Fiziksel engelli kadınlara sağlık inanç modeline dayalı verilen eğitim programının kadınlarda sık görülen kanserlerin farkındalıklarına sağlık inançlarına ve tarama davranışlarına etkisi
The impact of a health belief model based educational program on awareness, health beliefs and screening behaviors related to common cancers among women with physical disabilities
- Tez No: 944147
- Danışmanlar: PROF. DR. BİRGÜL ÖZKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Fiziksel engelli kadınlar, Sağlık İnanç Modeli, kadın kanserleri, farkındalık eğitimi, tarama davranışları, Bedensel engelliler, Meme kanseri, Physically disabled women, Health Belief Model, female cancers, awareness education, screening behaviors, Physical handicappeds
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma 18-65 yaş arasındaki fiziksel engelli kadınlara Sağlık İnanç Modeli'ne dayalı olarak verilen eğitim programının, kadınlarda sık görülen kanserlerin farkındalıklarına, sağlık inançlarına ve kanser tarama davranışlarına olan etkisini belirlemek amacı ile yapılmıştır. Araştırma, ön test-son test tasarımına sahip, randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak yürütülmüştür. Araştırma, Ankara ilinin farklı ilçelerindeki belediyelerden hizmet alan veya farklı engelli derneklerine üye olan fiziksel e Ağustos 2023 tarihleri arasında araştırma kriterlerine uyan 49 fiziksel engelli kadın (müdahale 1 grubu: 30, müdahale grubu: 19) ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılan kadınlar, randomizasyon yöntemi kullanılarak müdahale 1 ve müdahale 2 gruplarına dağıtılmıştır. Müdahale 1 grubuna 4 ev ziyareti, 2 görüntülü sosyal etkileşim, danışmanlık, eğitim materyalleri, takvim magnet, tematik hediyeler verilmiş; Müdahale 2 grubuna ise standart eğitim, 2 defa SMS hatırlatması ve 3 ev ziyareti uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Champion Meme Kanseri ve Taramalarına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, Jinekolojik Kanserler Farkındalık Ölçeği, Rahim Ağzı Kanseri ve Pap-Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde sayı, ortalama, yüzde, standart sapma, Mann Whitney U testi, eşli örnekler t testi, Wilcoxon testi, Pearson kikare testi, yates düzeltmesi ve Fisher's exact testleri, katılımcıların Kendi Kendine Meme Muayenesi, Kendi Kendine Vulva Muayenesi, Mamografi ve Pap-Smear yaptırma durumlarını etkileyen faktörlerin belirlenebilmesi amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 alınmıştır. Müdahale 1 ve müdahale 2 gruplarında program öncesi Jinekolojik Kanserler Farkındalık Ölçeği Ön Test puan ortalamaları iki grup arasında benzerdi (p>0,05). Son Testte, müdahale 1 grubunda anlamlı fark saptandı (p<0,001). Champion Meme Kanseri ve Taramalarına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği Kendi Kendine Meme Muayenesi engeller alt boyutu Ön Testte benzer düzeydeydi (p>0,05). Son Testte, müdahale 1 grubunda anlamlı düşüş gözlendi (p<0,001). Champion Meme Kanseri ve Taramalarına İlişkin Sağlık İnanç Modeli Ölçeği Mamografi engeller alt boyutu Ön Testte gruplar arasında fark yoktu (p>0,05). Son Testte, müdahale 1 grubunda anlamlı azalma görüldü (p<0,001). Rahim Ağzı Kanseri ve Pap-Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyutları Pap Smear yarar ve motivasyon, Pap Smear engeller, Rahim ağzı kanseri duyarlılık ve sağlık motivasyonu alt boyutlarında Ön Test ve Son Test puan ortalamaları arasında fark olduğu tespit edilmişken (p<0,05), standart eğitim verilen müdahale 2 grubunda Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği alt boyutlarında Ön Test ve Son Test ortalama değerler arasında fark olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Son test ölçümlerinde fiziksel engelli kadınların Kendi Kendine Meme Muayenesi, Klinik Meme Muayenesi, Kendi Kendine Vulva Muayenesi yapma, Mamografi çektirme, kadın doğum uzmanına muayene olma durumu ve Pap Smear testi yaptırma durumları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur(p<0,001). Yaşın mamografi çektirme olasılığını 7,47 kat artırdığı, Müdahale 1 grubunda olmanın mamografi yaptırma ihtimalini 250 kat, Kendi Kendine Vulva Muayenesi yapma ihtimalini 28,57 kat artırdığı belirlendi (p<0,005). Müdahale 1 grubunda smear/HPV testi yaptırma olasılığı 29,41 kat, evli kadınlarda ise 22,22 kat daha fazlaydı (p<0,005). Araştırmada, Sağlık İnanç Modeli'ne dayalı yapılandırılmış eğitim programı, fiziksel engelli kadınların kadınlarda sık görülen kanserlere yönelik farkındalık ve tarama davranışlarını anlamlı düzeyde artırmıştır. Kanser taramalarında engelli kadınlara yönelik sürdürülebilir ve bütüncül eğitim programlarının yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The İmpact of A Health Belief Model Based Educational Program On Awareness, Health Beliefs and Screening Behaviors Related to Common Cancers Among Women with Physical Disabilities This study aimed to evaluate the effect of a Health Belief Model (HBM)-based education program on the awareness, health beliefs, and screening behaviors regarding common female cancers among women with physical disabilities aged 18–65. The research was conducted as a randomized controlled experimental study with a pretest-posttest design. The study was carried out between January and August 2023 with 49 physically disabled women (intervention group 1: n=30, intervention group 2: n=19) who were recruited from municipalities or disability associations in various districts of Ankara. Participants were randomly assigned to intervention groups 1 and 2. Intervention group 1 received four home visits, two video-based social interactions, counseling, educational materials, calendar magnets, and thematic gifts. Intervention group 2 received standard education, two SMS reminders, and three home visits. Data collection tools included the Introductory Information Form, Champion's Health Belief Model Scale for Breast Cancer Screening, Gynecological Cancer Awareness Scale, and Health Belief Model Scale for Cervical Cancer and Pap Smear Test. Statistical analyses included frequency, mean, percentage, standard deviation, Mann-Whitney U test, paired samples t-test, Wilcoxon test, Pearson chi-square, Yates correction, Fisher's exact test, and regression analysis to identify factors affecting breast self-examination (BSE), mammography, and Pap smear behaviors. The significance level was set at p<0.05. There was no significant difference between groups in pretest scores of the Gynecological Cancer Awareness Scale (p>0.05), while posttest scores were significantly higher in intervention group 1 (p<0.001). In the Champion scale, BSE and mammography barriers subscales showed significant reductions in posttest scores only in intervention group 1 (p<0.001). Significant improvements were observed in all subscales of the Pap smear-related Health Belief Model Scale in intervention group 1 (p<0.05), while no significant changes were found in intervention group 2 (p>0.05). In posttest measurements, significant differences were found between groups in BSE, clinical breast examination, vulva self-examination, mammography, gynecological examination, and Pap smear test uptake (p<0.001). Regression analysis showed that age increased the likelihood of mammography by 7.47 times, being in intervention group 1 increased mammography uptake by 250 times and vulva self-examination by 28.57 times. The likelihood of having a smear/HPV test was 29.41 times higher in intervention group 1 and 22.22 times higher among married women (p<0.005). In conclusion, the structured education program based on the HBM significantly improved awareness and screening behaviors for common female cancers among physically disabled women. It is recommended to expand sustainable and holistic cancer education programs tailored to the needs of disabled women.
Benzer Tezler
- HPV DNA (+) kadınların sağlık inanç modeli'ne göre izlem sürecindeki deneyimleri: Nitel bir çalışma
The experiences of HPVDNA (+) women in the follow-up process according to health belief model: A qualitative study
SEMRA ELMAS
Doktora
Türkçe
2019
Ege ÜniversitesiKadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
- Engelli bireylerin maneviyat algıları üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on perceptions of spirituality of persons with disabilities
TUĞBA ALTUNTAŞ
- Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran kişilerin egzersiz yapma durumlarının sağlıklı olma inancına etkisi
The effect of exercise status of people applying to Family Medicine Polyclinic on being healthy beli̇ef
GAMZE SEÇİL ERGİN
- Fiziksel engelli kadınların prekonsepsiyonel dönem sağlık davranışları ile sağlık hizmetlerine erişim durumlarının belirlenmesi
Determination of preconceptional period health behaviors and access to health services of physically disabled woman
YAĞMUR ÖZDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık Bilimleri ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
