni içgörüler sunmayı amaçlamaktadır. Sonuçlar, bireylerin olasılık değerlendirmelerinde karşılaştıkları bilişsel kusurların sınırlarını çizerken, bu alanda yapılacak gelecekteki çalışmalar için de önerilerde bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis explores decision-making processes under uncertainty and limited information processing capacity, focusing on how decision-makers evaluate alternatives and reduce uncertainty through a framework provided by Bayesian Reasoning (BR). The study addresses the question,“Are individuals capable of making consistent probabilistic judgments?”by examining the challenges and limitations encountered in this context. The research investigates errors in probabilistic reasoning, and three experiments were designed to analyze the boundaries of these errors. The first experiment evaluates the impact of the quantity and presentation format of information on BR performance, while the second and third experiments examine the effects of parameters within BR problems. This study aims to provide new insights into the existence and boundaries of BR-related errors. The findings outline the cognitive biases individuals face in probabilistic judgments and offer suggestions for future research in this area.
Benzer Tezler
- BAYESIAN INFERENCE FRAMEWORKS FOR LLM ACTIVATION SPACE OPTIMIZATION: A STEIN VARIATIONAL AND PARAMETRIC APPROACH
BÜYÜK DİL MODELİ AKTİVASYON UZAYI OPTİMİZASYONU İÇİN BAYESÇİ ÇIKARIM YAPILARI: STEIN VARYASYONEL VE PARAMETRİK BİR YAKLAŞIM
AYTAÇ KASIMOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiMekatronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. MUSTAFA DOĞAN
- Evaluating performance of large language models in bluff-based card games: A comparative study
Blöf temelli kart oyunlarında büyük dil modeline ait performans değerlendirilmesi: Karşılaştırmalı bir çalışma
İREM ŞALK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. SANEM SARIEL UZER
- Bayesci grafik modelleri
Bayesian graphical models
ÖZGÜR TUĞRUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
İstatistikHacettepe Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. F. GÜL ERGÜN
- Bayesci tahmin için ardışık Monte Carlo örnekleme yöntemleri
Sequential Monte Carlo sampling methods for Bayesian estimation
GÜLER KOÇBERBER
- Bayesci vektör otoregresyon modeller ve Türkiye'de enflasyon üzerine bir uygulama
Bayesian vector autoregression models and an application on inflation in Turkey
ELİF ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
İstatistikMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FUNDA SEZGİN