إعجاز القرآن للإمام أبي رشيد سعيد بن محمد النيسابوري (ت. 440هـ): دراسةً وتحقيقاً
İmam Ebu Raşid Said bin Muhammed en-Naysaburi'nin (ö. 440 H.)“Kur'an Mucizesi”: Bir inceleme ve araştırma
- Tez No: 940716
- Danışmanlar: PROF. DR. SÜLEYMAN PAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Din, Religion
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İmam Ebû Reşîd Saʿîd b. Muḥammed en-Nîsâbûrî'ye (ö. 440/1048) ait İʿcâzü'l-Ḳurʾân adlı yazma eserin tahkik ve incelemesini konu edinmektedir. Eser, Muʿtezilî literatürden günümüze ulaşan az sayıdaki kaynak arasında yer almakta olup, Muʿtezile'nin bazı görüşlerini ve eserlerini aktarmasının yanı sıra belâgat, tenkit, tefsir ve dil ilimlerine dair çeşitli meseleleri de ihtiva etmektedir. Eserin önemi, bir taraftan farklı fırkaların iddialarına ve mülhidlerin itirazlarına cevap vermesinden, diğer taraftan ise bu alanda kaleme alınmış en erken eserlerden biri olmasından kaynaklanmaktadır. Nitekim eser, Ebû'l-Ḥasen er-Rummânî'nin (ö. 384/994) en-Nüket fî İʿcâzi'l-Ḳurʾân'ı ile Bâkıllânî'nin (ö. 403/1013) İʿcâzü'l-Ḳurʾân adlı eserleriyle aynı ilmî gelenek içerisinde değerlendirilmektedir. Araştırmada yazma eserlerin tahkikinde kullanılan ilmî yöntem esas alınmıştır. Müellifin hayatı ve ilmî kişiliğinin incelenmesinde ise tarihî-betimleyici yöntem uygulanmıştır. Eserin müellife aidiyeti ortaya konulduktan ve müellifin takip ettiği yöntem incelendikten sonra araştırmada birtakım önemli sonuçlara ulaşılmıştır. Bunların başında, Nîsâbûrî'nin ilmî şahsiyetinin ve çok yönlü bilgi birikiminin eserine açık biçimde yansıdığı tespiti gelmektedir. Müellif tefsir, kıraat, Ulûmü'l-Ḳurʾân, dil, nahiv, sarf, kelâm ve tevhid gibi birçok alanda derin birikime sahip olup, bu ilmî yetkinliği eserlerinde açıkça görülmektedir. Ayrıca çok sayıdaki telifi ve Kaḍı'l-Kudât'ın vefatından sonra ilmî meclisinde kendisini halef olarak tayin etmesi de onun ilmî otoritesini göstermektedir. Ebû Reşîd'in İʿcâzü'l-Ḳurʾân adlı eseri, Kur'an'ın iʿcâzı alanında temel kaynaklardan biri olarak kabul edilmektedir. Eser, Câḥıẓ'ın Naẓmü'l-Ḳurʾân'ı, Muḥammed b. Yezîd elVâsiṭî'nin (ö. 306/918) aynı alandaki çalışması ve Muʿtezilî âlim İbnü'l-İḫşîd'in eseri gibi önemli teliflerin ortaya çıktığı ilmî ortamda kaleme alınmıştır. Bu eserler, daha sonra Cürcânî tarafından geliştirilecek olan naẓm nazariyesinin fikrî temellerini oluşturan ilk örnekler arasında değerlendirilmektedir. Nîsâbûrî eserinde Kur'an'a yönelik çeşitli şüphe ve itirazları ele almış, bunlara güçlü ilmî cevaplar vermiştir. Ayrıca ṣırfe teorisini ayrıntılı biçimde tartışmış bu konudaki değerlendirmelerini hocası Kaḍı'l-Kudât'tan naklettiği görüşler üzerine inşa etmiş, hatta kendi ifadesine göre bu teoriyi eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmiştir . Sonuç olarak, kendisi ve hocası ṣırfenin varlığını kabul etmekle birlikte, Kureyş ve Arap Yarımadası'ndaki diğer Arapların, kendilerine yöneltilen meydan okumaya rağmen Kur'an'ın benzerini ortaya koymaktan fiilen aciz kaldıkları sonucuna ulaşmışlardır. Müellif görüşlerini sağlam ilmî bir üslupla, delil ve burhanlarla destekleyerek ortaya koymuştur. İʿcâzü'l-Ḳurʾân'da kelâm, tefsir, dil ve edebiyat başta olmak üzere farklı alanlara ait otuzdan fazla kaynaktan yararlanmıştır. Bunlar arasında günümüze ulaşmamış olan İbnü'r-Râvendî'nin et-Tâc'ı ile İbnü'l-Ḫayyâṭ'ın Naḳḍü'z-Zümurrüde'si gibi eserler de bulunmaktadır. Bu durum, eserin tarihî kaynak değeri açısından önemini daha da artırmaktadır. Eser ayrıca, müellifin meseleleri soru-cevap yöntemiyle ele alması, itirazları sistematik biçimde tartışması ve tercihlerini dil âlimlerinin görüşleri, belâgat ilkeleri, özellikle meʿânî ilmi ile takdîm-teʾhîr gibi ince retorik unsurlar çerçevesinde temellendirmesi bakımından dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on studying and authenticating the manuscript of“I'jaz al-Qur'an”by Imam Abu Rashid Said bin Muhammad al-Nisaburi (d. 440 AH). This work is one of the few surviving texts from the Mu'tazilite heritage, offering insights into some of their views and mentioning their books. It also encompasses diverse rhetorical, critical, interpretative, and linguistic discussions. Its significance lies in its refutation of the claims made by various sects and the arguments of atheists. The book also holds particular importance due to its early temporal context, being among the first works composed in this field, similar to Abu al-Hasan al-Rummani's (d. 384 AH)“Al-Nukat”and AlBaqillani's (d. 403 AH)“I'jaz al-Qur'an.”The researcher employed a scientific methodology for manuscript authentication and a descriptive historical approach when studying the biographical and scientific life of Imam al-Nisaburi . After establishing the book's attribution to its author and examining the author's methodology within it, the study yielded several conclusions. Among them is the confirmation of Nisaburi 's distinguished scholarly standing, which is clearly evident in his book. This work demonstrates the breadth of his knowledge, as he combined various disciplines including Tafsir (exegesis), Qira'at (readings of the Qur'an), Qur'anic sciences, language, Nahw (grammar), Sarf (morphology), Kalam (theology), and Tawhid (monotheism). His standing is further highlighted by his numerous writings and the praise bestowed upon him by the Qadi al-Qudat (Chief Justice), who chose him as his successor in his council after his death. Moreover, Imam Abu Rashid's“I'jaz al-Qur'an”is considered an authentic source in the science of Qur'anic inimitability (I'jaz). This book emerged within a historical context that witnessed the appearance of other important works in this field, such as Al-Jahiz's“Nazm al-Qur'an,”Muhammad ibn Yazid al-Wasiti (d. 306 AH), and Ibn al-Akhshid al- Mu'tazili's book. All these works are considered the nucleus of Al-Jurjani's theory of Nazm (coherence), which later significantly influenced the content of the science of Qur'anic inimitability. In his book, Nisaburi addressed many misconceptions about the Qur'an and provided strong rebuttals. He also delved into the issue of“Sarfa”(diversion), basing his opinion on new insights derived from his teacher, the Qadi al-Qudat. Indeed, according to his own description, he was one of those who doubted this issue (if it were true). Nisaburi , along with his teacher, concluded that the issue of Sarfa exists, but Quraish and those with them in the Arabian Peninsula were incapable of challenging the Holy Qur'an despite their repeated defiance. The author presented his views in a solid scholarly manner, supporting them with necessary arguments and proofs. Nisaburi relied on a diverse and rich array of sources in his“I'jaz al-Qur'an”book, exceeding thirty sources across various disciplines. It is worth noting that some of these sources are currently lost, such as Ibn al-Rawandi's“Al-Taj”and Ibn al-Khayyat's“Naqd al-Zumurruda,”which further enhances the historical value of Nisaburi 's work. Nisaburi 's“I'jaz al-Qur'an”is distinguished by its richness in objections and preferences that the author presents in the form of questions, which he then answers. In his responses, he relied on what was reported by linguists and literary scholars, or through the science of meanings (Ma'ani) and the secrets of pre- and post-positioning, among other precise rhetorical and linguistic methods.
Benzer Tezler
- الإعجاز التشريعي في آيات نداء المؤمنين في القرآن الكريم (دراسة تحليلية مقارنة)
Kuran-ı Kerimde Müminlerin Nida Ayetlerinde Şeriat Mucizesi(Karşılaştırmalı Analitik Çalışma)
BASHIR AHESSEN MOHAMED ALHASHIMI
Doktora
Arapça
2018
Sıdı Mohamed Ben Abdellah UnıversıtyTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- منهج مصطفى مسلم في إعجاز القران الكريمدراسة تحليلية
Mustafa Müslim'in İ'câzu'l-Kur'ân'a yaklaşımı
AMIRA ALRAJEH
- أسلوب الالتفات في سياقات الإعجاز البلاغي في القرآن الكريم أمثلة ونماذج قرآنيّة
Kur'ân-ı Kerim'de belâgat bakımından i'câz bağlamında iltifat üslubu (Kur'ânî örnek ve misaller) / Compliment style in the context of rhetoric ijaz in the Holy Quran (Quran examples and examples)
HASAN MAHMUTOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Süleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- تعليم البلاغة لغير الناطقين بالعربية بغرض معرفة الإعجاز البياني في القرآن الكريم
Yabancılara Arap dili belagatının öğretimi: Kuran-ı Kerim'in edebi yönü bağlamında
AMMAR ELNEŞİF
- جماليات التناسب الصوتي والجرس الموسيقي في القرآن الكريم
Kerim'de Musiki Ritim ve Ses Uyumu Güzellikleri
İMAD ALDİN DAHDOUH