Otizm dostu dış mekan tasarım ölçütlerinin belirlenmesi: Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri örneği
Determining autism-friendly outdoor design criteria: example of special education and rehabilitation centers
- Tez No: 944194
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE İLKDEN TAZEBAY ALLIBE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Peyzaj mimarlığı, Peyzaj tasarımı, Landscape architecture, Landscape design
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocukların dış mekân deneyimleme durumlarını ve gereksinimlerini belirleyerek, otizm dostu dış mekân tasarım ölçütlerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu kapsamda, Türkiye'deki özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri örneğinde dört aşamalı bir yöntem izlenmiştir. İlk olarak, OSB-mekân ilişkisini incelemek üzere sistematik bir literatür taraması yapılmış ve 22 anahtar kelime, dokuz temel ölçüt altında sınıflandırılmıştır. İkinci ve üçüncü aşamalarda, araştırma örneklemini oluşturan OSB'li çocukların eğitim gördüğü özel eğitim okullarında ebeveynler, eğitimciler ile; ayrıca alanında uzman öğretim görevlileri ile veri toplama süreçleri yürütülmüştür. Ebeveynlere açık uçlu sorular içeren sözlü görüşmeler uygulanırken, eğitimci ve uzmanlara hem Likert tipi ölçekli sorular hem de açık uçlu sorular içeren yarı yapılandırılmış sözlü görüşme formları yöneltilmiştir. Elde edilen nitel veriler içerik analizi ile değerlendirilirken, Likert tipi soru yanıtları normal dağılım göstermediği için Mann-Whitney U testi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, 8 başlık altında düzenlenen dış mekân tasarım ölçütleri geliştirilmiştir. Bu ölçütler; güvenlik, oran ve proksemi, duyusal uyaranlardan kaçış, duyusal mekân zonu, sosyalleşme, anlaşılır ve basit mekânsal dizilim ve öngörülebilirlik, yön bulma ve sirkülasyon ile geçiş zonlarıdır. Son olarak, bu ölçütler kapsamında bir ihtiyaç-etkinlik-mekân listesi oluşturulmuş ve OSB'li çocukların aşırı ve az duyarlı olma durumları dikkate alınarak alternatifler sunan örnek bir dış mekân tasarımı gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, özellikle ebeveyn, eğitimci ve uzman görüşleriyle desteklenen bu ölçütler sayesinde, OSB'li çocukların dış mekânlarda daha sağlıklı, güvenli ve anlamlı deneyimler yaşamaları için kapsamlı ve uygulanabilir bir rehber niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study aims to determine the outdoor experience and needs of children with Autism Spectrum Disorder (ASD) and to reveal autism-friendly outdoor design criteria. In this context, a four-stage method was followed in the example of special education and rehabilitation centers in Türkiye. First, a systematic literature review was conducted to examine the ASD-space relationship and 22 keywords were classified under nine basic criteria. In the second and third stages, data collection processes were carried out with parents, educators and also expert lecturers in the special education schools where children with ASD, which constitute the research sample, were educated. While verbal interviews containing open-ended questions were applied to parents, both Likert-type scaled questions and semi-structured oral interview forms containing open-ended questions were directed to educators and experts. The qualitative data obtained were evaluated with content analysis, and since the Likert-type question answers did not show a normal distribution, they were analyzed with the Mann-Whitney U test. As a result of the research, outdoor design criteria organized under 8 headings were developed. These criteria; safety, proportion and proxemics, escape from sensory stimuli, sensory space zone, socialization, understandable and simple spatial alignment and predictability, wayfinding and circulation and transition zones. Finally, a needs-activity-space list was created within the scope of these criteria and an exemplary outdoor design offering alternatives was realized considering the hyper- and hypo-sensitivity of children with ASD. This study, especially thanks to these criteria supported by parent, educator and expert opinions, is a comprehensive and applicable guide for children with ASD to have healthier, safer and more meaningful experiences in outdoor spaces.
Benzer Tezler
- Yaygın gelişimsel bozukluğu (Otizm spektrumu) olan çocuklarda klinik ve elektroensefalografi bulguları.
Başlık çevirisi yok
SEMİH AYTA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2006
Nörolojiİstanbul ÜniversitesiNöroloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEFKURE ERAKSOY
- Bilgi verici danışmanlığın otistik çocuğu olan anne-babaların kaygı düzeylerine etkisi
Başlık çevirisi yok
NESLİHAN AKSAZ KULOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
PsikolojiAnkara ÜniversitesiEğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
PROF.DR. YILDIZ KUZGUN
- Erken bebeklik otizmi olgularının etyolojik tanısında EEG ve BBT'nin önemi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SEMA TANRIÖVER
- Espasa bağlı hareket ve dinamik biçim ilişkilerinde bir yöntem önerisi
Başlık çevirisi yok
HAKAN KAMIŞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÖKHAN ANLAĞAN
- Bir grup otistik çocukta sosyodemografik özellikler ve organik etyolojinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
ESİN ÖZATALAY